Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!

Dayanaksız ve Abartılı Bilim Eleştirilerine Rağmen, Felsefi Bir Bağlamda Postmodernizme Bir Nebze Fırsat Tanımak Sağlıklı Olabilir!

Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!
Yazar Scotty Hendricks Ayşegül Şenyiğit Özdil Editör Ayşegül Şenyiğit Özdil
8 dakika
1,876 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Postmodernizm genellikle gerçeği, batıyı, filmleri ve değer verdiğimiz her şeyi yok etmek için ortaya çıkan entelektüel bir öcü olarak sunulur. Gerçekte, yaklaşık 50 yıl önce birkaç Fransız düşünürün çalışmalarından kaynaklanan bir sistemdir. Birkaç fikre dayanır, ancak genel olarak kapsayıcı anlatıların veya dünyanın evrenselleştirilmiş yorumlarının reddi olduğu söylenir. Bu, postmodernizmin değer verdiğimiz her şeyin "karşıtı" olduğu iddialarına yol açtı.

Özellikle postmodernizmin bilim karşıtı olduğu iddiası yaygın bir iddiadır. 1990'larda bilimsel realistler ile postmodernist düşünürler arasındaki bilim savaşları sırasında, bilimin gerçekte ne olduğu ve bulgularının ne anlama geldiğine dair tartışmalar, fikri popüler bilince getirdi. Daha yakın zamanlarda Jordan Peterson'ın derslerinin temelini oluşturdu. Bu tartışmalar büyük ölçüde ortadan kalkmış ve fizik dalında hiç kimse bunun sonucunda retoriğini değiştirmemiş olsa da postmodernizmin anti-bilimsel olduğu düşüncesi kalmıştır.

Ama Özünde Öyle mi?

Genel anlamda postmodernizm, anti-bilimsel değildir. Hiçbir postmodernist, akıllı telefonunuzun çalışmaması gerektiğini veya yalnızca belirli bir sosyal yapının içinde çalışacağını söylemiyor. Bilimin bir şamata ya da temelde kötü olduğunu düşünmüyorlar. Pek çok postmodernistin iddia ettiği şey, nesnellik, gerçeğe mutlak erişim veya kapsayıcı anlatıların iddialarına şüpheyle yaklaşmamız gerektiğidir. Tarafsız bir şekilde nesnel gerçekleri bulmaya çalışan bilim, belki de ne yaptığını ve nasıl yaptığını sorgulayan postmodern bir eleştirinin hedefi olmaya mahkumdur. Makullükten absürtlüğe göre değişen bu eleştiriler, insanları postmodernizme "bilim karşıtı" demeye iten nedendir.

Pek çok postmodernistin bilim felsefesi üzerine çoğu insandan farklı fikirleri vardır. Bazı postmodernistler, Thomas Kuhn'un ve onun "paradigma değişimleri" hakkındaki fikirlerinin bilimsel düşüncede büyük ilerlemelerin kaynağı olduğunu kabul ediyor. Verilere bakmanın bir yolunu içeren bu değişimler, diğerlerine göre emsal teşkil eder, doğası gereği en azından kısmen sosyaldir. Bu, Kuhn'un reddettiği görecelik iddialarına ve postmodernistlerin bilimin bulgularını sosyal faktörlerin nasıl etkilediğini sorgulamasına yol açmıştır.

Reklamı Kapat

Bu düşünürlerden bazıları bilim sosyolojisini ve siyasetini içtenlikle keşfetmeye çalıştı. Diğerleri, bu olguların bilim insanlarının keşfettiği gerçekleri nasıl etkilediğini incelemeye de çalışmıştır. Bilimsel gerçeklere sosyal yapılar olarak bakma ya da bilimin sorunlarını bilim insanlarının içsel önyargıları üzerine suçlama girişimleri, çoğu zaman bu filozofların aradıklarını anlamadaki başarısızlığı ile birleşen sorunlarla karşılaştıklarından, bunu yaptıklarında sorun yaşamışlardır.

Postmodernizm, Bilim Karşıtlığına Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!

Postmodernizmi pratikte uygularsanız neler olur? Sonuçlar biraz karışık.

Bir yandan, bu eleştirilerden bazıları, akademi dünyasında iyi bir şekilde uygulanabilir ve sosyal bilimler veya edebiyat için yaptıkları kadar katı bilimler için de işe yarar. Örneğin, kadın sağlığı anlayışımızın, kadınları tıp alanının dışında tutma eğilimiyle engellendiğini belirtmek doğrudur. Güç yapılarının incelenen şeyi etkileyebileceği gerçeği, tarih tarafından gösterilen bir gerçektir. Bugün bile, fon sağlama ve yayın sağlama ihtiyacı, üzerinde çalışılan konuları etkiliyor. Yakın tarihli bir rapor, insan genomunun en çok analiz edilen bölümlerinin, finansmanı ve profesyonel başarıyı garanti etmeye çalışan bilim insanları tarafından ölümüne incelendiğini, diğer alanların ise tamamen göz ardı edildiğini gösterdi. Postmodernistlerin gözlemleri, neyin ne zaman çalışılacağına dair kararın hayal etmek istediğimiz kadar özel ilgi alanlarından bağımsız olmadığı yönündeki gözlemleri önemlidir.

