Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

İklim Krizi Artık Kapımızda ve Tüm Dünya'yı Tehdit Ediyor! Peki Kimden Medet Umacağız?

İklim Krizi Artık Kapımızda ve Tüm Dünya'yı Tehdit Ediyor! Peki Kimden Medet Umacağız? BMJ
9 dakika
3,423
  • Klimatoloji (İklimbilim)
  • Gıda Bilimi

Daha fazla ve daha hızlı ekonomik büyüme arzusunun yarattığı iklim krizi, 21. yüzyılın en önemli sorunudur. İklim krizinin sağlığa etkilerini doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki açıdan ele almak gerekir:

  • Aşırı sıcaklık sonucu gelişebilecek fizyolojik sorunlar yahut hava kirliliğine bağlı solunum ve kalp rahatsızlıkları vb. sağlık sorunlarının dışında sel, hava sıcaklığında aşırı artış, orman yangınları gibi olaylar sonucu yaralanma ve ölümler de iklim krizinin sağlığa doğrudan etkileridir.
  • İklim değişikliğine bağlı gerçekleşen gıda ve su güvensizliği, iklime duyarlı bulaşıcı hastalıkların yayılması, son olarak iklim değişikliğiyle yaşanacak göçler sonrası sağlık hizmetine erişimin azalması krizin sağlık üzerindeki dolaylı etkileridir. 

Fakir ve Gelişmekte Olan Ülkeler Tehdit Altında!

Tüm krizlerin yoksulları en şiddetli vurması gibi, iklim krizinin de yoksulları daha fazla etkileyeceği aşikârdır. Özellikle yoksul ülkeler ve aralarında Türkiye’nin de bulunduğu gelişmekte olan ülkeler, iklim krizinden en fazla etkilenecek ülkeler arasında yer almaktadır. Nitekim Birleşmiş Milletler’in Haziran 2019’da yayınladığı İklim Raporu’na göre en zengin %1’lik kesim içerisinde yer alan bir kişi, en yoksul %10’luk kesimde yer alan bir kişiden 175 kat daha fazla karbon salımına neden olmaktadır. Bu da demek oluyor ki iklim krizinin beraberinde getireceği sağlık sorunları, bu ülkelerde daha ağır bir şekilde hissedilecektir.

Tüm Reklamları Kapat

Avustralya merkezli Ekonomi ve Barış Enstitüsü’nün (IEP) Yıllık Barış Raporu'nda, 2030 yılına kadar 130 milyon kişinin yoksullaşacağı belirtilmektedir. 2000 yılında elde edilen verilere göre, iklim ilk önce en yoksul kıta olan Afrika’yı vuracaktır. Milyon nüfusta gözlenen ölüm sayısı 70 bin ila 120 bin arasında olacaktır (Mooney 2010). Birleşmiş Milletler’in 2019 İklim Raporu’nda 250 bin kişinin de hastalık sebebiyle yaşamını yitireceğinin belirtilmesi, iklime bağlı ölümler konusunda alarm zillerinin çaldığını gösteriyor.

Şekil 1- 2000 yılında iklim değişikliğine bağlı ölümler, bölgelere göre.
Şekil 1- 2000 yılında iklim değişikliğine bağlı ölümler, bölgelere göre.
Mc. Michael ve diğerleri (2004), Renklendiren: Erdal Kart, Onur Kebapçı

Gavin Mooney, Ulusların Sağlığı adlı kitabında Afrika’nın durduk yere bu halde olmadığını, Kuzey tarafından sömürüldüğü için durumunun bu kadar vahim olduğunu ifade ederken, "Kuzey’in, Güney’e ekolojik bir borcu olduğu"nu vurguluyor. Dünya Bankası’nın kömür yakıtlı enerji üretimini iki katına çıkarmak amacıyla, 2010 yılında, bugüne kadar Afrika kıtasına verilmiş en büyük krediyi (3,75 milyar dolar) Güney Afrika’ya vermesi ise, bu konuda uluslararası kuruluşlar tarafından gerçekçi ve ciddi adımlar atılması beklentisini zorlaştırıyor. Aslında bu verilerin hepsi, geleceğe ışık tutuyor. 

