Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

İklim Değişikliğinin Kuş Gribi Salgınına Etkileri Nelerdir?

İklim Değişikliği, H5N1 Gibi Zoonotik Virüslerin Ortaya Çıkışını ve Yayılmasını Nasıl Etkiler?

İklim Değişikliğinin Kuş Gribi Salgınına Etkileri Nelerdir? Bu görsel DALL-E 3 tarafından oluşturulmuştur.
7 dakika
263
Tüm Reklamları Kapat

H5N1 adlı yüksek derecede patojenik kuş gribi virüsü, hayvanlar arasında yayılma şekli açısından benzersizdir. Bu virüs Okyanusya hariç tüm kıtalarda tespit edilmiş olup Birleşmiş Milletler tarafından "küresel zoonotik bir hayvan pandemisi" olarak tanımlanmaktadır.[1]

H5N1'in 350'den fazla kuş türünü ve yaklaşık 60 memeli türünü enfekte edebildiği bilinmektedir. Ördekler, kuğular, kazlar ve martılar gibi göçmen su kuşları; kuş gribi virüslerine özellikle duyarlıdır. H5N1 ile enfekte olan su kuşları genellikle hastalık belirtisi göstermezler. Bu asemptomatik taşıyıcılar, göç yolları boyunca memeliler dahil diğer türleri enfekte edebilirler. Bu durum, hastalığın farklı bölgelere yayılmasına ve virüsün genetik yapısının ve virülansının sürekli olarak değişmesine yol açar.[2]

Virülans ifadesi, bir patojenin (hastalık yapıcı mikrop) bir konakta hastalık yapma yeteneğine verilen isimdir. Başka bir deyişle virülans, bir patojenin ne kadar ciddi ve şiddetli hastalık oluşturabileceğini tanımlar. Yüksek virülans, daha ağır ve ölümcül hastalıklara neden olabilen patojenleri belirtirken düşük virülans, daha hafif ve genellikle ölümcül olmayan hastalıklara neden olan patojenleri ifade eder.[3]

Tüm Reklamları Kapat

İklim Değişikliği, H5N1 Gibi Zoonotik Virüslerin Ortaya Çıkışını ve Yayılmasını Nasıl Etkiler?

İklim değişikliği denince insanların aklına genellikle sadece hava sıcaklıklarındaki değişim gelir ve bu nedenle iklim değişikliğinin diğer etkileri göz ardı edilir. Ancak iklim değişikliğinin tehlikesi bu görünmez etkilerle birlikte daha da belirgin hale gelir. Örneğin iklim değişikliğinin zoonotik virüslerin ortaya çıkışı ve yayılışı üzerindeki etkileri, küresel sağlık için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Bu etkiler, yalnızca çevresel değil, aynı zamanda biyolojik çeşitlilik ve insan sağlığı açısından da büyük önem taşımaktadır. Peki ya iklim değişikliği, H5N1 gibi zoonotik virüslerin ortaya çıkışını ve yayılmasını nasıl etkiler?

Bu harita, epidemiyolojik kanıtlara dayanarak Güneydoğu Asya'daki büyük H5N1 göç olaylarını göstermektedir. Oklar, virüsün olası bulaşma yollarını temsil etmektedir. Noktalı çizgilerle gösterilen oklar ise, tam olarak belirlenememiş göç yollarını veya yönlerini ifade etmektedir. Gördüğünüz harita 2009 yılında yapılmış bir çalışmaya aittir.
Bu harita, epidemiyolojik kanıtlara dayanarak Güneydoğu Asya'daki büyük H5N1 göç olaylarını göstermektedir. Oklar, virüsün olası bulaşma yollarını temsil etmektedir. Noktalı çizgilerle gösterilen oklar ise, tam olarak belirlenememiş göç yollarını veya yönlerini ifade etmektedir. Gördüğünüz harita 2009 yılında yapılmış bir çalışmaya aittir.
ResearchGate

Aslına bakılırsa iklim değişikliğinin H5N1 gibi zoonotik virüslerin ortaya çıkışını ve yayılmasını etkilediğine dair kanıtlar endişe vericidir. Küresel iklim koşulları değiştikçe, kuşların göç modelleri ve rotaları da değişmektedir.

