Kanser Cerrahisinin Gelişim Serüveni: Radikal Yöntemler, Başarılı Çözümleri Nasıl Doğurdu?

Kanser Cerrahisinin Gelişim Serüveni: Radikal Yöntemler, Başarılı Çözümleri Nasıl Doğurdu? Cancer Treatment in the 19th Century - Shannon Selin
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
11 dakika
1,952 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Çağımızın en büyük sağlık problemlerinden biri olan kanser, aslında insanlık tarihi kadar eskidir. Hatta kanserin isim babası bile milattan önce yaşamıştır. Kanser için tıp literatüründeki ilk sözcük, Hipokrat zamanında (M.Ö 400'lü yıllarda) kullanılmıştır.

Antik Dönemde Kanser

Hipokrat; şişmiş, kan damarları ile sarılmış tümör, Hipokrat'a kumu kazınca ortaya çıkan yengeci hatırlattığı için karkinos adını vermiştir. Hipokrat döneminde ne elimizdeki tıp kitapları ne de mikroskoplar vardı. Hücre fikrinin ortaya atılmasına ise 1600 yıldan fazla vardı. Bu nedenle Hipokrat'ın kanserin kontrolsüz hücre bölünmesi olduğunu ifade etmesi beklenemezdi. Ancak Hipokrat ve onun kurduğu okulun öğrencileri hastalıklar bilimsel olarak açıklayabileceklerini düşünüyorlardı. Kanser için de bu geçerliydi.

O dönemlerde Yunan Uygarlığı'nda akışkan mekaniği çalışmaları yapılmaktaydı ve Arşimed'in keşifleriyle bu çalışmalar doruk noktasına ulaştı. Akışkan mekaniğini Hipokrat Yunan tıbbına da uygulamak istedi. Hastalıkları açıklamada "humor" adı verilen 4 sıvı teorisini kullandı: kan, siyah safra, sarı safra ve balgam. Bu sıvıların dengesi sağlıklı durumun korunması için önemliydi ve bu dengenin bozulması hastalıklara sebep oluyordu.

Reklamı Kapat

MS 160'lı yıllarda Roma'da hekimlik yapmış bir Yunan hekimi olan Galen, dört sıvı kuramını daha da geliştirmiştir. Galen, birçok hastalığı dört sıvı kuramına göre sınıflamıştır ve kanseri siyah safra ile ilişkilendirmiştir. Galen, bir hastalığı daha siyah safra ile ilişkilendirmiştir: Depresyon. Depresyon için ortaçağda melankoli terimi kullanılırdı. Adını Yunanca "melas" (siyah) ve "khole" (safra) sözcüklerinden alıyordu. Bu benzerlik, aslında kanserin tedavisi için de önemliydi.

Hipokrat, kanserli bir hastada yapılacak en iyi şeyin tedaviden kaçınmak olduğunu yazmıştı. Bunu Galen, siyah safra teorisi ile açıklıyordu. Siyah safra, vücudun her yerinde dolanıyordu ve kanseri kesip çıkardığımızda, hemen geri akacaktı. Romalı cerrah Celsus da aynı fikri paylaşıyordu: "Kanser çıkartıldıktan sonra skar gelişse bile, hastalık nüks edebilirdi." Aslında bu yaklaşım, belki de kanser hastalarına geçici bir iyilikte bulunmuş olabilir. Çünkü o dönemde iyi bir kanama kontrolü veya bugün bile sık olan cerrahi enfeksiyondan hastayı koruyacak bir antibiyotik tedavisi yoktu. Ancak halk arasında kansere yönelik korkuyu da arttıyordu. Çünkü o dönemde otorite olarak tanınan hekimlerin kanserin çaresiz olduğunu söylemesi, siz de takdir edersiniz ki, epey korkutucudur.

Ancak ileri yıllarda Andreas Vesalius'un anatomi çalışmaları ile aslında siyah safra diye bir şeyin olmadığı öğrenildi. 1793 yılında Matthew Baillie, İnsan Vücudunun En Önemli Bazı Parçaları için Hastalıklar kitabında birçok kanseri ele almış, ancak siyah safra ile ilgili bir şey gösterememiştir. Bu durum, cerrahlara kanserin tedavisi için umut vermiştir.

Anestezinin Keşfi

Anestezi öncesi dönemde de John Hunter ve Ashley Cooper gibi yetenekli cerrahlar vardı. John Hunter, özellikle evinin kuytu bir köşesinde hayvanlar ve kadavralar üzerinde çalışmalar düzenliyordu ve kanserleri çevre dokudan iyi bir şekilde ayırıyordu.

