Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Heisenberg'in Belirsizlik İlkesi (HBİ), bir atom altı parçacığın konumu ile momentumunun (ya da daha basit olarak, hızının) birbiriyle uyumsuz gözlenenler olduğu argümanına dayanır. Günlük yaşantımızda gözlenebilir değişkenleri bir dizi sayı olarak görmeyi isteriz. Örneğin, Dünya üzerinde nerede yaşadığınızı bir enlem ve boylam kullanarak tam olarak belirleyebilirsiniz. Benzer şekilde, arabanızın hızölçerine baktığınızda, hızınızı tam olarak görebilirsiniz. Bu yaklaşım, bizlerin boyutundaki cisimler için sorunsuz bir şekilde çalışır.

Ancak kuantum mekaniğinin aşırı küçük boyutlarına indiğinizde işler değişir. Harita üzerindeki yeriniz ile hızölçerde gördüğünüz hız birbirine karışmaya başlar. Bu nedenle söz konusu gözlenebilir değişkenler artık alışageldiğimiz "sayılar" olmaktan çıkarlar. Bunun yerine, dalga fonksiyonları üzerine etki eden "operatörler" haline gelirler. Dalga fonksiyonları, bir sistemin durumunu tam olarak tanımlayan özel bir fonksiyondur.

Hız ile konumun bir arada neden ölçülemeyeceğinin teorisi kafa karıştırıcı ve birazcık matematikten anlamayı gerektirebilir. Ancak buna girmeksizin, şunu söyleyebiliriz: Eğer ki bir atomaltı parçacığın kesin konumunu bulmak isteyecek olursanız, parçacığın gerçekte olduğu konum haricindeki her noktada sıfır değerini veren bir dalga fonksiyonuna ihtiyacınız olacaktır (kuantum mekaniğinin altında yatan matematik bunu dikte etmektedir).

Öte yandan, aynı zamanda bir de parçacığın hızını (ya da daha spesifik olarak, momentumu) ölçmek isteyecek olursanız, hiçbir noktada sıfır değerini vermeyen bir dalga fonksiyonuna ihtiyacınız olacaktır (yine, matematik bunu dikte eder). Görebileceğiniz gibi, sayısız noktada sıfır değerini vermesi gereken, ancak aynı zamanda da hiçbir noktada sıfır değerini vermemesi gereken bir dalga fonksiyonu bulmak imkansızdır. İşte tam olarak bu nedenle, bir atomaltı parçacığın hem hızını, hem de konumunu aynı anda ve tam olarak belirleyemeyiz.

Ancak bu sizi üzmesin veya insanlığın sıradan değişkenleri bile ölçmekten aciz olduğunu düşünmeye itmesin... Bu, Evren'in dokusunun bir özelliği... Bu dokudan kaynaklanan bir limit... Yani bunun beceriksizlikle ilgisi yok. Tam tersine; bunu keşfetmemiz, doğayı ve Evren'i daha iyi anlamaya başladığımızı gösteriyor!

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/04/2020 08:53:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4254

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Birçok ateist veya agnostik bilim insanı, doğal dünyanın var olabilecek tek şey olduğunu düşünür ve insan oldukları için, buna kendilerini ikna etmeye çalışırlar. Bu saygıdeğer bir inançtır; ancak bilimsel bir bulgu değildir.”
Matt Cartmill
İnsan Zekasının Evrimi: Neden Sadece İnsanın Beyni Bu Kadar Evrimleşmiştir?
Geri Bildirim Gönder