Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!

Dayanaksız ve Abartılı Bilim Eleştirilerine Rağmen, Felsefi Bir Bağlamda Postmodernizme Bir Nebze Fırsat Tanımak Sağlıklı Olabilir!

Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!
8 dakika
3,338
  • Postmodernizm

Postmodernizm genellikle gerçeği, batıyı, filmleri ve değer verdiğimiz her şeyi yok etmek için ortaya çıkan entelektüel bir öcü olarak sunulur. Gerçekte, yaklaşık 50 yıl önce birkaç Fransız düşünürün çalışmalarından kaynaklanan bir sistemdir. Birkaç fikre dayanır, ancak genel olarak kapsayıcı anlatıların veya dünyanın evrenselleştirilmiş yorumlarının reddi olduğu söylenir. Bu, postmodernizmin değer verdiğimiz her şeyin "karşıtı" olduğu iddialarına yol açtı.

Özellikle postmodernizmin bilim karşıtı olduğu iddiası yaygın bir iddiadır. 1990'larda bilimsel realistler ile postmodernist düşünürler arasındaki bilim savaşları sırasında, bilimin gerçekte ne olduğu ve bulgularının ne anlama geldiğine dair tartışmalar, fikri popüler bilince getirdi. Daha yakın zamanlarda Jordan Peterson'ın derslerinin temelini oluşturdu. Bu tartışmalar büyük ölçüde ortadan kalkmış ve fizik dalında hiç kimse bunun sonucunda retoriğini değiştirmemiş olsa da postmodernizmin anti-bilimsel olduğu düşüncesi kalmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Ama Özünde Öyle mi?

Genel anlamda postmodernizm, anti-bilimsel değildir. Hiçbir postmodernist, akıllı telefonunuzun çalışmaması gerektiğini veya yalnızca belirli bir sosyal yapının içinde çalışacağını söylemiyor. Bilimin bir şamata ya da temelde kötü olduğunu düşünmüyorlar. Pek çok postmodernistin iddia ettiği şey, nesnellik, gerçeğe mutlak erişim veya kapsayıcı anlatıların iddialarına şüpheyle yaklaşmamız gerektiğidir. Tarafsız bir şekilde nesnel gerçekleri bulmaya çalışan bilim, belki de ne yaptığını ve nasıl yaptığını sorgulayan postmodern bir eleştirinin hedefi olmaya mahkumdur. Makullükten absürtlüğe göre değişen bu eleştiriler, insanları postmodernizme "bilim karşıtı" demeye iten nedendir.

Pek çok postmodernistin bilim felsefesi üzerine çoğu insandan farklı fikirleri vardır. Bazı postmodernistler, Thomas Kuhn'un ve onun "paradigma değişimleri" hakkındaki fikirlerinin bilimsel düşüncede büyük ilerlemelerin kaynağı olduğunu kabul ediyor. Verilere bakmanın bir yolunu içeren bu değişimler, diğerlerine göre emsal teşkil eder, doğası gereği en azından kısmen sosyaldir. Bu, Kuhn'un reddettiği görecelik iddialarına ve postmodernistlerin bilimin bulgularını sosyal faktörlerin nasıl etkilediğini sorgulamasına yol açmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Bu düşünürlerden bazıları bilim sosyolojisini ve siyasetini içtenlikle keşfetmeye çalıştı. Diğerleri, bu olguların bilim insanlarının keşfettiği gerçekleri nasıl etkilediğini incelemeye de çalışmıştır. Bilimsel gerçeklere sosyal yapılar olarak bakma ya da bilimin sorunlarını bilim insanlarının içsel önyargıları üzerine suçlama girişimleri, çoğu zaman bu filozofların aradıklarını anlamadaki başarısızlığı ile birleşen sorunlarla karşılaştıklarından, bunu yaptıklarında sorun yaşamışlardır.

Postmodernizm, Bilim Karşıtlığına Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!

