Gece Modu

Bu yazı, Minute Physics isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Minute Physics tarafından hazırlanan bu videoda, Güneş Sistemi'mizin Dünya'nın aksine neden düz olduğunu ama mesela Dünya gibi küresel olmadığını öğreneceğiz. 

Güneş Sistemi Neden Düzdür?

Güneş, Dünya'mız, tüm gezegenler, uydular, cüce gezegenler, asteroitler ve kuyruklu yıldızlar... Kısaca Güneş Sistemi, 4.6 milyar yıl önce oluştu. Girdap halinde dönen gaz ve toz bulutunun, kütleçekiminin karşı konulmaz etkisinden ötürü, kaynaşmasıyla meydana geldi. Ama bu nebula ilk başta büyük şekilsiz bir kabarcık şeklindeydi.

Peki nasıl oldu da Güneş sistemimizdeki tüm gezegen ve uydular yassı bir diskin yörüngesinde döner hale geldiler? Hepimiz atom için düşünülen yörünge modelini biliyoruzdur. Ama bu model, atomu yanlış bir şekilde resmetmektedir. Diğer taraftan yörünge modeli, gezegenlerin güneş etrafında her yönden dönebileceklerini göstermektedir.

Acaba Güneş sistemimiz, yörüngesinin yassılığı itibarıyla özel olabilir mi? Ya da atomun yörünge modeli tamamen yanlış olmasın?

Aslında, Güneş sistemimiz hiç de yalnız değil. Birçok dışgezegenlerin yıldız sistemleri yassıdır, pek çok galaksi yassıdır. Kara deliklerin birikim halkaları (accretion disks), Satürn'ün halkası falan hep düzdür.

Peki, dolduracak bunca 3D hacim olmasına karşın Evren niye bu düzlüğü seçmiştir? Cevap iki şeyle ilgili: Çarpışmalar ve üç boyutta yaşadığımız gerçeği.

Sıkı durun...

Birbirine yaklaşan ve birbirinin etrafında dönen bir grup nesne kütleçekim aracılığıyla bir araya geldiğinde, her birinin izleyeceği yolu kestirmek neredeyse imkansızdır. Buna rağmen, bir araya geldiklerinde, tek bir kütle merkezi etrafında dönerek toplam açısal bir momentum yaratırlar. Dönme yönünü tam olarak kestirmek zor olabilir. Ama hesaplamalar, bulutsunun bir bütün olarak dönebileceği bir düzlemin olması gerektiğini söylemekte. İki boyutta, bir düzlem üzerinde dönmekte olan parçacıklar tanımı gereği yassıdır. Sonuçta iki boyuttan bahsediyoruz.

Ama üç boyutta, bulutsunun dönüşü bir düzlem üzerinde olsa dahi, parçacıklar bu düzlemden aşağı ya da yukarı hareket edebilirler. Parçacıklar çarpıştıkça yukarı ve aşağı doğru olan hareketleri sönümlenir. Çünkü çarpışma ve kümelenmeden dolayı enerji kaybı olur. Ama tüm kütle durmaksızın dönmek zorundadır. Çünkü, evrenimizdeki kapalı bir sistemde dönen cisimlerin toplam momentumu sabit kalır. Yani zaman geçtikçe çarpışmalar sonucunda bulutsu, dağılma potansiyelini kaybedip dönmekte olan iki boyutlu yassı bir disk halini alır. Tıpkı bir güneş sistemi ya da spiral bir galaksi gibi.

Fakat 4 boyutta, iki farklı ve birbirini tamamlayan dönme diski olabilir. 3D düşünen beyinlerimizle bu durumu canlandırabilmemiz zordur. Ayrıca, parçacıkların çarpışarak enerji kaybedebilecekleri yukarı veya aşağı yönleri de yoktur. Yani parçacıklardan oluşan bir bulutsu, yine bulut olmaya devam eder. Bu yüzden, bir nebula ya da başlangıç aşamasındaki bir galaksi yassı olmayan bir şekilde başladığı hareketini sadece üç boyutta yassı olarak sonlandırabilir ki bu aslında iyi bir şeydir. Çünkü yıldızların ve gezegenlerin oluşması için tüm bu maddelerin kümelenmesi esastır. Dolayısıyla bizlerin var olması için gereklidir. Hatta atomun bu şekilde gözüktüğünü düşünenlerin varlığı için bile...

Destek Olun

Bu video, Minute Physics tarafından hazırlanmış, Evrim Ağacı tarafından altyazılandırılmıştır. Eğer içeriği beğendiyseniz, orijinal kaynağa destek olmak için, lütfen YouTube kanalına gidip videolarını beğenmeyi unutmayın.

Minute Physics kanalının bu videosunu orijinal dilinde ve İngilizce alt yazılı olarak buradan seyredebilirsiniz:

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 2
  • 0
  • 0
  • 0
  • 1
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/09/2019 14:23:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5454

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Biyolojiyle savaşamazsınız. Ancak orasından burasından kurallarını çekiştirebilirsiniz.”
David Brin
Geri Bildirim Gönder