1846 ile 1867 yılları arasında iki büyük keşif, cerrahların ameliyatlarını daha iyi yapabilmelerini ve yaptıkları ameliyatların sonuçlarının daha iyi olmasını sağlamıştır. Bunlardan ilki, anestezinin keşfi idi. 1840'lı yıllardan önce hastalar genelde ameliyatların acı verici olduğunu bilirlerdi. Cerrahlar, ameliyatlarını daha iyi yapabilmek için, ameliyat etmeden önce hastalarına alkol veya afyon verebiliyorlardı. Ancak bu maddeler hastalarda yeterli hissizlik sağlamıyordu. Ayrıca etkinliğinin çok olmamasının yanında bir de yan etkilere sebep oluyordu. Yani zararı kârından daha fazlaydı.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

1799 yılında İngiliz kimyacı Humphry Davy, nitrojen ve oksijenin birleşiminden oluşan azot protoksit gazını inhale ettiğinde diş ve baş ağrılarının geçtiğini öne sürdü. Ağrılarının geçmesine ek olarak ise istemsiz gülme krizlerinden sonra ağlamaklı bir ruh haline girip düşüp bayıldığını da belirtmişti. Bu nedenle nitrik oksite "gülme gazı" da denir. Davy bu durumu açıklasa da o dönemdeki hiçbir hekim ona kulak asmamıştı.

1844 yılına gelindiğinde Horace Wells isimli diş hekimi, "Azot Oksit, Canlandırıcı veya Gülen Gazın Solunmasının Ürettiği Etkilerin Büyük Sergisi" (A Grand Exhibition of the Effects Produced by Inhaling Nitrous Oxide, Exhilarating, or Laughing Gas) isimli bir gösteriye rastgelmişti. Bu gösteri, Hartford'da düzenleniyordu. Gösteri sırasında Samuel Cooley isimli bir eczane katibi nitrik oksitle zehirlendi. Bu zehirlenmenin etkisi altında iken bacağını tahta bir masaya çarptı ve hiç tepki vermedi. Ancak dizinde sıyrıklar ve morluklar oluşmuştu. Wells, bu etkiden dolayı nitrik oksitin potansiyel bir analjezik olabileceğini düşündü. Gösterinin ilerleyen günlerinde Wells, nitrik oksik inhale ederek birkaç dişini Dr. John Riggs'e çektirmişti ve hiç ağrı duymadığını belirtmişti.

Kendisi de bu deneyi yapmak istedi. Deney yeri olarak, Boston'daki Massachusetts General Hospital belirlenmişti. Wells burada nitrik oksitin etkilerini tıp fakültesi öğrencilerine göstermek istiyordu. Deney düzeneğindeki bir hatadan ötürü anestezik tam olarak hastaya verilemedi ve hasta çığlıklar atarak kaçtı. Wells, rezil olmuştu; ancak izleyenler arasında eski yardımcısı William T. Morton da vardı.

Morton, eter üzerinde çalışıyordu. Bu deneyi eter ile denemek istedi. Kendi yaptığı basit bir düzenek ile hastaya eteri solutmuş ve diş çekimini ağrısız bir şekilde başarı ile yapmıştır. Daha sonra bu deneyini yerel gazetelerde yayınlamıştır. Gazetelerde bu deneyi okuyan genç cerrah Henry Jacop Bigelow ile arkadaşı John Collins Warren, 1846 yılında eter ile bir gösteri yapmayı planladılar. Gösteri yeri olarak yine Boston'daki Massachusetts General Hospital seçilmişti.

Reklamı Kapat

1846'da Morton Tarafından Anestezik Olarak Eterin İlk Kullanımı
1846'da Morton Tarafından Anestezik Olarak Eterin İlk Kullanımı
Wikipedia

Bu gösteride William Morton, kendi yaptığı basit düzenek ile Edward Abbott isimli hastadan birkaç nefes eter çekmesini istedi. Abbott uykuya daldıktan sonra J.C. Warren, hastanın boynundan tümörü hasta ağrı duymadan çıkartmayı başardı.

Artık ağrısız ameliyatların yapılacağı çağ başlamıştı.

Antibiyotikler ve Enfeksiyonların Önlenmesi

İkinci büyük gelişme ise, ameliyat sonrası ölüm riski yaratan enfeksiyonların önlenmesi ile ilgiliydi. 1865 yılında Joseph Lister, enfeksiyonların ortadan kaldırılması ile ilgili deney yapmayı düşündü. Deneydeki fikrin temeli, Louis Pasteur'ün havayla temasta bırakılan et suyunun bulanık hale gelmesinin nedeninin havadan et suyuna geçen bakteriler olduğu önermesiydi.