Postmodernizmi pratikte uygularsanız neler olur? Sonuçlar biraz karışık.

Bir yandan, bu eleştirilerden bazıları, akademi dünyasında iyi bir şekilde uygulanabilir ve sosyal bilimler veya edebiyat için yaptıkları kadar katı bilimler için de işe yarar. Örneğin, kadın sağlığı anlayışımızın, kadınları tıp alanının dışında tutma eğilimiyle engellendiğini belirtmek doğrudur. Güç yapılarının incelenen şeyi etkileyebileceği gerçeği, tarih tarafından gösterilen bir gerçektir. Bugün bile, fon sağlama ve yayın sağlama ihtiyacı, üzerinde çalışılan konuları etkiliyor. Yakın tarihli bir rapor, insan genomunun en çok analiz edilen bölümlerinin, finansmanı ve profesyonel başarıyı garanti etmeye çalışan bilim insanları tarafından ölümüne incelendiğini, diğer alanların ise tamamen göz ardı edildiğini gösterdi. Postmodernistlerin gözlemleri, neyin ne zaman çalışılacağına dair kararın hayal etmek istediğimiz kadar özel ilgi alanlarından bağımsız olmadığı yönündeki gözlemleri önemlidir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bununla birlikte, saçma hikayeler, aklı başında olanlardan çok daha fazladır. Postmodern düşünürler genellikle edebiyat, etik ve sosyoloji üzerine iyi işleyen eleştirileri, çılgın sonuçlarla katı bilimlere uygulamaya çalışırlar.

Fransız filozof Luce Irigaray, sıvı dinamiklerinin neden katı nesnelerin hareketi kadar iyi anlaşılmadığına dair tuhaf bir fikre sahip. Bu, Katherine Hales tarafından fikirlerinin bu çevirisinde açıklanmaktadır:

Katıların akışkanlar mekaniğine göre ayrıcalıklı olması ve aslında bilimin türbülanslı akışla hiçbir şekilde başa çıkamaması (Irigaray), akışkanlığın kadınlıkla olan ilişkisine atıfta bulunur. Erkeklerin çıkıntı yapan ve sertleşen seks organları varken, kadınların adet kanını sızdıran açıklıkları vardır…. Erkekler de zaman zaman aksa da ... cinselliklerinin bu yönü üzerinde durulmuyor. Sıvı akışındaki suç ortaklığı değil, erkek organın sertliğidir. Bu idealizasyonlar, akışkanları lamine düzlemler ve diğer modifiye edilmiş katı formlar olarak düşünen matematikte yeniden yazılmıştır. Tıpkı kadınların erkeklik teorileri ve erkek dili içinde silinmesi gibi, sadece erkek olmayanlar olarak var olduğu gibi, sıvılar da bilimden silinmiş, sadece katı olmayanlar olarak var olmuştur. Bu açıdan bakıldığında, bilimin başarılı bir türbülans modeline ulaşamamış olması şaşırtıcı değildir. Türbülanslı akış sorunu çözülemez çünkü sıvı (ve kadın) kavramları, zorunlu olarak eklemlenmemiş kalıntılar bırakacak şekilde formüle edilmiştir.

Bununla birlikte, fizikçi Alan Sokal ve Fransız filozof Jean Bricmont, Fashionable Nonsense adlı kitaplarında, bu dünya görüşünün gerçeklere dayalı olarak yanlış varsayımlara dayandığına dikkat çekiyor:

Irigaray'ın katı ve akışkanlar mekaniği hakkındaki iddiaları biraz yorum gerektiriyor. Her şeyden önce, katı mekanik de tam olmaktan uzaktır; kırıkların kantitatif tanımı gibi birçok çözülmemiş problemi vardır. İkinci olarak, denge halindeki veya laminer akıştaki sıvılar nispeten iyi anlaşılmıştır. Ayrıca, çok sayıda durumda akışkanların davranışını yöneten denklemleri -Navier-Stokes denklemleri- biliyoruz. Esas sorun, bu doğrusal olmayan kısmi diferansiyel denklemlerin özellikle türbülanslı akışlarda çözülmesinin çok zor olmasıdır.
Thomas Kuhn
Thomas Kuhn
Düşünbil

Bilimsel bir iddiaya postmodern bir eleştiri uygulamaya yönelik belki de en komik girişim, Fransız filozof Bruno Latour'un "Ramses II tüberkülozdan öldü." ifadesinin anakronistik olduğunu ve tüberküloz anlayışımızın zaman ile kısıtlı olduğunu iddia etmesiydi. Kralın mumyasının Paris'te incelenmesinden kısa bir süre sonra yayınlanan bir makalede şunları söyledi:

"Cesur bilim insanlarımızın" teşhisini itibari değerde kabul edelim ve Ramses'in tüberkülozdan öldüğünü kanıtlanmış bir gerçek olarak alalım. 1882'de keşfedilen bir basilden ve etiyolojisi modern haliyle 1819'dan kalma bir hastalıktan nasıl öldü? Anakronik değil mi? Tüberkülozun ve Koch'un basilinin II. Ramses'e atfedilmesi, ölümünün Marksist bir ayaklanma, makineli tüfek veya Wall Street kazasından kaynaklandığını teşhis etmişiz gibi aynı çapta bir anakronizm olarak bize çarpmalıdır.

Sokal ve Bricmont bunun neden saçma olduğunu bir kez daha açıklıyor:

Tüm Reklamları Kapat

(Latour), Koch'un önceden var olan bir basili keşfettiği şeklindeki sağduyu fikrini 'sadece sağduyu görüntüsüne sahip' olarak reddediyor. Elbette, makalenin geri kalanında Latour, bu radikal iddiaları haklı çıkarmak için hiçbir argüman sunmuyor ve sağduyu cevabına gerçek bir alternatif sunmuyor. Ramses'in ölümünün nedenini keşfetmek için Paris laboratuarlarında sofistike bir analize ihtiyaç duyulduğu aşikar gerçeğini vurguluyor. Ancak Latour, keşfettiğimiz hiçbir şeyin "keşfinden" önce var olduğuna dair gerçekten radikal iddiayı ileri sürmediği sürece -özellikle de, polis onu katil olarak 'keşfetmeden' önce bir suç işlemiş olması anlamında- basil hakkında neyin özel olduğunu açıklaması gerekiyor ve o bunu kesinlikle başaramadı.

Bu saçma ifadelerin hiçbiri, kötü niyetli olarak görülmemelidir. Bir alanda iyi işleyen bir fikrin, bazı fikirlerin sosyal yapılar olduğu veya bir alandaki çalışanların önyargılarının ondan çıkan şeyleri etkileyebileceği iddiasının, işe yaramadığı bir alana getirilmesinin sonucudur.

Postmodernistlerin çoğu önceki açıklamalarından geri adım attı. Bruno Latour, insanların bilime olan güvenini azalttığı için özür diledi ve onu geri kazanmaya yardımcı olmak için adımlar attı. Daha yakın bir zamanda Augsburg Üniversitesinde İngilizce Profesörü olan Douglas Green, "geçmişe bakıldığında, postmodernizmin anti-bilimsel damarının bir sinyal olduğunu" söyledi. Bazı dergiler hala saçma sapan şeyleri kabul edip basarken, bunu bilime karşı kin dolu bir hoşnutsuzluktan ziyade belirli fikirler üzerindeki temel bir anlaşmazlıktan bunu yapıyorlar.

Postmodernizm, insanların söylediği gibi canavar değil. Bununla birlikte, bilimsel iddiaları anlamlı bir şekilde analiz etmeye çalışmakta zorlanıyor. Bununla birlikte, modern bilimi eleştirmeye yönelik bu cansız girişimlerin, içsel bir bilimsel karşıtı önyargıyı ortaya çıkardığı fikri, büyük ölçüde abartılıyor.