Tüm Reklamları Kapat

İlaç Kıtlığı ve Bulaşıcı Hastalıklar On Binleri Öldürecek!

İklim krizinin etkileri tam anlamıyla hissedilmeye başlandığında, ilk etapta kıyı kesimlerinin etkileneceği birçok kesim tarafından dile getiriliyor. İklim krizinden etkilenen kıyı kentlerinden iç bölgelere doğru göçün başlaması muhtemel. Örneğin; coğrafyamızda yıllardır süren Suriye Savaşı’nda, tüm dünyanın sınıfta kaldığı açık. Haberlerde ne derece hibelerden bahsedilse de göç sırasında yaşanan ölümlerin önüne geçilemedi. İklim krizinin derinleşmesiyle beraber, Suriye’deki savaşın çok üstünde bir kitle göçünün yaşanacağı da beklenilen bir durum olacaktır. Bu göç sırasında, afetlerden dolayı (sel, heyelan, hortum, tsunami vb.) ölümler yaşanacağı gibi, sağlık hizmetine ulaşımda yaşanacak güçlükler sonucu da ciddi oranda ölümlerle karşılaşılabilecektir. Yine bulaşıcı hastalıklar artacağı gibi, ilaç kıtlığı yaşanacağı için, aslında günümüzde hayati tehlikeye yol açmayan enfeksiyonlar karşısında ileride ölüm sayısının artması ihtimal dâhilindedir. Dahası, "ilaç kıtlığı" tanımındaki değişim de göz önünde bulundurulmalıdır: Tek bir hasta bile, tek bir ilacı dâhi bulamıyorsa, orada ilaç kıtlığı vardır denebilir.

Dünya gündeminin üst sıralarında yer bulamayan kimi bulaşıcı hastalıkların Afrika kıtasını tehdit ettiğini, insanların söz konusu hastalıklardan ötürü hayatını kaybediyor olduğunun da altını çizmek gerekiyor. İklim krizinin henüz baş göstermediği zamanlardan bugünlere değin Avrupa’da artık karşılaşılmayan fakat Afrika’da hâlâ devasa bir sorun olan sıtma ve tüberküloz gibi hastalıklara karşı ilaç firmaları AR-GE araştırması yapmamaktadır. Nitekim 1995-1997 yılları arasında piyasaya giren 1233 ilaçtan sadece 13’ü tropikal ilaçlara özgüdür (Reich 2000). “Küresel ilaç açığı” (İng: "global drug gap") olarak adlandırılan bu durum, aslında alım gücü olmayan ülkelerin sağlık sorunlarıyla küresel ilaç firmalarının ilgilenmemesi anlamına gelmektedir.

Hava Kirliliği Herkesin Ortak Düşmanı!

İklim değişikliği ile beraber hava kirliliğinin hızla artması birçok rahatsızlığı beraberinde getirmiştir. Çünkü kirlilik dolasıyla astım, KOAH ve akciğer kanseri vb. hastalıklarında artış ve bunlara bağlı ölümlerin artma ihtimali çok yüksektir. Nitekim ülkemiz enerjisinin %88’ini fosil yakıtlardan temin etmektedir, ki bu G-20 ortalamasının %82’sini oluşturuyor (G20 Brown To Green Report 2017). Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünya nüfusunun %91’i kirli hava soluyor. Dünyada her yıl ortalama 4.2 milyon kişi hava kirliliğine bağlı sebeplerle hayatını kaybediyor. Türkiye’de 2018 yılında hava kirliliği 52 bin insanın erken ölümüne sebep olmuştur (TMMOB Hava Kirliliği Raporu 2018). Dünya Kanser Araştırma Fonu verilerine göre, 2018 yılında dünyada en sık görülen kanser türlerinin başında akciğer kanseri, meme kanseri ve kolon kanseri gelmektedir. Yine ölümle sonuçlanan kanser vakalarının %70’ini düşük gelir grubundaki ülkeler oluşturuyor. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu sonuçlar, akciğer kanseri ve hava kirliliği arasında paralellik olduğu gibi krizin yoksul ve gelişmekte olan ülkeleri vuracağı görüşünü de destekler niteliktedir. OECD verilerine göre Türkiye’de hava kirliliğine bağlı ölümlerin sayısı, yaklaşık 30 bin, HEAL (Health and Environment Alliance) verilerine göre termik santrallerin yol açtığı hava kirliliğine bağlı erken ölüm sayısı 3 bindir. Keza TMMOB’un 2018 Yılı Hava Kirliği Raporu’nda yer alan infografik her şeyi özetler boyuttadır.