Cerrahi yara da bir nevi et suyuydu. mikroorganizmaların büyümesi için verimli bir ortam sunuyordu. Lister yara bölgesindeki enfeksiyonun önlenmesi için havayı ortadan kaldırmak yerine yarada mikroorganizmaların yaşamasını engelleyecek bir malzeme uygulanabilir diye düşündü.

Reklamı Kapat

Bu, cerrahi antisepsinin keşfiydi. Hemen bu fikrini hasta üzerinde denemek için komşu kasabadaki kanalizasyon işcilerinin atıkları yıkamak için kullandıkları karbolik asit içeren ucuz sıvıdan edindi. Bu karbolik asit içeren sıvıdan hemen bir merhem yaptı ve hastalara uyguladı.

Birkaç yıl sonra kolundan ciddi bir şekilde yaralanmış bir çocuk, Lister'in kliniğine getirildi. Yara, kirli durumdaydı. Yani enfeksiyon riski çok yüksekti ve kolun kesilmesi gerekiyordu. Ancak Lister kesmedi. Kendi merhemini çocuğun koluna uyguladı ve yara yerini sargılar ile kapattı. İlerleyen günlerde yara daha da kötü bir duruma gelmiş ve abse oluşmuştu. Lister daha yüksek dozla merhemini sürmeye devam etti. Yara bir süre daha kötüye gitti ancak birdenbire kurumaya başladı. Sargılar çıkarıldığında deri iyileşmişti.

Joseph Lister
Joseph Lister
BilgiUstam

Anestezinin ve antisepsinin keşfi ile birlikte artık "cerrahlar çağı" başlamıştı. Anestezi ve antisepsi sonrası dönemde kanser cerrahisinde özellikle 3 cerrah öne çıkmıştır: Theodor Bilroth, William Stewart Halsted ve W. Sampson Handley.

Kanser cerrahisi için yukarıda saydığımız isimlerin hepsi önemlidir, ama biz bu yazımızda Halsted'e dikkat çekmek istiyoruz.

William Stewart Halsted ve Kanser Cerrahisi

William S. Halsted, 1852 yılında New York'ta doğdu. Lise eğitimini Phillips Akademisi'nde bitirdikten sonra, Yale Koleji'ne kaydoldu. Kolejin son senesinde tıbba ilgi duymaya başladı. Özellikle anatomiye hayranlık duyuyordu. Kolej bittikten sonra cerrah olmaya karar verdi ve 1874 yılında Columbia Üniversitesi Cerrahlar ve Doktorlar Koleji'ne (İng: "Columbia University College of Physicians and Surgeons") kaydoldu.

1870'lerin ortalarında Columbia'da eğitimine devam ederken, New York'taki Bellevue hastanesinin giriş sınavını kazandı ve cerrahi kliniğinde göreve başladı. Okul ile klinik arasında sürekli git gel yapıyordu. En sonunda Halsted, tükenmeye başladı. Tıp okulunu bitirdiğinde birkaç hafta inzivaya çekilmişti. İnziva sonrası Halsted, tüm enerjisi ile kliniğine dönmüştü. Halsted, klinikte birçok cerrahi operasyona katıldı.

Agora Bilim Pazarı
Dahiler Sınıfı (Herhangi 2 Kitap)

Bunlar, her biri kendi yöntemiyle; kelimeleriyle, icatlarıyla, seçimleriyle ve hatta kaderleriyle dünyayı değiştirmiş kadınların ve erkeklerin hayat hikâyeleri; şaşkınlık ve hayranlık duymanızı sağlayacak, hayal gücü ve merak duygunuzu harekete geçirecek büyüleyici hikâyeler. Dâhiler Sınıfı serisi bu özel insanları çocuklarla (9 yaş ve üstü) tanıştırmak üzere tasarlandı. İlk olarak yayımlandığı İtalya’da büyük övgü toplayan ve ardından pek çok dile çevrilen Dâhiler Sınıfı, minik ebadı, renkli illüstrasyonları, bilgiyi heyecan ve macerayla birleştiren anlatımıyla çocukların kolay okuyacağı, zor unutacağı, onlara öğrendiklerinden daha da fazlasını merak ettirecek bir seri.

