Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Kuş Gribi Nedir, Nasıl Yayılır, Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Kuş Gribi Nedir, Nasıl Yayılır, Tedavi Yöntemleri Nelerdir? Hürriyet
12 dakika
509
  • Epidemiyoloji
  • Viroloji
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al
Avian Influenza
  • Türkçe Adı Kuş Gribi
  • İngilizce Adı Bird Flu
  • Latince Adı Avian Influenza
  • OrphaNet 454836
  • Diğer İsimleri Tavuk Vebası

Kuş gribi hastalığı uluslararası kuruluşlarca insan ve hayvanları etkileyen en tehlikeli hastalıklar grubunda sınıflandırılmıştır. Hastalık, Dünya'nın farklı bölgelerinde görülmüş ve farklı zamanlarda salgınlara neden olmuştur. Ülkelerin ekonomilerini ve sağlık sistemlerini derinden sarsan bu hastalık hakkında bilgilerimiz bilim insanları tarafından yapılan çalışmalarla zamanla artmıştır.

Etiyoloji

Kuş gribi viral bir hastalıktır. Orthomyxoviridae familyasında yer alan diğer influenza virüsleri gibi kuş gribine neden olan İnfluenza-A virüsü de pleomorfik, zarflı, negatif polariteli ve tek iplikçikli RNA karakterinde genetik materyal taşır. İnfluenza virüsleri A, B ve C olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Bu ayrım nükleoprotein ve matriks proteinlerindeki farklılıklara göre yapılmaktadır. Kanatlılarda enfeksiyona sebep olan tip, yalnızca İnfluenza-A'dır.

Bu Reklamı Kapat

A tipi İnfluenza virüsleri de kendi aralarında hemaglütinin ve nöraminidaz yüzey glikoproteinlerine göre alt tiplere ayrılır. Burada bahsi geçen hemaglütinin yapısı virüsün konak hücreye girmesini sağlar ve etkenin en önemli virülans özelliğidir. Şu ana kadar 16 hemaglütinin antijeni (H1-16) ve 9 nöraminidaz antijeni belirlenmiş olup alt tiplerin adlandırılması bu antijenik yapılara göre yapılmaktadır (H5N1, H7N7 gibi). Avian İnfluenza tip A virüsü, H ve N gen bölgelerinde yapılan sekans analizi çalışmalarında Avrasya ve Amerika olmak üzere iki gen grubuna ayrılmıştır.[1]

A tipi İnfluenza virüslerinin tipik özelliği farklı alt tipler arasında genetik materyal alışverişi yapabilmeleridir. Bir hücrede farklı alt tipte iki virüs üreyebilir ve bu sırada RNA parçalarını aralarında değiştirebilirler. Böylelikle yeni bir İnfluenza A virüsü alt tipi oluşabilir. Birçok alt tip bu yolla oluşmuştur. Virüsün bu özelliği, hastalığın kontrolünü zorlaştırmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

İzole edilen suşlar kanatlı hayvanlardaki patojenitelerine göre düşük patojeniteli virüsler (LPAI) ve yüksek patojeniteli virüsler (HPAI) olarak iki grupta incelenmektedir.[2] Düşük patojeniteli virüsler, kanatlılarda hafif solunum sistemi belirtilerine neden olurken yüksek patojeniteli (HPAI) virüsler ölümlerle karakterize ciddi hastalık tabloları oluştururlar. Tüm yüksek patojeniteli virüsler H5 ve H7 özelliğindedir. Ancak H5 ve H7 özelliğine sahip olan tüm virüsler yüksek patojeniteli değildir. Bazen nokta mutasyonların ve antijen kaymasının (İng: "antigenic shift") meydana gelmesiyle düşük patojeniteli virüsler yüksek patojeniteli virüslere dönüşerek hastalık oluşturabilmektedirler. Bazı salgınlarda virüsün önce düşük patojeniteli olarak ortaya çıktığı, sonradan yüksek patojenite kazanarak salgının seyrini ağırlaştırdığı bilinmektedir.