Şekil 2- TMMOB Çevre Mühendisleri Odası Hava Kirliliği Raporu 2018
Şekil 2- TMMOB Çevre Mühendisleri Odası Hava Kirliliği Raporu 2018

İklim krizinin artçı sarsıntılarının yaşandığı bugünlerde karbon salımını azaltarak bu rahatsızlıkların önüne geçmek mümkün; fakat iklim değişikliği performansı konusunda tüm ülkeler hedefin çok altında kaldı. G-20 ülkeleri Küresel Gayri Safi Yurt içi Hasıla’nın %85'ini ve dünya çapındaki CO2 emisyonunun %80'ini oluşturuyor. G-20 ülkeleri 2016 yılında toplam 147 Milyar ABD Doları'nı kömür, petrol ve doğal gaz teşvikine harcadı. 2013'ten 2015 yılına kadar, tüm G20 ülkeleri yılda ortalama 19 Milyar ABD dolarını fosil yakıt projelerine aktardı (G20 Brown to Green Report 2017).

Su ve Gıda Güvensizliği Kapıda!

Hava kirliğinin yarattığı sorunların yanında ele alınması gereken bir diğer konu ise; su ve gıda güvensizliği olacaktır. Olağanüstü durumlarda temiz suya, gıdaya ve ilaca erişim konusunda sıkıntılar yaşanır. İçme suları kirlenir ve bu kirliliğe kısmen yukarıda bahsettiğimiz su kirliğine bağlı bulaşıcı hastalıklar patlak verir. Bugün dahi yaşanan bir doğal afet sonrası o bölgede ilk olarak içme suyu sıkıntısı yaşanmaktadır. Su kirliliğine bağlı kolera, dizanteri, ishal, dizanteri, hepatit A vb. rahatsızlıklar hızla yayılabilir. Yine su kirliliği kronik rahatsızlığı olanlar açısından riskler doğuracağı gibi HIV ve benzeri bağışıklığa bağlı rahatsızlığı olanları da dolaylı olarak ciddi bir şekilde etkileyecektir. İçme suyuna erişimde yaşanacak sıkıntıların yanı sıra denizlerin kirliliği iklim değişikliğinin karşımıza çıkardığı bir durumdur. Özellikle deniz canlılarındaki mikroplastik oranındaki artış gözle görülebilir bir boyuta ulaşmıştır. Türkiye’de incelenen balıkların yüzde 44’ünün midesinde mikroplastik bulunmuştur. Balıkların midesinden çıkan mikroplastiklerin çoğu tek kullanımlık plastiklerden oluşuyor (Plastikten Kurtul Oltaya Gelme 2019).  

İklim değişmesinin vektör kaynaklı hastalıklar başta olmak üzere, Hantavirüs enfeksiyonları, leişmaniasis (şark çıbanı), Lyme Hastalığı, Tularemi, Deng, Sıtma, KKKA ve Batı Nil Virüsü hastalıklarının epidemiyolojisinde değişime yol açtığı bilinmektedir. Bu hastalıkların kimi yağışın artmasıyla artış gösteriyor kimi sıcaklığın mevsim normallerinin üstüne çıkıldığın artış gösteriyor. (Pala, 2019)