Bununla birlikte, saçma hikayeler, aklı başında olanlardan çok daha fazladır. Postmodern düşünürler genellikle edebiyat, etik ve sosyoloji üzerine iyi işleyen eleştirileri, çılgın sonuçlarla katı bilimlere uygulamaya çalışırlar.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Fransız filozof Luce Irigaray, sıvı dinamiklerinin neden katı nesnelerin hareketi kadar iyi anlaşılmadığına dair tuhaf bir fikre sahip. Bu, Katherine Hales tarafından fikirlerinin bu çevirisinde açıklanmaktadır:

Katıların akışkanlar mekaniğine göre ayrıcalıklı olması ve aslında bilimin türbülanslı akışla hiçbir şekilde başa çıkamaması (Irigaray), akışkanlığın kadınlıkla olan ilişkisine atıfta bulunur. Erkeklerin çıkıntı yapan ve sertleşen seks organları varken, kadınların adet kanını sızdıran açıklıkları vardır…. Erkekler de zaman zaman aksa da ... cinselliklerinin bu yönü üzerinde durulmuyor. Sıvı akışındaki suç ortaklığı değil, erkek organın sertliğidir. Bu idealizasyonlar, akışkanları lamine düzlemler ve diğer modifiye edilmiş katı formlar olarak düşünen matematikte yeniden yazılmıştır. Tıpkı kadınların erkeklik teorileri ve erkek dili içinde silinmesi gibi, sadece erkek olmayanlar olarak var olduğu gibi, sıvılar da bilimden silinmiş, sadece katı olmayanlar olarak var olmuştur. Bu açıdan bakıldığında, bilimin başarılı bir türbülans modeline ulaşamamış olması şaşırtıcı değildir. Türbülanslı akış sorunu çözülemez çünkü sıvı (ve kadın) kavramları, zorunlu olarak eklemlenmemiş kalıntılar bırakacak şekilde formüle edilmiştir.

Bununla birlikte, fizikçi Alan Sokal ve Fransız filozof Jean Bricmont, Fashionable Nonsense adlı kitaplarında, bu dünya görüşünün gerçeklere dayalı olarak yanlış varsayımlara dayandığına dikkat çekiyor:

Irigaray'ın katı ve akışkanlar mekaniği hakkındaki iddiaları biraz yorum gerektiriyor. Her şeyden önce, katı mekanik de tam olmaktan uzaktır; kırıkların kantitatif tanımı gibi birçok çözülmemiş problemi vardır. İkinci olarak, denge halindeki veya laminer akıştaki sıvılar nispeten iyi anlaşılmıştır. Ayrıca, çok sayıda durumda akışkanların davranışını yöneten denklemleri -Navier-Stokes denklemleri- biliyoruz. Esas sorun, bu doğrusal olmayan kısmi diferansiyel denklemlerin özellikle türbülanslı akışlarda çözülmesinin çok zor olmasıdır.
Thomas Kuhn
Thomas Kuhn
Düşünbil

Bilimsel bir iddiaya postmodern bir eleştiri uygulamaya yönelik belki de en komik girişim, Fransız filozof Bruno Latour'un "Ramses II tüberkülozdan öldü." ifadesinin anakronistik olduğunu ve tüberküloz anlayışımızın zaman ile kısıtlı olduğunu iddia etmesiydi. Kralın mumyasının Paris'te incelenmesinden kısa bir süre sonra yayınlanan bir makalede şunları söyledi:

"Cesur bilim insanlarımızın" teşhisini itibari değerde kabul edelim ve Ramses'in tüberkülozdan öldüğünü kanıtlanmış bir gerçek olarak alalım. 1882'de keşfedilen bir basilden ve etiyolojisi modern haliyle 1819'dan kalma bir hastalıktan nasıl öldü? Anakronik değil mi? Tüberkülozun ve Koch'un basilinin II. Ramses'e atfedilmesi, ölümünün Marksist bir ayaklanma, makineli tüfek veya Wall Street kazasından kaynaklandığını teşhis etmişiz gibi aynı çapta bir anakronizm olarak bize çarpmalıdır.

Sokal ve Bricmont bunun neden saçma olduğunu bir kez daha açıklıyor:

Reklamı Kapat

(Latour), Koch'un önceden var olan bir basili keşfettiği şeklindeki sağduyu fikrini 'sadece sağduyu görüntüsüne sahip' olarak reddediyor. Elbette, makalenin geri kalanında Latour, bu radikal iddiaları haklı çıkarmak için hiçbir argüman sunmuyor ve sağduyu cevabına gerçek bir alternatif sunmuyor. Ramses'in ölümünün nedenini keşfetmek için Paris laboratuarlarında sofistike bir analize ihtiyaç duyulduğu aşikar gerçeğini vurguluyor. Ancak Latour, keşfettiğimiz hiçbir şeyin "keşfinden" önce var olduğuna dair gerçekten radikal iddiayı ileri sürmediği sürece -özellikle de, polis onu katil olarak 'keşfetmeden' önce bir suç işlemiş olması anlamında- basil hakkında neyin özel olduğunu açıklaması gerekiyor ve o bunu kesinlikle başaramadı.

