Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Gıda Botulizmi: Clostridium botulinum ve Konserve Gıdalar Arasındaki Nasıl Bir İlişki Var?

Gıda Botulizmi: Clostridium botulinum ve Konserve Gıdalar Arasındaki Nasıl Bir İlişki Var? Ev yapımı konserve ve Botulism
8 dakika
7,491
  • Gıda Mühendisliği
  • Besin Mikrobiyolojisi

Daha önceki "Clostridium botulinum: Gıda Kaynaklı Bir Patojen, Bir Biyoterör Ajanı Olarak Kullanılabilir!" başlıklı yazımızda patojenin ayrıntılı özelliklerine değinmiştik. Bu yazımızda ise, özellikle ev yapımı konserveler ile Clostridium botulinum, sporları, geliştirdiği toksini ve daha ayrıntılı olarak mücadelesi üzerinde duracağız. Önceki yazımıza ilave olarak birkaç ön bilgi daha eklemek gereği hissettik:

  • Organizma gr (+), çubuk şekilli ve zorunlu anaerobiktir (oksijen varlığında yaşayamayan).
  • Durağan fazda oval şekilli endosporlar oluşturur.
  • Antijenik olarak farklı toksinlerinin olduğu A’dan G’ye olmak üzere 7 farklı tipi vardır.
  • İnsan botulismine A, B, E ve nadir olarak F tipi sebep olmaktadır. C ve B tipi hayvanlarda botulism sebebidir ve G tipi, şimdiye dek direkt olarak hastalıkla ilişkili bulunmamıştır.

CDC'nin Botulism ile ilgili verdiği genel bilgiler arasında şunlar yer almaktadır:

Bu Reklamı Kapat

Botulism nadir görülse de toksinlerinin vücut sinir sistemine saldırması ile ilişkili görülen solunumda güçlük, kasların felci ve hatta ölüm ile sonuçlanan ciddi bir hastalıktır. Toksin, C.botulinum tarafından üretilmekle beraber bazen C.butyricum ve C.baratii tarafından da üretilebilmektedir. Bu bakteri gıdalar ile veya diğer yollar ile yayılabilirler. Bu bakteri spor oluşturur ve bu sporlar tıpkı koruyucu bir palto gibi davranırlar. Sporlar, bakterilerin ekstrem çevre koşullarında hayatta kalmasına yardımcı olurlar. Sporlar genellikle tüketilseler bile hastalık oluşturmazlar. Ancak bazı koşullar altında gelişerek bilinen en ölümcül toksini oluşturabilirler.

Bu koşullar; düşük oksijenli veya oksijensiz (anaerobik) ortam, düşük asit, düşük şeker, düşük tuz, belirli bir sıcaklık aralığı, belirli bir su aralığıdır. [Y.N.: Ki bu koşullara ayrıntılı bir şekilde bir önceki "Clostridium botulinum: Gıda Kaynaklı Bir Patojen, Bir Biyoterör Ajanı Olarak Kullanılabilir!" başlıklı yazımızda değinmiştik].

Bu Reklamı Kapat

Örneğin uygun olmayan ev tipi konserveler, ev tipi fermente ürünler sporların gelişmesi ve Botulinum toksinleri oluşturmaları için ideal koşulları sağlamaktadırlar. Bu tip ürünleri tükettiğinizde ciddi şekilde hastalanabilir ve hatta ölebilirsiniz.

Epidemiyoloji: Ne Kadar Yaygın?

1983-2017 yılları arasında Türkiye'de 57 kadın, 38 erkek olmak üzere toplamda 95 gıda kaynaklı botulinum vakası tespit edilmiş, vakaların çoğunluğu ev yapımı bezelye konservesi kaynaklı görülmüş ve 18 kişi hayatını kaybetmiştir.

1986'dan 2015' e kadar, İtalya'da 466 doğrulanmış botulism vakası tespit edilmiştir. Bu sayının 421'i gıda kaynaklı olup en sık yanlış metotlarla üretilmiş ev tipi konserve gıdalar nedeniyle olduğu tespit edilmiştir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

CDC (Centers for Disease Control and Prevention)'nin raporuna göre, 2017 yılında doğrulanmış 182 botulism vakasının 19' u (%10) gıda kaynaklı olup tespit edilen kaynaklar arasında marketten alınan nacho peyniri, bitkisel çay, kapağında bombaj oluşmuş tüketime hazır çorba ve ev yapımı fermente balık bulunmaktadır. Bu 19 vakanın 3'ü hayatını kaybetmiştir.

Bezelye Konservesi Vakası

6 Haziran 2018' de New York’ta 3 kadın vaka bulantı, halsizlik, bulanık görme, geveleyerek konuşma, göz kapağında düşüklük, dilde şişkinlik ve nefes alma güçlüğü gibi semptomlar ile hastaneye başvurmuştur. Vakaların ikisinde solunum güçlüğü nedeniyle acil serviste entübasyon (hastayı solunum cihazına bağlamak için ağızdan nefes borusuna uzanan bir borunun takılması işlemi) ve mekanik ventilasyon uygulamak zorunda kalınmış ve üçüncü vakada da daha sonrasında aynı sorunlarla karşılaşılmıştır. Her üç vakada kranial sinir paralizisi ve solunum güçlüğünün kombinasyon halde görülmesi botulism şüphesi doğurmuştur. Her üç vakanın, hastaneye gelmeden yaklaşık 14 saat önce patates salatası tüketen komşular oldukları ve salatada ev yapımı konserve bezelye bulunduğu tespit edilmiştir.