Virüsün patojenitesi, etiyolojisi ile yakından ilişkilidir. Etken, insanlarda solunum yolu epitelindeki siyalik asit bölgelerine yapışır. Hemaglütinin, epitel hücresine yapışırken; nöramindaz ise müsini parçalar. Etken, önce hücre çekirdeğinde çoğalır, ardından sitoplazmaya geçer. Daha sonra ise komşu hücrelere yayılır. Solunum sistemi epitellerinde siliyer işlev bozulur ve mukus salgısı azalır. Buralarda hücreler dökülmeye başlar. Virüs, akciğer ve bağırsaklarda da etkin olarak çoğalır.

Bulaşma

Avian İnfluenza tip A virüsünün hayvanlara bulaşmasında en önemli etken dışkıdır. Dışkının oral yolla alınması hastalığın bulaşmasına neden olur. Virüsün dışkıda 44 günden fazla, düşük sıcaklıklarda ise en az 3 ay canlı kalabildiği bilinmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Evcil kanatlılara bulaşta dışkı ile kontamine olmuş içme suları ve yemlik gibi kafes ekipmanları önemli rol oynar. Etken suda da canlı kalabilmekle birlikte etkinlik süresi suyun sıcaklığı, pH'ı ve tuz oranlarından etkilenir. Sulak alanlarda su kuşları arasında fekal-oral bulaş görülmektedir. Etkenin soğuk suda aktivite süresi uzadığı için kış aylarında özellikle ördekler arasındaki prevalans artmaktadır. İnsan faktörü de evcil kanatlılara bulaşmada önemli bir faktördür.

Enfekte kuşlar; tükürük salgıları, mukus ve dışkıları ile virüsü saçarlar. Etken insanlar tarafından yeterli miktarda alınırsa enfeksiyon gelişir. Enfekte ekstretlerin göz, burun mukozası ve oral yollarla teması ile virüs vücuda girer. Virüs barındıran havadaki damlacıkların solunması ile de virüs, insanlara bulaşır. İnsandan insana bulaş ise son derece nadirdir.

Evcil kanatlı hayvanlar hastalığın insanlara bulaşmasında en önemli faktördür. Özellikle fazlaca yetiştirilmesi ve insanlarla teması bakımından tavuklar virüse ara konaklık ederler. Enfekte evcil kanatlılardan insanlara direkt bulaş olabilmektedir. Bu kanatlıların yumurtalarının Avian İnfluenza virüsü ile kontamine olabileceği bilinmektedir.

Kümes hayvanlarından insanlara kuş gribi virüsünün bulaşma yolları.
Kümes hayvanlarından insanlara kuş gribi virüsünün bulaşma yolları.
CDC

Virüs insanlara yalnızca kanatlı hayvanlardan bulaşmaz. Örneğin domuzlar Avian İnfluenza tip A virüsü için ara konaklık yaparak insanları enfekte edebilirler. Domuzlardan izole edilen influenza virüs çeşitliliği fazladır (H4N6, H9N2, H1N1, H3N2 gibi) ve gelecekte bunların insanları etkileyecek salgınlar oluşturabileceği düşünülmektedir.

Belirti ve Semptomlar

İnsanlarda Görülen Semptomlar

Hastaların genelinde 38 dereceden yüksek ateş ve alt solunum yolu semptomları görülür. Öksürük, boğaz ağrısı ve kas ağrıları gözlenebilir. Bazı hastalarda ise erken dönemde diyare, kusma ve karın ağrısı rapor edilmiştir.

Bu Reklamı Kapat

Başlangıç semptomları görüldükten sonra genelde alt solunum yolu semptomları ilerler. Birkaç gün sonra nefes darlığı gelişebilmektedir. Taşipne ve inspirituar raller yaygın görülen semptomlardır. Kuş gribine yakalanmış hastaların neredeyse tümünde zatürre görülmektedir. Böbrek yetmezliği bulguları ve kalp yetmezlikleri de yaygın olarak görülmektedir.