Bilgiler ve Uyarılar:

  1. Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
  2. Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
  3. Bu kampanya, Domingo Yayınevi tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Devamını Göster
₺45.00 ₺60.83
Dahiler Sınıfı  (Herhangi 2 Kitap)

Bu cerrahi operasyonlarda barbarca teknikler kullanılıyor, sterilizasyona hiç dikkat edilmiyordu. Hatta yere düşen neşterler dahi hafifçe silindikten sonra kullanılmaya devam ediyordu. Halsted, bu dehşet verici dünyayı bırakarak daha modern tekniklerin uygulandığı klinikleri ziyaret etmek için Avrupa'ya seyahat etti. Aslında bir bakıma şanslıydı. Çünkü Halsted'in Avrupa'yı ziyaret ettiği dönemde, Theodor Bilroth ve Richard von Volkmann gibi birçok cerrah, kanser cerrahisinin temellerini atıyordu.

Kokain ve Cerrahi

Halsted, birçok Avrupa şehrindeki cerrahi klinikleri gezdi. Bu gezileri sırasında Lister'in karbolik spreylerini, Volkmann'ın meme kanserindeki cerrahi tekniklerini ve daha birçok yenilikleri gördü. Halsted tekrardan cerrahlık yapma isteği ile dolmuştu. Amerika'ya döndüğünde sayısız ameliyat gerçekleştirdi. Kariyer basamaklarını tırmanırken, kokain isimli yeni bir anestezik madde ile ilgili bir makale okudu.

İlaç ucuzdu ve uygulaması da kolaydı. Halsted, hastalarına vermeden önce kendi üzerinde denedi. Kokain, geçici bir uyuşma etkisi göstermişti. Ancak tek etkisi bu değildi. Kokain Halsted'e yorulmazlık özelliği kazandırmıştı. Uyku isteği azalmış, daha çok şey düşünebilir hale gelmişti. Giderek artan kokain bağımlılığına rağmen, sıkı disiplini ile cerrahi kariyerini korumayı başardı. Gönüllü olarak bir süre senatoryumda tedavi gördü ancak bu senatoryumdan da morfin bağımlısı olarak çıktı. Çünkü kokain bağımlılığını yenmesi için morfin vermişlerdi.

"Radikal" Cerrahi

Tam bu sıralarda Halsted, yeni kurulan Johns Hopkins Hastanesi'nin kadrosuna katılmak üzere davet edildi. Halsted, Johns Hopkins'te mükemmel işler başardı. Birçok yetenekli cerrah yetiştirdi. Yine Johns Hopkins'te kanserin "kökünden" çözümü için radikal cerrahi yöntemlerini geliştirmeye başladı. Bu cümledeki "kökünden" kelimesinin tırnak içinde olmasını nedeni, radikal kelimesinin Latince kök anlamına gelen "radix" kelimesinin türetilmesidir. Halsted, kanserin vücuttan kökünden sökülerek atılabileceğini düşünüyordu.

Aslında Halsted, radikal cerrahinin mucidi değildi. O, seleflerinin geliştirdiği fikirleri miras almış ve nihai kusursuzluğa taşımıştı. Seleflerinden bir tanesi Charles Moore'du. Moore, yaptığı meme kanseri ameliyatlardan sonra tekrarlayan kanserlerin tekrarladıkları yerleri not etmeye başladı. Kanserin başlangıç bölgesini, sınırlarını, cerrahi yapılan alanı ve kanserin nüks ettiği alanı işaretlemeye başladı. Noktalar biriktikçe Moore kanserin nüks ettiği yerlerin cerrahi sınırın hemen kenarında olduğunu fark etti. Bu nedenle daha radikal yöntemler denenmesi gerekiyordu.

Bir diğer selefi ise, Richard von Volkmann'di. Halsted, Almanya ziyaretleri sırasında Volkmann'in kanserin geri dönmemesi için pektoralis minor kasını da çıkarttığını görmüştü. Halsted, bu fikirleri daha da genişletti ve pektoralis minor ile önce omuz hareketleri için önemli olan pektoralis major kasını da çıkartmayı düşündü. Halsted bu ameliyata radikal mastektomi (meme dokusunun çıkarılması işlemi) adını verdi.

Radikal Yöntemler, Etkili Tedavileri Doğurdu!

Ancak kanser Halsted'in bu acımasız yöntemine rağmen tekrar nüksedince Halsted, daha radikal olmaya karar verdi ve göğüs duvarında daha derinlere inmeye, köprücük kemiği ve onun üstündeki lenf düğümlerini de çıkartmaya başladı.

Reklamı Kapat

Halsted'in öğrencilerinden bazıları ise Halsted'ten daha acımasız yöntemler geliştirmişlerdi. Kanserin nüksetmesi yerine hastaya daha da sıkıntı veren, kolun omuzdan kesilip alınması gibi cerrahiler uygulamaya başlamışlardı. Tabii ameliyat sonrası da hastalarda büyük sıkıntılar baş gösteriyordu. Koltuk altı lenf düğümlerinin alınması kolun lenfatik dolaşımını bozmaktaydı ve fil hastalığı denilen elefantiyazis gelişmekteydi.