Premodernizm ile Postmodernizmi Karıştırmak

Sıklıkla yapılan hatalardan birisi de premodernizm ile -yani modern öncesiyle- postmodernizmi -yani modernizm sonrasını- karıştırmaktır. Premodernizm geçmişe dönmeyi isterken postmodernistlerin böyle bir amacı yoktur. Premodernizm inkar ederken, postmodernizm, modernizm hakkında şüpheci ve eleştireldir. Onlar modernizmin disipline etme, baskı altına alma gibi yönlerini eleştirirken bir özgürleşme çabası içerisine girmişlerdir. Modern toplumların içerisinde bulunduğu güçleri ifşa ederek ortaya çıkarmaya çalışmışlardır.

Tüm Reklamları Kapat

Ayrıca postmodernistler siyasi alanda baskıcı unsurlara karşı olmuşlar ve bireyin gerek cinsel yönelim açısından gerekse özgür düşünce açısından bağımsız olmasını amaçlamışlardır. Tüm bunlarla birlikte postmodernist düşünürlerin tamamı ateist olsa da onlar daha çok nihilizmle ön plana çıkmıştır. Modern değerlere karşı kuşku duymaları radikal dincilik ile karıştırılmıştır. Her iki düşünce arasında bu anlamda büyük fark bulunmaktadır.

Sonuç

Öte yandan Noam Chomsky, "bilim, güç yapılarını yansıtan kurumsal faktörlerden etkilenir" veya "tarihteki birçok bilim insanı erkektir" gibi basmakalıp lafların (su götürmez gerçeklerin) keşfedilmesi için çok da parlak bir zekaya sahip olunması gerektiğine inanmıyor.

Foucault ile yaptığı meşhur tartışmadan yıllar sonra katıldığı bir söyleşide kendisine postmodernizmle ilgili bir soru sorulduğunda, esprili bir şekilde söylediği gibi:

Postmodernizmden söz etmeyeceğim. Bunu tartışmak benim kapasitemin ötesinde... Ahlaki relativizm en azından tutarsız olma niteliğine sahip; postmodernizmin bu niteliğe bile erişebildiğini sanmıyorum. Bu bana ünlü ve kimi zaman oldukça sert bir fizikçi olan Wolfgang Pauli'nin, kendisine saçma bir fikir sunulduğunda söylediği bir sözünü hatırlatıyor: "Bu iddian yanlış bile değil." Size o kadar söyleyeceğim.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
22
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • İnanılmaz 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Bıg Think | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/02/2023 00:40:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9697

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Nörobilim
Enzim
Algoritma
Sinirbilim
Sars Virüsü
Uluslararası Uzay İstasyonu
Carl Sagan
Malzeme
Bilgi Felsefesi
Karadelik
Yüzey
Tarım
Klinik Mikrobiyoloji
Farmakoloji
Yapay
Balık Çeşitliliği
Yüz
Galaksi
Zooloji
Ölçüm
Sinir
Alkol
Algı
Köpekbalığı
Viroloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
S. Hendricks, et al. Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!. (9 Aralık 2020). Alındığı Tarih: 7 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9697
Hendricks, S., Özkaya, A., Özdil, A. Ş. (2020, December 09). Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!. Evrim Ağacı. Retrieved February 07, 2023. from https://evrimagaci.org/s/9697
S. Hendricks, et al. “Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, 09 Dec. 2020, https://evrimagaci.org/s/9697.
Hendricks, Scotty. Özkaya, Ahmet. Özdil, Ayşegül Şenyiğit. “Postmodernizm, Belki Özünde Bilim Karşıtı Olmasa da, Buna Tehlikeli Düzeyde Yaklaşıyor!.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, December 09, 2020. https://evrimagaci.org/s/9697.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.