Lökopeni (kanda akyuvar azlığı) ve lenfopeni (kanda lenfosit azlığı) yaygın görülen laboratuvar bulgularıdır. Trombositopeni (kanda trombosit azlığı) ve hafif artmış aminotransferaz değerleri görülür. H5N1 ile enfekte insanlarda sitokin düzeyleri yüksek seyreder.

Kanatlı Hayvanlarda Görülen Semptomlar

HPAI patotipindeki virüsler duyarlı kanatlılarda hızlı bir şekilde (birkaç gün içinde) ölüme neden olabilmekle beraber türlere göre duyarlılık değişebildiği için ölüm oranları da değişkendir. Bazı vakalarda hastalık çok hızlı ilerleyerek herhangi bir klinik belirti görülmeden ölüm gerçekleşebilir.

Aşırı burun akıntısı, sinüzit, baş bölgesinde ödem, yumurtacı tavuklarda yumurta kalitesinin bozulması önemli klinik belirtilerdir. ,Depresyon, vücudun çeşitli bölgelerinde siyanoz, yem tüketiminde azalma, ishal, solunum sistemi sorunları, gözyaşı akıntısı ve gözlerin kapanması görülen diğer semptomlardır. Akut dönemi atlatan hayvanlarda sinir sistemi belirtileri görülür. Makroskopik olarak sinüslerde farklı tiplerde yangı (akıntı, fibrinöz, serofibrinöz, sümüksü, peynirsi akıntı) görülebilir. Soluk borusunda eksüda, hava keselerinde yangı ve karınzarı iltihabı gözlenir. İç organlarda nekrotik alanlar gözlemlenebilir.

Bu Reklamı Kapat

HPAI patotipindeki etkenler deri, beyin, adrenal bezler, kalp ve diğer iç organlarda yangılar ve nekrozlara (hücre ölümleri) sebep olurken LPAI virüsleri; sindirim sistemi, solunum sistemi, ürogenital sistem enfeksiyonları yapar. Bu farklılığın sebebi farklı patotipteki virüslerin farklı dokulara çekim duymalarıdır.

Teşhis Yöntemleri

Kanatlılarda Teşhis

Kesin teşhis için virüs izolasyonu ve identifikasyonu yapılmalıdır. İzolasyon için ölü veya canlı kanatlı hayvanlar ve bunların iç organları kullanılabilir. Dışkı veya nefes borusundan örnekler alınarak da izolasyon yapılabilir. Tüm suşların 9-11 günlük embriyolu tavuk yumurtasında üreyebildiği bilinmektedir. Bu nedenle embriyolu tavuk yumurtasına aşılama ile virüs izolasyonu yapılır. Aynı zamanda doku kültürü ve denek hayvanlarına aşılama yapılarak virüs izole edilebilir. İdentifiye edilen etkenin hemaglütinasyon ve nöraminidaz özellikleri incelenerek alt tipine karar verilir.

Ayrıca, serolojik yöntemler de teşhis için kullanılmaktadır. Ancak belirli antikorların 5-7 gün içerisinde belirlenebilir düzeye ulaştığı unutulmamalıdır. AGP, ELİSA ve VN sıklıkla kullanılan serolojik yöntemlerdir.

Polimeraz zincir reaksiyonu temelli teknikler de teşhis için kullanılmaktadır. Bu yöntemlerle hem virüsün alt tipi hem de patojenite özellikleri belirlenebilmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
İnorganik Kimya (Miessler, Tarr)

ISBN: 9786055829407
Sayfa Sayısı: 708
Ebatlar: 13.5×20 cm
Basım Yılı: 2009

Devamını Göster
₺108.00
İnorganik Kimya (Miessler, Tarr)

İnsanlarda Teşhis

Tıpkı kanatlılarda olduğu gibi insanlarda da en iyi yöntem, virüs izolasyonudur. Embriyolu tavuk yumurtaları ve doku kültürleri virüs izolasyonu için kullanılmaktadır.