Üzerinde muhakkak durulması gereken bir diğer mesele ise gıda güvensizliğidir. Gıda güvensizliğini kavramak için öncelikle gıda güvenliğinin ne olduğunu açıklamak gerekir. Gıda güvenliği, hem kaliteli hem de miktar bakımından gıdaya yeterli erişimi ifade eder. Gıda güvensizliği ise, bu erişimin sınırlı olması ya da tamamen ortadan kalkmasıdır. Gıda güvensizliği orta seviyede ve şiddetli seviyede olmak üzere iki farklı şekilde yaşanabilir. Orta seviyede yaşanan gıda güvensizliğinde gıdaya erişim olmakla beraber gıdanın miktarı ve kalitesi bakımından ödünler verilmektedir ve erişimde belirsizliklerle karşılaşılmaktadır. Şiddetli seviyede güvensizlikte ise, kişilerin gıdaları tükenmiştir ya da bir günleri hiç yemek yemeden geçmiştir. 

Tüm Reklamları Kapat

Şekil 3-Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) 2019 Raporu
Şekil 3-Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) 2019 Raporu

IFAD (Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu) 2019 yılı Gıda Güvenliği ve Beslenme Durumu Raporu’nun önsözünde geçen bir bölüm çok çarpıcıdır:

İklim değişikliği ile artan iklim değişkenliği ve olağandışı hava olayları tarımsal verimliliği, gıda üretimini ve doğal kaynakları olumsuz etkilemektedir ve bu durum, gıda sistemleri ve kırsal geçim kaynakları üzerinde de etkili olup çiftçi sayısında düşüşe yol açmaktadır. Bunların hepsi, dünya çapında gıdanın üretiminde, dağıtımında ve tüketiminde önemli değişikliklere ve gıda güvenliği, beslenme ve sağlıkla ilgili yeni zorluklara neden olmaktadır.

Bugün dünya üzerindeki ülkelerde orta düzeyde yaşanan gıda ve su güvensizliğinin iklim krizinin etkisinin artmasıyla beraber şiddetli seviyede baş göstereceği düşünülmektedir. Özellikle Afrika ülkelerinde şu anda dahi kırmızı alarm durumunda olan ülkelerin olması durumun vahametini ortaya koymaktadır. IFAD’ın raporunda iklimin etkili olduğu ülkelerdeki gıda güvensizliği sorunu da net bir şekilde ele alınmıştır. Yine bu etkinin ekonomiye etkisi ve gıda fiyatlarında yol açtığı artışta net bir şekilde gözlenmiştir.

Şekil 4-Gıda Krizlerine Yol Açan İkincil ve Üçüncül Faktörler
Şekil 4-Gıda Krizlerine Yol Açan İkincil ve Üçüncül Faktörler

Kitlesel Göçler, İklim Krizinin "Sıradan" Bir Sonucu!

İklim değişikliğiyle beraber belki de tartışmamız gereken bir diğer olgu da göçtür. Göç ile birlikte insanların sağlığa erişimi zorlaşmaktadır. Bu durum yeni bir olguyu tartışmamız gerektiğini ortaya çıkarmıştır. İklim mültecileri, çevre mültecileri ya da ekolojik mültecilik.

İklim değişikliği kıskacında hareket etmeye çalışan insanlar: İklim mültecileri. El Hinnawi, çevre mültecilerini, “varlığını tehlikeye atan veya yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen belirgin bir çevresel bozulma (doğal süreçler ve/veya insanlar tarafından tetiklenen) nedeniyle geçici veya kalıcı olarak geleneksel yaşam alanlarını terk etmek zorunda kalan insanlar” olarak tanımlamıştır. Gelişmekte olan birçok ülke, AB’yi iklim göçmenlerine mülteci statüsü vermeye çağırmıştır. Bununla birlikte, AB üye devletleri, “iklim mültecileri” şeklinde yeni bir kategori oluşturma fikrine uzak durmaktadır. (Biter, 2019). 

Tüm Reklamları Kapat

Sonuç

İlerleyen dönemlerde ülkeler iklim değişikliğine gereken önemi ve hassasiyeti göstermediği takdirde, iklim değişikliği etkilerinin daha sert ve belirgin bir şekilde ortaya çıktığında ekolojik mültecilik kavramını daha çok tartışacağımız aşikârdır.