Görüldüğü gibi yöntem acımasızdı, ancak işe yarayıp yaramadığı, cevaplanması gereken bir soruydu. Çünkü Halsted ve öğrencileri her meme kanseri olan hastaya evre gözetmeksizin aynı ameliyatı uyguluyordu ve yukarıda da belirttiğimiz gibi hastalarda ciddi sorunlar ortaya çıkıyordu. Bu nedenle hastaların izlenmesi, beş ya da on yıl boyunca hayatta kalıp kalmadığının belirlenmesi gerekmekteydi. 1898'de Amerikan Cerrahi Birliği konferansında Halsted verilerini sunmuştu. Bölgesel nüks oranlarında bir azalma olsa da ameliyat ettiği 76 kadından sadece 40 tanesi 3 yıldan uzun süre yaşamıştı.

1907 yılında Halsted'in elinde daha fazla sayıda veri vardı. Ayrıca bu sefer hastaları lenf düğümlerindeki yaygınlığa göre de sınıflamıştı. Verilerinde kanseri koltuk altı ve boyundaki lenf düğümlerine yayılmayan 65 kadından 45 tanesi 5 yıldan uzun süre hayatta kalmıştı. Lenf düğümü metastazı olan 40 hastadan ise sadece 3 tanesi 5 yıldan uzun süre hayatta kalmıştı. Bu veriler radikal mastektominin büyüsüne gölge düşürmeye başlamıştı. Artık meme kanserinde zahmet verici ameliyatların çok büyük bir fayda oluşturmadığı düşünülmeye başlanmıştı. Onun yerine kanserin ameliyat öncesi yaygınlığına odaklanmanın zamanı gelmişti.

Radikal Mastektomi
Radikal Mastektomi
Wikipedia

Halsted, kendi yöntemini uygulamaya devam etti. Meme kanseri sonrası diğer organ ve yapılara da geçti ve bunlarla ilgili de parlak cerrahi yeniliklere adım attı. Alanında başarılı birçok cerrah yetiştirdi. Yetiştirdiği cerrahlar da kendisi gibi kanser cerrahisi alanında önemli işlere imza attı.

Santral Yerleşimli Meme Kanserinde Modifiye Radikal Mastektomi
Santral Yerleşimli Meme Kanserinde Modifiye Radikal Mastektomi
UpToDate

Şu an dünyada Halsted'ten miras kalan radikal mastektominin daha ılımlı versiyonları uygulanmaktadır. Bu ılımlı versiyona "Modifiye Radikal Mastektomi" denir. Özel durumlar haricinde kaslar yerinde bırakılır. Koltuk altı lenf düğümleri gruplara ayrılır ve hastanın kanserinin evresine göre bu lenf düğümleri çıkartılır. Son dönemlerde cilt koruyucu ve meme başı koruyucu cerrahiler de yapılmaktadır. Tabii yapılan ameliyatlara göre cerrahi sonrasında radyoterapi veya kemoterapi de verilebilir. Ağrılıklı olarak meme kanseri ile ilgili yazsak da diğer organlar için de benzer durumlar söz konusudur. Başka organlara yayılmış birçok kanser için ise artık cerrahi ilk seçenek değildir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 10
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • S. Mukherjee, et al. (2012). Tüm Hastalıkların Şahı. ISBN: 9786056260483. Yayınevi: Domingo Yayınevi.
  • Cancer. History Of Cancer Treatments: Surgery. Alındığı Tarih: 15 Ekim 2021. Alındığı Yer: Cancer | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. William T. G. Morton. (24 Mayıs 2004). Alındığı Tarih: 21 Ekim 2021. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Horace Wells. (31 Temmuz 2004). Alındığı Tarih: 21 Ekim 2021. Alındığı Yer: Wikipedia | Arşiv Bağlantısı
  • E. W. Straus, et al. (2009). Tıbbi Mucizeler - Tıp Tarihinden Yaşamı Değiştiren 100 Gelişme. ISBN: 9789944083744. Yayınevi: Domingo Yayınevi.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/11/2021 20:38:14 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11055

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Bakteriler
Ornitoloji
Evrenin Genişlemesi
Gazetecilik
Hipotez
Özellikler
Ay Görevleri
Mitler Ve Gerçekler
Evrimsel Tarih
Hukuk
Gözlem
Mantık
Kuşlar
İnsanın Evrimi
Kamuflaj
Primatlar
Eşey
Tedavi
Çiftleşme
Türkiye
Sağlık Personeli
Kedi
Epistemik
Spor
İklim
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et