Hastalardan alınan örneklerden, immunokromatografik veya immunoflorasan yöntemleri kullanılarak virüs antijenlerinin tespiti de yapılabilmektedir. Solunum sisteminden alınan örneklerde H5 viral nükleik asidinin PCR yöntemiyle tespiti yapılarak teşhis konulabilmektedir.

Teşhis için özel olarak üretilen ELISA kitleri de kullanılabilir. Bu kitler ile nükleoprotein gibi, virüse ait antijenlere karşı üretilen antikorlar tespit edilir.

Kanatlı Hayvanlarda Nekropsi (Otopsi) Bulguları

Enfekte hayvanlarda ölüm sertliğinin çabuk gelişmesi dikkat çeker. Deri altında açık sarı renkte sıvı toplanması da önemli bir bulgudur. Şiddetli kan zehirlenmesi geliştiğinden vücut genellikle kırmızı renkte olur. İç organlarda kanamalar oluşmuştur. HPAI patotipindeki virüs ile enfekte bazı kanatlı türlerde akciğerlerde ödem, hava kesesinin duvarında kalınlaşma, karaciğer ve böbreklerde büyüme, bazı iç organlarda kanama ve asites (karın boşluğunda sıvı toplanması) nekropside karşılaşılabilecek bulgulardır. Ani enfeksiyonlarda bu bulgular çoğunlukla görülmez.

A) Avian İnfluenza H5N8 ile enfekte formoza çamurcunu (Anas formosa)  B) Kalp kasında kanama ve nekroz  C) Ödem ve akciğerde konjesyon  D) Pankreas nekrozu
A) Avian İnfluenza H5N8 ile enfekte formoza çamurcunu (Anas formosa)
B) Kalp kasında kanama ve nekroz
C) Ödem ve akciğerde konjesyon
D) Pankreas nekrozu
Semantic Scholar

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Kuş gribinin tedavisinde antivirallere sıklıkla başvurulmaktadır. Oseltamivir (C16H28N2O4) ve zanamivir (C12H20N4O7) sık kullanılan antivirallerdir. Bu ilaçlar nöraminidaz aktiviteleri ile virüsleri etkiler. Bu ilaçların özelliği Matriks Protein 2 İyon Kanalını bloke etmeleridir. Ancak bazı suşların bu antivirallere karşı direnç geliştirebilme ihtimali gözardı edilmemelidir. N1 nöraminidazında tek bir aminoasidin yer değiştirmesi ile bu direnç sağlanmış olur.

Virüslerin konak hücreden çıkışını durdurmak amacıyla nöraminidaz inhibitörleri kullanılır. Böylelikle kandaki virüs miktarı azaltılmış olur.

Başka bir tedavi yöntemi olarak da SARS, Ebola gibi hastalıkları geçirmiş insanlardan elde edilen plazma kullanılabilir.

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Hastalığın yayılmasında özellikle göçmen su kuşları başta olmak üzere yabani kanatlı hayvanlar önemli rol oynamaktadır. Bilindiği gibi bu göçmen kuşlar Kuzey Yarımkürede bulunan üreme alanlarında üredikten sonra kışı geçirmek için daha güneydeki kışlama alanlarına göç ederler. Bu kuşlar rutin göçleri sırasında oldukça uzun mesafeler kat eder böylece hastalığı çok uzak coğrafyalara taşımış olurlar. 1997 yılında Avrupa'da ölü yabani kuşlardan H5 ve H7 alt tiplerinin izole edilmesi ile bu hastalığın göçmen kuşlar ile uzak coğrafyalara yayılabileceği anlaşılmıştır.[3]

Ördekgiller (Anatidae), Yağmurcungiller (Charadriidae), Balıkçıllar (Ardeidae) ve Karabatakgiller (Phalacrocoracidae) H5N1 virüsünün yaygın olarak görüldüğü familyalardır. Bu bilgiler özellikle göç dönemlerinde yabani kuşların izlenmesini, hastalığın epidemiyolojik boyutunun daha iyi anlaşılabilmesi için gerekli kılmaktadır.

Yabani su kuşlarının başlıca göç yolları ve 2005 yılındaki H5N1 salgınları.
Yabani su kuşlarının başlıca göç yolları ve 2005 yılındaki H5N1 salgınları.
ResearchGate

Yabani su kuşlarından izole edilen H5N1 virüsü suşlarına genetik olarak çok benzer nitelikteki suşlar Franda, Güney Kore, Vietnam, Japonya, Tayland, Endonezya, Kazakistan, Moğolistan, Romanya, Hırvatistan, Yunanistan, Bulgaristan ve Almanya'da izole edilmiştir. Bu suşların oluşturduğu hastalıklar Güneydoğu Asya'da zaman zaman endemik bir seyir izlemektedir.

Bu Reklamı Kapat

Önlem Yöntemleri

Virüsün doğal konakçılarının yabani kuşlar olduğu unutulmamalıdır. Hastalığın insanlara ulaşmasında en önemli aracı ise tavuk gibi evcil kanatlılardır. Bu yüzden yabani kanatlılar ile evcil kanatlıların birbirlerine temas etmesinin önlenmesi önemlidir. Evcil kanatlı yetiştiriciliği yapan işletmeler buna dikkat ederek tasarlanmalıdır.

Hastalıklı kanatlı hayvanları itlaf etmek ve hastalık belirlenmiş çiftlikleri karantinaya almak enfeksiyonun insanlara ulaşmasını önlemek amacıyla yapılan temel koruma yöntemleridir. Hastalık tespit edilen yerler formalin ve iyot bileşikleri gibi virüsün duyarlı olduğu dezenfektanlarla dezenfekte edilmelidir.

Kanatlı hayvanların aşılanması, hastalığın insanlara ulaşmadan önlenebilmesi için önemlidir. Aşılama ile kanatlı hayvanlarda direnç oluşturulmuş olur, böylece çevredeki virüs yoğunluğu da azaltılır. Ancak bu hastalık için yeterince etkili bir aşı henüz üretilmemiştir.

El temizliğine önem verilmelidir. Ellerin sık sık yıkanması deride bulunan kontamine maddelerin uzaklaştırılmasını sağlayarak hastalığın bulaşmasını engeller.

Bu Reklamı Kapat

Çiğ kümes hayvanlarının işlenmesi sırasında genel hijyen kurallarına dikkat edilmesi önemlidir. Etler pişirilerek yenmeli, mümkünse pişirme sırasında etin sıcaklığının 70°C'yi aşması sağlanmalıdır.

Riskli bölgelerde halk mutlaka uzmanlar tarafından bilgilendirilmelidir. Hastalık tespit edilen yerlerde kanatlılar ile insanların teması mümkün olduğunca azaltılmalı ve bu bölgelerde üretilen kanatlı hayvan ürünleri tüketime sunulmamalıdır.

Diğer Başlıklar

Tarihçe

Hastalığa ilk kez 1878 yılında İtalya'da tavuklarda rastlanmıştır. A tipi İnfluenza virüsü H5N1 ilk kez 1961'de Güney Afrika'da balıkçıl kuşlarda izole edilmiştir. Etken, 1963 yılında ABD'de ilk kez hindilerden izole edilmiştir. 1955 yılında ise hastalık etkeni İnfluenza A olarak tanımlanmıştır.

1959-1998 yılları arasında 23 milyon kanatlı hayvanın bu hastalıktan etkilendiği tahmin edilmektedir. Bu hastalığa karşı kontrol programları 1980'li yılların sonlarında hayata geçirilmeye başlanmıştır. Asya'da başlayıp neredeyse tüm dünyaya hızla yayılan, etkeni H5N1 olan bu hastalığın zoonoz özellik göstermesi ve pek çok insanın bundan etkilenmesi bu hastalık hakkındaki bilgi eksikliklerini gündeme getirmiş ve bu konuda yapılan bilimsel çalışmaların artmasına sebep olmuştur.

Bu Reklamı Kapat

İlk yüksek patojeniteli H5 A tipi influenza salgını 1959 yılında İskoçya'da yaşanmıştır. Bu tarihten itibaren birçok ülkede salgınlar olmuştur. 1956-2006 yılları arasında HPAI tip A virüsleri 25 ayrı salgına neden olmuştur. 1992-2006 yılları arasında daha önceki dönemlere göre salgın sıklığı artmış ve her yıl salgın görülmüştür.

Hastalık günümüz itibariyle en son İsrail'de ortaya çıkmıştır. 2021 yılının sonunda İsrail'de bildirilen salgında yaklaşık 8000 turna ölmüştür. Ülkenin farklı yerlerinde pek çok vaka rapor edilmiştir. İsrail Çevre Bakanı durumun ciddiyetini "Yaban hayatına en büyük darbe." sözleriyle dile getirmiştir. İsrail'de ortaya çıkan bu salgın evcil kanatlı hayvanları da etkilemiştir. Yaklaşık yarım milyon tavuk itlaf edilmiştir.[4]

"Tek Sağlık" Konseptinin Kuş Gribi Hastalığı Açısından Önemi

Zoonoz hastalıkların daha çok çalışılması ile ülkeler artık bu hastalıklarla mücadele için farklı stratejiler uygulamaya başlamışlardır. "Tek sağlık" konsepti de bu stratejiler kapsamında son zamanlarda gündemde olan önemli bir konudur. Ülkelerin sağlık sistemlerini bilim insanlarının tavsiyeleri doğrultusunda ve bu konsept çerçevesinde düzenlemeye başlamaları artık bir zorunluluk olarak görülmektedir.

Dünyada pek çok zoonoz hastalık tespit edilmiştir, kuş gribi de bu hastalıklardan biridir. Kuş gribi gibi hastalıkların tek sağlık konsepti açısından değerlendirilmesi önem arz etmektedir. İnsan-hayvan etkileşiminin hastalığın yayılmasına olan etkisi ve göçmen kuşların hastalığın farklı coğrafyalara ulaşmasındaki etkinliği; hastalığın teşhis edilip doğru tedavi yöntemlerinin gerçekleştirilmesini, farklı disiplinlerde çalışan bilim insanlarının birbirlerini geliştirmelerini ve konuya bütüncül bir bakış açısıyla bakılmasını gerekli kılmaktadır.

Örneğin hasta hayvanların tespiti, otopsilerinin yapılması, hayvanların enfeksiyondan korunması gibi konular veteriner hekimlerin sorumluluğundayken, hastalığın göçmen kuşlar tarafından nasıl yayıldığının araştırılması, gerekli izleme çalışmalarının yapılması biyolog ve ornitologların sorumluluk alanındadır. Hastalığın insanlara ulaşması durumunda ise gerekli tedavilerin uygulanması ve yeni tedavilerin geliştirilmesi ise hekimlerin görevidir. Elbette burada adı geçen meslek gruplarının sayısını arttırmak mümkündür. Görüldüğü gibi konuya multidisipliner yaklaşmak önemlidir, bu da tek sağlık konseptinin önemini bir kez daha akla getirmektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/05/2022 14:16:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11460

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Jinekoloji
Patlama
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Sars-Cov-2
Santigrat Derece
Antik
Tüy
Wuhan Koronavirüsü
Kanser
Balık Çeşitliliği
Yüzey
Yapay Zeka
Evrim Ağacı
Goril
Atom
Safsata
Kimya Tarihi
Epidemik
Küresel Isınma
Eşcinsellik
Ecza
Mers
Tehlike
Pandemi
Ribozim
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Alıntı Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et