Bu saçma ifadelerin hiçbiri, kötü niyetli olarak görülmemelidir. Bir alanda iyi işleyen bir fikrin, bazı fikirlerin sosyal yapılar olduğu veya bir alandaki çalışanların önyargılarının ondan çıkan şeyleri etkileyebileceği iddiasının, işe yaramadığı bir alana getirilmesinin sonucudur.

Postmodernistlerin çoğu önceki açıklamalarından geri adım attı. Bruno Latour, insanların bilime olan güvenini azalttığı için özür diledi ve onu geri kazanmaya yardımcı olmak için adımlar attı. Daha yakın bir zamanda Augsburg Üniversitesinde İngilizce Profesörü olan Douglas Green, "geçmişe bakıldığında, postmodernizmin anti-bilimsel damarının bir sinyal olduğunu" söyledi. Bazı dergiler hala saçma sapan şeyleri kabul edip basarken, bunu bilime karşı kin dolu bir hoşnutsuzluktan ziyade belirli fikirler üzerindeki temel bir anlaşmazlıktan bunu yapıyorlar.

Postmodernizm, insanların söylediği gibi canavar değil. Bununla birlikte, bilimsel iddiaları anlamlı bir şekilde analiz etmeye çalışmakta zorlanıyor. Bununla birlikte, modern bilimi eleştirmeye yönelik bu cansız girişimlerin, içsel bir bilimsel karşıtı önyargıyı ortaya çıkardığı fikri, büyük ölçüde abartılıyor.

Premodernizm ile Postmodernizmi Karıştırmak

Sıklıkla yapılan hatalardan birisi de premodernizm ile -yani modern öncesiyle- postmodernizmi -yani modernizm sonrasını- karıştırmaktır. Premodernizm geçmişe dönmeyi isterken postmodernistlerin böyle bir amacı yoktur. Premodernizm inkar ederken, postmodernizm, modernizm hakkında şüpheci ve eleştireldir. Onlar modernizmin disipline etme, baskı altına alma gibi yönlerini eleştirirken bir özgürleşme çabası içerisine girmişlerdir. Modern toplumların içerisinde bulunduğu güçleri ifşa ederek ortaya çıkarmaya çalışmışlardır.

Reklamı Kapat

Ayrıca postmodernistler siyasi alanda baskıcı unsurlara karşı olmuşlar ve bireyin gerek cinsel yönelim açısından gerekse özgür düşünce açısından bağımsız olmasını amaçlamışlardır. Tüm bunlarla birlikte postmodernist düşünürlerin tamamı ateist olsa da onlar daha çok nihilizmle ön plana çıkmıştır. Modern değerlere karşı kuşku duymaları radikal dincilik ile karıştırılmıştır. Her iki düşünce arasında bu anlamda büyük fark bulunmaktadır.

Sonuç

Öte yandan Noam Chomsky, "bilim, güç yapılarını yansıtan kurumsal faktörlerden etkilenir" veya "tarihteki birçok bilim insanı erkektir" gibi basmakalıp lafların (su götürmez gerçeklerin) keşfedilmesi için çok da parlak bir zekaya sahip olunması gerektiğine inanmıyor.

Foucault ile yaptığı meşhur tartışmadan yıllar sonra katıldığı bir söyleşide kendisine postmodernizmle ilgili bir soru sorulduğunda, esprili bir şekilde söylediği gibi:

Postmodernizmden söz etmeyeceğim. Bunu tartışmak benim kapasitemin ötesinde... Ahlaki relativizm en azından tutarsız olma niteliğine sahip; postmodernizmin bu niteliğe bile erişebildiğini sanmıyorum. Bu bana ünlü ve kimi zaman oldukça sert bir fizikçi olan Wolfgang Pauli'nin, kendisine saçma bir fikir sunulduğunda söylediği bir sözünü hatırlatıyor: "Bu iddian yanlış bile değil." Size o kadar söyleyeceğim.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 3
  • Tebrikler! 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Bıg Think | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/08/2021 19:34:17 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9697

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Mikoloji
Onkoloji
Biyoloji
Balıklar
Maymun
Bilimsel
Doğru
İnsanlar
Kemik
Depresyon
Uzay Aracı
Endokrin Sistemi
İngiltere
Hastalık Dağılımı
Yapay Zeka
Kimyasal
Dna
Gözlem
Karanlık Madde
Solunum
Nasa
Paleontoloji
Periyodik Cetvel
Müfredat
Eşcinsellik
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın