Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!

Dayanaksız ve Abartılı Bilim Eleştirilerine Rağmen, Felsefi Bir Bağlamda Postmodernizme Bir Nebze Fırsat Tanımak Sağlıklı Olabilir!

Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!
8 dakika
4,120
Tüm Reklamları Kapat

Postmodernizm genellikle gerçeği, batıyı, filmleri ve değer verdiğimiz her şeyi yok etmek için ortaya çıkan entelektüel bir öcü olarak sunulur. Gerçekte, yaklaşık 50 yıl önce birkaç Fransız düşünürün çalışmalarından kaynaklanan bir sistemdir. Birkaç fikre dayanır, ancak genel olarak kapsayıcı anlatıların veya dünyanın evrenselleştirilmiş yorumlarının reddi olduğu söylenir. Bu, postmodernizmin değer verdiğimiz her şeyin "karşıtı" olduğu iddialarına yol açtı.

Özellikle postmodernizmin bilim karşıtı olduğu iddiası yaygın bir iddiadır. 1990'larda bilimsel realistler ile postmodernist düşünürler arasındaki bilim savaşları sırasında, bilimin gerçekte ne olduğu ve bulgularının ne anlama geldiğine dair tartışmalar, fikri popüler bilince getirdi. Daha yakın zamanlarda Jordan Peterson'ın derslerinin temelini oluşturdu. Bu tartışmalar büyük ölçüde ortadan kalkmış ve fizik dalında hiç kimse bunun sonucunda retoriğini değiştirmemiş olsa da postmodernizmin anti-bilimsel olduğu düşüncesi kalmıştır.

Ama Özünde Öyle mi?

Genel anlamda postmodernizm, anti-bilimsel değildir. Hiçbir postmodernist, akıllı telefonunuzun çalışmaması gerektiğini veya yalnızca belirli bir sosyal yapının içinde çalışacağını söylemiyor. Bilimin bir şamata ya da temelde kötü olduğunu düşünmüyorlar. Pek çok postmodernistin iddia ettiği şey, nesnellik, gerçeğe mutlak erişim veya kapsayıcı anlatıların iddialarına şüpheyle yaklaşmamız gerektiğidir. Tarafsız bir şekilde nesnel gerçekleri bulmaya çalışan bilim, belki de ne yaptığını ve nasıl yaptığını sorgulayan postmodern bir eleştirinin hedefi olmaya mahkumdur. Makullükten absürtlüğe göre değişen bu eleştiriler, insanları postmodernizme "bilim karşıtı" demeye iten nedendir.

Tüm Reklamları Kapat

Pek çok postmodernistin bilim felsefesi üzerine çoğu insandan farklı fikirleri vardır. Bazı postmodernistler, Thomas Kuhn'un ve onun "paradigma değişimleri" hakkındaki fikirlerinin bilimsel düşüncede büyük ilerlemelerin kaynağı olduğunu kabul ediyor. Verilere bakmanın bir yolunu içeren bu değişimler, diğerlerine göre emsal teşkil eder, doğası gereği en azından kısmen sosyaldir. Bu, Kuhn'un reddettiği görecelik iddialarına ve postmodernistlerin bilimin bulgularını sosyal faktörlerin nasıl etkilediğini sorgulamasına yol açmıştır.

Bu düşünürlerden bazıları bilim sosyolojisini ve siyasetini içtenlikle keşfetmeye çalıştı. Diğerleri, bu olguların bilim insanlarının keşfettiği gerçekleri nasıl etkilediğini incelemeye de çalışmıştır. Bilimsel gerçeklere sosyal yapılar olarak bakma ya da bilimin sorunlarını bilim insanlarının içsel önyargıları üzerine suçlama girişimleri, çoğu zaman bu filozofların aradıklarını anlamadaki başarısızlığı ile birleşen sorunlarla karşılaştıklarından, bunu yaptıklarında sorun yaşamışlardır.

Postmodernizm, Bilim Karşıtlığına Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!

Postmodernizmi pratikte uygularsanız neler olur? Sonuçlar biraz karışık.

Bir yandan, bu eleştirilerden bazıları, akademi dünyasında iyi bir şekilde uygulanabilir ve sosyal bilimler veya edebiyat için yaptıkları kadar katı bilimler için de işe yarar. Örneğin, kadın sağlığı anlayışımızın, kadınları tıp alanının dışında tutma eğilimiyle engellendiğini belirtmek doğrudur. Güç yapılarının incelenen şeyi etkileyebileceği gerçeği, tarih tarafından gösterilen bir gerçektir. Bugün bile, fon sağlama ve yayın sağlama ihtiyacı, üzerinde çalışılan konuları etkiliyor. Yakın tarihli bir rapor, insan genomunun en çok analiz edilen bölümlerinin, finansmanı ve profesyonel başarıyı garanti etmeye çalışan bilim insanları tarafından ölümüne incelendiğini, diğer alanların ise tamamen göz ardı edildiğini gösterdi. Postmodernistlerin gözlemleri, neyin ne zaman çalışılacağına dair kararın hayal etmek istediğimiz kadar özel ilgi alanlarından bağımsız olmadığı yönündeki gözlemleri önemlidir.

Tüm Reklamları Kapat

Bununla birlikte, saçma hikayeler, aklı başında olanlardan çok daha fazladır. Postmodern düşünürler genellikle edebiyat, etik ve sosyoloji üzerine iyi işleyen eleştirileri, çılgın sonuçlarla katı bilimlere uygulamaya çalışırlar.

Fransız filozof Luce Irigaray, sıvı dinamiklerinin neden katı nesnelerin hareketi kadar iyi anlaşılmadığına dair tuhaf bir fikre sahip. Bu, Katherine Hales tarafından fikirlerinin bu çevirisinde açıklanmaktadır:

Katıların akışkanlar mekaniğine göre ayrıcalıklı olması ve aslında bilimin türbülanslı akışla hiçbir şekilde başa çıkamaması (Irigaray), akışkanlığın kadınlıkla olan ilişkisine atıfta bulunur. Erkeklerin çıkıntı yapan ve sertleşen seks organları varken, kadınların adet kanını sızdıran açıklıkları vardır…. Erkekler de zaman zaman aksa da ... cinselliklerinin bu yönü üzerinde durulmuyor. Sıvı akışındaki suç ortaklığı değil, erkek organın sertliğidir. Bu idealizasyonlar, akışkanları lamine düzlemler ve diğer modifiye edilmiş katı formlar olarak düşünen matematikte yeniden yazılmıştır. Tıpkı kadınların erkeklik teorileri ve erkek dili içinde silinmesi gibi, sadece erkek olmayanlar olarak var olduğu gibi, sıvılar da bilimden silinmiş, sadece katı olmayanlar olarak var olmuştur. Bu açıdan bakıldığında, bilimin başarılı bir türbülans modeline ulaşamamış olması şaşırtıcı değildir. Türbülanslı akış sorunu çözülemez çünkü sıvı (ve kadın) kavramları, zorunlu olarak eklemlenmemiş kalıntılar bırakacak şekilde formüle edilmiştir.

Bununla birlikte, fizikçi Alan Sokal ve Fransız filozof Jean Bricmont, Fashionable Nonsense adlı kitaplarında, bu dünya görüşünün gerçeklere dayalı olarak yanlış varsayımlara dayandığına dikkat çekiyor:

Irigaray'ın katı ve akışkanlar mekaniği hakkındaki iddiaları biraz yorum gerektiriyor. Her şeyden önce, katı mekanik de tam olmaktan uzaktır; kırıkların kantitatif tanımı gibi birçok çözülmemiş problemi vardır. İkinci olarak, denge halindeki veya laminer akıştaki sıvılar nispeten iyi anlaşılmıştır. Ayrıca, çok sayıda durumda akışkanların davranışını yöneten denklemleri -Navier-Stokes denklemleri- biliyoruz. Esas sorun, bu doğrusal olmayan kısmi diferansiyel denklemlerin özellikle türbülanslı akışlarda çözülmesinin çok zor olmasıdır.
Thomas Kuhn
Thomas Kuhn
Düşünbil

Bilimsel bir iddiaya postmodern bir eleştiri uygulamaya yönelik belki de en komik girişim, Fransız filozof Bruno Latour'un "Ramses II tüberkülozdan öldü." ifadesinin anakronistik olduğunu ve tüberküloz anlayışımızın zaman ile kısıtlı olduğunu iddia etmesiydi. Kralın mumyasının Paris'te incelenmesinden kısa bir süre sonra yayınlanan bir makalede şunları söyledi:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

"Cesur bilim insanlarımızın" teşhisini itibari değerde kabul edelim ve Ramses'in tüberkülozdan öldüğünü kanıtlanmış bir gerçek olarak alalım. 1882'de keşfedilen bir basilden ve etiyolojisi modern haliyle 1819'dan kalma bir hastalıktan nasıl öldü? Anakronik değil mi? Tüberkülozun ve Koch'un basilinin II. Ramses'e atfedilmesi, ölümünün Marksist bir ayaklanma, makineli tüfek veya Wall Street kazasından kaynaklandığını teşhis etmişiz gibi aynı çapta bir anakronizm olarak bize çarpmalıdır.

Sokal ve Bricmont bunun neden saçma olduğunu bir kez daha açıklıyor:

(Latour), Koch'un önceden var olan bir basili keşfettiği şeklindeki sağduyu fikrini 'sadece sağduyu görüntüsüne sahip' olarak reddediyor. Elbette, makalenin geri kalanında Latour, bu radikal iddiaları haklı çıkarmak için hiçbir argüman sunmuyor ve sağduyu cevabına gerçek bir alternatif sunmuyor. Ramses'in ölümünün nedenini keşfetmek için Paris laboratuarlarında sofistike bir analize ihtiyaç duyulduğu aşikar gerçeğini vurguluyor. Ancak Latour, keşfettiğimiz hiçbir şeyin "keşfinden" önce var olduğuna dair gerçekten radikal iddiayı ileri sürmediği sürece -özellikle de, polis onu katil olarak 'keşfetmeden' önce bir suç işlemiş olması anlamında- basil hakkında neyin özel olduğunu açıklaması gerekiyor ve o bunu kesinlikle başaramadı.

Bu saçma ifadelerin hiçbiri, kötü niyetli olarak görülmemelidir. Bir alanda iyi işleyen bir fikrin, bazı fikirlerin sosyal yapılar olduğu veya bir alandaki çalışanların önyargılarının ondan çıkan şeyleri etkileyebileceği iddiasının, işe yaramadığı bir alana getirilmesinin sonucudur.

Postmodernistlerin çoğu önceki açıklamalarından geri adım attı. Bruno Latour, insanların bilime olan güvenini azalttığı için özür diledi ve onu geri kazanmaya yardımcı olmak için adımlar attı. Daha yakın bir zamanda Augsburg Üniversitesinde İngilizce Profesörü olan Douglas Green, "geçmişe bakıldığında, postmodernizmin anti-bilimsel damarının bir sinyal olduğunu" söyledi. Bazı dergiler hala saçma sapan şeyleri kabul edip basarken, bunu bilime karşı kin dolu bir hoşnutsuzluktan ziyade belirli fikirler üzerindeki temel bir anlaşmazlıktan bunu yapıyorlar.

Postmodernizm, insanların söylediği gibi canavar değil. Bununla birlikte, bilimsel iddiaları anlamlı bir şekilde analiz etmeye çalışmakta zorlanıyor. Bununla birlikte, modern bilimi eleştirmeye yönelik bu cansız girişimlerin, içsel bir bilimsel karşıtı önyargıyı ortaya çıkardığı fikri, büyük ölçüde abartılıyor.

Premodernizm ile Postmodernizmi Karıştırmak

Sıklıkla yapılan hatalardan birisi de premodernizm ile -yani modern öncesiyle- postmodernizmi -yani modernizm sonrasını- karıştırmaktır. Premodernizm geçmişe dönmeyi isterken postmodernistlerin böyle bir amacı yoktur. Premodernizm inkar ederken, postmodernizm, modernizm hakkında şüpheci ve eleştireldir. Onlar modernizmin disipline etme, baskı altına alma gibi yönlerini eleştirirken bir özgürleşme çabası içerisine girmişlerdir. Modern toplumların içerisinde bulunduğu güçleri ifşa ederek ortaya çıkarmaya çalışmışlardır.

Ayrıca postmodernistler siyasi alanda baskıcı unsurlara karşı olmuşlar ve bireyin gerek cinsel yönelim açısından gerekse özgür düşünce açısından bağımsız olmasını amaçlamışlardır. Tüm bunlarla birlikte postmodernist düşünürlerin tamamı ateist olsa da onlar daha çok nihilizmle ön plana çıkmıştır. Modern değerlere karşı kuşku duymaları radikal dincilik ile karıştırılmıştır. Her iki düşünce arasında bu anlamda büyük fark bulunmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Sonuç

Öte yandan Noam Chomsky, "bilim, güç yapılarını yansıtan kurumsal faktörlerden etkilenir" veya "tarihteki birçok bilim insanı erkektir" gibi basmakalıp lafların (su götürmez gerçeklerin) keşfedilmesi için çok da parlak bir zekaya sahip olunması gerektiğine inanmıyor.

Foucault ile yaptığı meşhur tartışmadan yıllar sonra katıldığı bir söyleşide kendisine postmodernizmle ilgili bir soru sorulduğunda, esprili bir şekilde söylediği gibi:

Postmodernizmden söz etmeyeceğim. Bunu tartışmak benim kapasitemin ötesinde... Ahlaki relativizm en azından tutarsız olma niteliğine sahip; postmodernizmin bu niteliğe bile erişebildiğini sanmıyorum. Bu bana ünlü ve kimi zaman oldukça sert bir fizikçi olan Wolfgang Pauli'nin, kendisine saçma bir fikir sunulduğunda söylediği bir sözünü hatırlatıyor: "Bu iddian yanlış bile değil." Size o kadar söyleyeceğim.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
27
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • İnanılmaz 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Bıg Think | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/05/2024 14:28:13 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9697

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Solunum
Yaşamın Başlangıcı
Küresel Salgın
Karanlık
Oyun Teorisi
Organizma
Evrim
Ufo
Arı
Radyasyon
Isı
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Optik
Ribozim
Orman
Alzheimer
Elektromanyetizma
Venüs
Hareket
Nörobilim
Genetik
Regülasyon
Dişler
Genel Görelilik Teorisi
Video
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
S. Hendricks, et al. Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!. (9 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 20 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9697
Hendricks, S., Özkaya, A., Özdil, A. Ş. (2020, December 09). Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!. Evrim Ağacı. Retrieved May 20, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9697
S. Hendricks, et al. “Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, 09 Dec. 2020, https://evrimagaci.org/s/9697.
Hendricks, Scotty. Özkaya, Ahmet. Özdil, Ayşegül Şenyiğit. “Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, December 09, 2020. https://evrimagaci.org/s/9697.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close