Şunu net olarak ifade etmek gerekirse küresel ısınma, insan sağlığı için en büyük tehlikedir. Mevcut sistemle bu sorunların ortadan kalkmayacağı gibi, devam edilmesi durumunda daha da kötüleşeceği ortadadır. Bu durumdan en fazla etkilenecek gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkelerdir. 

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
35
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 13
  • Üzücü! 8
  • Korkutucu! 7
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • İğrenç! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • G. Mooney, et al. (2013). Ulusların Sağlığı Yeni Bir Ekonomi Politiğe Doğru. ISBN: 978-605-4836-55-0. Yayınevi: Yordam Kitap.
  • D. Akgün, et al. (2014). Kapitalizm Hasta Eder. ISBN: 978-605-9020-12. Yayınevi: Nota Bene.
  • O. Elbek, et al. (2013). Kapitalizm Sağlığa Zararlıdır. ISBN: 978-605-5181-33-8. Yayınevi: Hayykitap.
  • Ç.M. Bakırcı, et al. Küresel İklim Değişikliği, Sizin Sorumluluğunuz Mu?. (19 Kasım 2019). Alındığı Tarih: 5 Aralık 2019. Alındığı Yer: Evrim Ağacı | Arşiv Bağlantısı
  • Çevre Mühendisleri Odası, et al. Hava Kirliliği Raporu 2018. (12 Mart 2019). Alındığı Tarih: 10 Aralık 2019. Alındığı Yer: CMO | Arşiv Bağlantısı
  • Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, et al. Dünya Gıda Günü. (17 Ekim 2019). Alındığı Tarih: 19 Aralık 2019. Alındığı Yer: Doğrukuk Payı | Arşiv Bağlantısı
  • C. Çevik, et al. Türkiye’deki Deniz Canlılarındaki Mikroplastik Kirliliği. (28 Ekim 2019). Alındığı Tarih: 15 Kasım 2019. Alındığı Yer: Greenpeace | Arşiv Bağlantısı
  • Global Barış İndeksi. İklim Değişikliği Yeni Çatışmalar Oluşturabilir, Türkiye'ye Kötü Karne. (12 Haziran 2019). Alındığı Tarih: 5 Kasım 2019. Alındığı Yer: Bianet | Arşiv Bağlantısı
  • K. Pala, et al. (Süreli Yayın, 2019). İklim Krizi Ve Sağlık –I. Not: Toplum ve Hekim Dergisi sayı:6.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/11/2022 10:45:41 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8294

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Ses
Zeka
Psikoloji
Sahtebilim
Güneş
Galaksi
Üreme
Kalp
Popülasyon
Beslenme
Endokrin Sistemi
Hekim
Farmakoloji
Toplumsal Cinsiyet
Hastalık Kontrolü
Genel Halk
Test
Su Ayısı
Genetik Müdahale
Samanyolu Galaksisi
Adaptasyon
Primatlar
Entropi
Kitap
Şempanzeler
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. Kart, et al. İklim Krizi Artık Kapımızda ve Tüm Dünya'yı Tehdit Ediyor! Peki Kimden Medet Umacağız?. (22 Şubat 2020). Alındığı Tarih: 29 Kasım 2022. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8294
Kart, E., Bakırcı, Ç. M. (2020, February 22). İklim Krizi Artık Kapımızda ve Tüm Dünya'yı Tehdit Ediyor! Peki Kimden Medet Umacağız?. Evrim Ağacı. Retrieved November 29, 2022. from https://evrimagaci.org/s/8294
E. Kart, et al. “İklim Krizi Artık Kapımızda ve Tüm Dünya'yı Tehdit Ediyor! Peki Kimden Medet Umacağız?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 22 Feb. 2020, https://evrimagaci.org/s/8294.
Kart, Erdal. Bakırcı, Çağrı Mert. “İklim Krizi Artık Kapımızda ve Tüm Dünya'yı Tehdit Ediyor! Peki Kimden Medet Umacağız?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, February 22, 2020. https://evrimagaci.org/s/8294.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.