Göç modeli (İng: "Migration pattern"), belirli bir türün düzenli olarak gerçekleştirdiği göçlerin zamanlamasını ve rotalarını ifade eden terimdir. Göç eden hayvanlar, genellikle mevsimsel değişimlere ve besin kaynaklarının bulunabilirliğine bağlı olarak belirli yolları izlerler. Bu modeller yıllık döngüler halinde tekrar eden ve genellikle aynı başlangıç ve bitiş noktalarına sahip olan hareketlerdir. Göç desenleri, hayvanların hayatta kalması ve üreme başarıları için kritik öneme sahiptir. Fakat ne yazık ki artan sıcaklıklar ve aşırı hava olayları, birçok ılıman bölgede yaşayan kuş popülasyonunun göç yollarında büyük ölçekli değişimlerine neden olmuştur.[4]

Bu değişiklikler kuşlar tarafından taşınan virüslerin daha önce görülmedik genetik yapılar kazanmasına ve yeni bölgelerde ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Yani kısacası iklim değişikliği, kuşların göç yollarını ve yaşam alanlarını değiştirdiği için H5N1 gibi virüslerin yayılma dinamikleri de değişmiştir. Örneğin daha sıcak kışlar, bazı kuş türlerinin daha kuzeye göç etmesine veya hiç göç etmemesine neden olabilir, bu da virüsün yeni konakçılara ve coğrafi bölgelere yayılma riskini artırır.

Tüm Reklamları Kapat

H5N1 virüsünün yarattığı bu durum, hastalık izleme ve müdahale çabalarının iklim değişikliğine uyum sağlama ve etkilerini hafifletme stratejileriyle entegre edilmesi gerektiğini açıkça gösterir niteliktedir.

İklim değişikliğinin H5N1'in küresel yayılımını ve yeni varyantlarının ortaya çıkışını hızlandırdığına dair artan kanıtlar bulunmaktadır. Daha geniş mevsimsel değişiklikler, yeni H5N1 varyantlarının ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Kuzey Amerika'da küresel ısınmanın neden olduğu daha sıcak kışlar ve erken başlayan ilkbaharlar, neme bağımlı patojenlerin hayatta kalmasını ve daha kolay yayılmasını sağlamaktadır. Aynı zamanda daha serin ve daha nemli koşullar, kuş dışkılarında ve kirlenmiş sularda influenza virüslerinin hayatta kalma süresini uzatabilir.

Kısacası influenza virüslerinin Dünya çapında yayılması, bir yerde yeterince uzun süre hayatta kalabilme yeteneklerine bağlıdır ve iklim değişikliği, bazı durumlarda bu hayatta kalmayı daha olası hale getirmektedir.

Son zamanlarda kümes hayvanlarından ve sığırlardan insanlara bulaşan H5N1 vakaları bu virüslerin yarattığı tehditleri ve iklim değişikliğinin yayılmasını nasıl etkilediğini anlamanın önemini vurgulamaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

H5N1'in Ekolojisi ve Genetiği

H5N1 virüsünün ekolojisi ve genetiği, 1997'de Çin'de ilk kez tespit edildiğinden bu yana önemli ölçüde evrim geçirmiştir.[5] H5N1 virüsü kutup bölgelerinde tespit edilmiş olup 2022'de Alaska'da bir kutup ayısının H5N1 nedeniyle öldüğü ilk vaka kaydedilmiştir. Antarktika'da deniz fili ve kürklü fok popülasyonlarında virüs maruziyeti nedeniyle önemli ölüm oranları görülmüştür.[6]

Deniz fili.
Deniz fili.
ThoughtCo

Öte yandan göç etmeyen vahşi kuşlar, göç eden akrabalarının taşıdığı H5N1 enfeksiyonlarına karşı oldukça hassastır. Dünya Hayvan Sağlığı Bilgi Sistemi'ne göre Dünya genelinde yaklaşık 75.000 kuş bu virüs nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Ancak H5N1 nedeniyle ölen toplam vahşi kuş sayısını kesin olarak belirlemek, veri kalitesi ve erişilebilirlik sorunları nedeniyle zordur.[7]

2022'de Amerika Birleşik Devletleri'ndeki vahşi kuşların durumu hakkında yayımlanan bir rapor, iklimle ilgili faktörler nedeniyle üç milyardan fazla kuşun hayatını kaybettiğini tahmin etmektedir. Karada ise H5N1 virüsü süt sığırlarında tespit edilmiş ve 2024'te Texas'ta bir tarım işçisi H5N1 ile enfekte olmuştur. Bu vakalar H5N1'in insan dahil memelileri de enfekte edebilecek şekilde uyum sağladığını göstermektedir.

Mart 2024'e gelindiğinde Minnesota'daki bir çiftlikte genç keçilerin olağandışı ölümleri rapor edilmiştir. Aynı çiftlikteki kümes hayvanlarının H5N1 testi pozitif çıkmış ve keçiler ile kümes hayvanlarının benzer alanları ve su kaynaklarını paylaştığı belirlenmiştir. Daha sonra hem kümes hayvanlarındaki hem de keçilerdeki H5N1 suşlarının yüksek derecede ilişkili olduğu tespit edilmiştir.

"Suş" (İngilizce: "strain") terimi, mikroorganizmaların, özellikle virüslerin veya bakterilerin, genetik olarak farklı bir alt türünü veya varyantını ifade eder. Aynı türün suşları, genetik yapılarında belirli farklılıklara sahip olabilir; bu da onların hastalık yapma yeteneklerini, bulaşıcılıklarını ve diğer biyolojik özelliklerini etkileyebilir. Örneğin H5N1 virüsünün farklı suşları, farklı derecelerde hastalık yapma yeteneğine ve yayılma kapasitesine sahip olabilir.

Örnekler bunlarla sınırlı değildir. Yine Mayıs 2024'te ABD Tarım Bakanlığı, Idaho'daki bir çiftlikte alpakalarda H5N1 tespit edildiğini doğrulamıştır.[8] Daha önceki vakalarda olduğu gibi, bu çiftlikteki kümes hayvanları da H5N1 için pozitiftir ve çiftlik genelinde alışılmadık derecede yüksek miktarda virüs tespit edilmiştir. Bugüne kadar ABD'de 12 eyalet H5N1 salgınları bildirmiş olup 101 süt çiftliği bu salgından etkilenmiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Etkiler ve Önlemler

H5N1 virüsü, halk sağlığı için önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Esas korkutucu olan ana unsur ise iklim değişikliğinin başka patojenleri de benzer etkilerle tetikleyebileceği gerçeğidir. H5N1 özelinde ABD'deki son vakalar ve H5N1'in insanlarda yüksek ölüm oranları, dikkatli izleme ihtiyacını bir kez daha gözler önüne sermektedir.

Virüslerle başa çıkmak her zaman zordur. Tarih boyunca da hep zor olmuştur. Ancak iklim değişikliği, su kuşlarının göç desenleri ve çevresel koşulların değişmesi nedeniyle birçok geleneksel anlayışı altüst etmektedir. Sağlık altyapısını güçlendirmek ve toplulukları H5N1 riskleri hakkında bilgilendirmek, kapsamlı bir korunma stratejisinin temel bileşenleridir.

Sürdürülebilir tarım uygulamalarını teşvik etmek, kümes hayvanları ve sığır çiftliklerinde biyogüvenliği artırmak, hayvan yoğunluğunu azaltmak ve ahır havalandırma sistemlerini iyileştirmek hayati öneme sahiptir. Yenilikçi akıllı tarım teknolojileri (İng: "Innovative smart farming technology") kümes hayvanı çiftliklerinde viral enfeksiyonları izlemeye yardımcı olabilir. Vahşi yaşamı koruma çabaları, sağlıklı ekosistemleri sürdürmek ve viral yayılımı en aza indirmek için esastır. Örneğin doğal habitatların restorasyonu, vahşi kuş popülasyonları üzerindeki iklim değişikliği etkilerini azaltabilir ve böylece H5N1'in yayılma riskini düşürebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Gelecekte, küresel liderlerin H5N1'in ve benzeri virüslerin seyrini dikkatle izlemeleri gerekecektir. Uluslararası iş birliği, hastalık yönetimi konusunda iklim uyum stratejilerini uygulamak için hayati önem taşımaktadır. Bu durum hem gezegenimizin hem de sakinlerinin sağlığını H5N1 gibi virüslere karşı korumak için gerekli olacaktır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
10
2
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/07/2024 17:13:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/18006

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Element
Venüs
Haber
Köpekgil
Doğru
Elementler
Evrim Ağacı
Elektrik
Diş Gelişimi
Nöronlar
Beyin
Abd
Yörünge
Kertenkele
Su
Gazetecilik
Müzik
Elektromanyetik
Evrimsel Süreç
Evrim Teorisi
Dünya Dışı Yaşam
Hücre
Aşı
Beslenme Davranışı
Kalıtım
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. K. Selçukoğlu, et al. İklim Değişikliğinin Kuş Gribi Salgınına Etkileri Nelerdir?. (3 Temmuz 2024). Alındığı Tarih: 22 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/18006
Selçukoğlu, A. K., Alparslan, E. (2024, July 03). İklim Değişikliğinin Kuş Gribi Salgınına Etkileri Nelerdir?. Evrim Ağacı. Retrieved July 22, 2024. from https://evrimagaci.org/s/18006
A. K. Selçukoğlu, et al. “İklim Değişikliğinin Kuş Gribi Salgınına Etkileri Nelerdir?.” Edited by Eda Alparslan. Evrim Ağacı, 03 Jul. 2024, https://evrimagaci.org/s/18006.
Selçukoğlu, Alper Kaan. Alparslan, Eda. “İklim Değişikliğinin Kuş Gribi Salgınına Etkileri Nelerdir?.” Edited by Eda Alparslan. Evrim Ağacı, July 03, 2024. https://evrimagaci.org/s/18006.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close