Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu yazı, Minute Physics isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Minute Physics tarafından hazırlanan bu videoda, Güneş Sistemi'mizin Dünya'nın aksine neden düz olduğunu ama mesela Dünya gibi küresel olmadığını öğreneceğiz. 

Güneş Sistemi Neden Düzdür?

Güneş, Dünya'mız, tüm gezegenler, uydular, cüce gezegenler, asteroitler ve kuyruklu yıldızlar... Kısaca Güneş Sistemi, 4.6 milyar yıl önce oluştu. Girdap halinde dönen gaz ve toz bulutunun, kütleçekiminin karşı konulmaz etkisinden ötürü, kaynaşmasıyla meydana geldi. Ama bu nebula ilk başta büyük şekilsiz bir kabarcık şeklindeydi.

Peki nasıl oldu da Güneş sistemimizdeki tüm gezegen ve uydular yassı bir diskin yörüngesinde döner hale geldiler? Hepimiz atom için düşünülen yörünge modelini biliyoruzdur. Ama bu model, atomu yanlış bir şekilde resmetmektedir. Diğer taraftan yörünge modeli, gezegenlerin güneş etrafında her yönden dönebileceklerini göstermektedir.

Acaba Güneş sistemimiz, yörüngesinin yassılığı itibarıyla özel olabilir mi? Ya da atomun yörünge modeli tamamen yanlış olmasın?

Aslında, Güneş sistemimiz hiç de yalnız değil. Birçok dışgezegenlerin yıldız sistemleri yassıdır, pek çok galaksi yassıdır. Kara deliklerin birikim halkaları (accretion disks), Satürn'ün halkası falan hep düzdür.

Peki, dolduracak bunca 3D hacim olmasına karşın Evren niye bu düzlüğü seçmiştir? Cevap iki şeyle ilgili: Çarpışmalar ve üç boyutta yaşadığımız gerçeği.

Sıkı durun...

Birbirine yaklaşan ve birbirinin etrafında dönen bir grup nesne kütleçekim aracılığıyla bir araya geldiğinde, her birinin izleyeceği yolu kestirmek neredeyse imkansızdır. Buna rağmen, bir araya geldiklerinde, tek bir kütle merkezi etrafında dönerek toplam açısal bir momentum yaratırlar. Dönme yönünü tam olarak kestirmek zor olabilir. Ama hesaplamalar, bulutsunun bir bütün olarak dönebileceği bir düzlemin olması gerektiğini söylemekte. İki boyutta, bir düzlem üzerinde dönmekte olan parçacıklar tanımı gereği yassıdır. Sonuçta iki boyuttan bahsediyoruz.

Ama üç boyutta, bulutsunun dönüşü bir düzlem üzerinde olsa dahi, parçacıklar bu düzlemden aşağı ya da yukarı hareket edebilirler. Parçacıklar çarpıştıkça yukarı ve aşağı doğru olan hareketleri sönümlenir. Çünkü çarpışma ve kümelenmeden dolayı enerji kaybı olur. Ama tüm kütle durmaksızın dönmek zorundadır. Çünkü, evrenimizdeki kapalı bir sistemde dönen cisimlerin toplam momentumu sabit kalır. Yani zaman geçtikçe çarpışmalar sonucunda bulutsu, dağılma potansiyelini kaybedip dönmekte olan iki boyutlu yassı bir disk halini alır. Tıpkı bir güneş sistemi ya da spiral bir galaksi gibi.

Fakat 4 boyutta, iki farklı ve birbirini tamamlayan dönme diski olabilir. 3D düşünen beyinlerimizle bu durumu canlandırabilmemiz zordur. Ayrıca, parçacıkların çarpışarak enerji kaybedebilecekleri yukarı veya aşağı yönleri de yoktur. Yani parçacıklardan oluşan bir bulutsu, yine bulut olmaya devam eder. Bu yüzden, bir nebula ya da başlangıç aşamasındaki bir galaksi yassı olmayan bir şekilde başladığı hareketini sadece üç boyutta yassı olarak sonlandırabilir ki bu aslında iyi bir şeydir. Çünkü yıldızların ve gezegenlerin oluşması için tüm bu maddelerin kümelenmesi esastır. Dolayısıyla bizlerin var olması için gereklidir. Hatta atomun bu şekilde gözüktüğünü düşünenlerin varlığı için bile...

Destek Olun

Bu video, Minute Physics tarafından hazırlanmış, Evrim Ağacı tarafından altyazılandırılmıştır. Eğer içeriği beğendiyseniz, orijinal kaynağa destek olmak için, lütfen YouTube kanalına gidip videolarını beğenmeyi unutmayın.

Minute Physics kanalının bu videosunu orijinal dilinde ve İngilizce alt yazılı olarak buradan seyredebilirsiniz:

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 2
  • İnanılmaz 2
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 1
  • Korkutucu! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Minute Physics | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2020 12:10:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5454

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Manyetik Alan
Kan Hastalıkları
Doğal
Yapay Seçilim
Covıd-19
Tıp
Erkek
Karanlık Madde
Kanser Tedavisi
Bebek
Hidrotermal Baca
Kromozom
Işık Hızı
Obstetrik
Böcekler
Endokrin Sistemi
Türlerin Kökeni
Sinir Sistemi
Doğru
Transkripsiyon
Ecza
Hayvanlar Alemi
Kalıtım
Organ
Farmakoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Kişi, söyleyecek bir şeyi olmadığında kötü söze başvurur.”
Voltaire
Geri Bildirim Gönder