CDC'nin yaptığı soruşturmada vakalardan birinin bezelye konservesi yaptığı, konserveyi muhafaza ettiği dondurucusunun arızalanarak bozulduğu, dondurucunun çözülme yaptığı ve ne yazık ki sebzelerin bozulmayacağı kanısıyla gıdaların imha edilmek yerine muhafaza edilmeye devam edildiği anlaşılmıştır. Hastalardan alınan kan ve dışkı örnekleri de Botulinum toksinini doğrulamıştır. Vakaların hepsi iyileşmiş, fakat tedavi süreci 34-54 gün kadar sürmüştür.

CDC'nin ayrıntılı incelemesi sonucunda konserve bezelyeyi yapan vakanın, dondurulmuş şeftali yapımında kullanılan teknikte olduğu gibi kaynar su metodunu uyguladığı öğrenilmiştir. Ancak vaka, sebzeler gibi düşük asitli gıdalar konusunda yeterli bilince sahip olmadığı için bu tip gıdalarda kaynar su kullanmanın C.botulinum sporlarını elimine etmek için yeterli olmadığını bilememiştir. Bu metot yerine basınçlı bir kutuda konserveleme yapmak gerekmektedir. Vaka, kaynar sudan çıkardığı kavanozları soğutmuş ve kapaklarını kontrol edip kapatmıştır. Ardından buzdolabı arızalanarak uygun muhafaza koşulları sağlanamamıştır. Kavanozlardan birinde sporlar aktif hale gelmiş ve bu kavanoz patates salatası yapımında kullanılmıştır.

USDA (United States Department of Agriculture) tarafından gıdaların saklanması ile ilgili oluşturduğu rehberde, ev tipi konservelemede basınç metodunun kullanılmaması durumunda Botulinum sporlarının elimine edilemeyeceği ve bu sporların toksin oluşturacak anaerobik ortamın oluşmasına neden olacağı bildirilmektedir.

Bu Reklamı Kapat

CDC tarafından yıllık ortalama 24 gıda kaynaklı botulism vakası raporlanmaktadır. Raporlamalardan birinde 2006 yılında uygun olmayan şartlarda hazırlanmış havuç suyu nedeniyle 4 kişide klasik botulism semptomları görüldüğü bildirilmiştir. Hastaların dışkısından ve tükettiklerinden geriye kalan havuç suyundan alınan örneklerde Botulinum Tip A toksini tespit edilmiştir. Ayrıca havuç suyunun pH'sı 6.0 olarak tespit edilmiş ve yeterli ısıl işlem uygulanmamıştır. Düşük asitli konservelenmiş gıdalarda Botulinum sporlarının üremesini engellemek için 12 logaritmalık inaktivasyonun sağlanması gerekmektedir. Bu aktivasyon firma tarafından sağlanmamakla beraber havuç suyunun soğuk depolama şartlarında muhafazası da sağlanmamıştır. İlginçtir ki, Kuzey Amerika'daki bu firma olaydan sonra üretimine devam edebilmiştir.

1970 New York Vakası

1970'lerin başında New York’ta görülen konserve gıda kaynaklı ünlü salgına da değinmek gerekir. Çünkü bu salgın gıda sektörüne yön veren salgınlardan biri olmuştur:

Bir yaz akşamı, yaşlı bir çift konserve vichyssoise çorbası (haşlanmış pırasa, soğan, patates, krema ve tavuk suyundan yapılan kıvamlı bir çorba) tüketmişlerdir. Ertesi sabah çift görme, yutkunmada güçlük, kol ve bacaklarda paraliz semptomları görülmeye başlanmıştır. Eğer yaşlı çift tedavi edilmeseydi paraliz diyaframlarında da oluşacak ve boğularak öleceklerdi. Her ne kadar kısa sürede teşhis konup tedavi edilseler de hiçbir zaman eski sağlıklarına tam olarak kavuşamamışlardır. Yapılan soruşturmada, konserve çorbanın üretildiği firmada, kapatma makinasında personel kaynaklı bir hata meydana geldiği ve üretilen o partideki konservede C.botulinum gelişerek toksin oluşturduğu tespit edilmiştir. Bu salgının ardından FDA (Food and Drug Administration), düşük asitli gıdalar için Good Manufacturing Practices (GMPs) olarak adlandırılan İyi Üretim Uygulamaları sistemini başlatma kararı almıştır. Sistem, gıda üretimi yapan tüm firmalarda iyileştirmeler yapılmasına öncü olmuştur ve günümüzde de sistem devam etmektedir.

1975 yılında, yaklaşık %64.13 enfekte kişi, 1965-1994 yılları arasında, Çin’de toplamda vakaların %64’ü Tip E botulismi nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Bazı bölgelerde ölüm oranı %80’in üzerinde görülmüştür. Kontamine örneklerden C.butyricum suşu tespit edilmiştir.

Bu Reklamı Kapat

Konserve Gıdalar ve Botulizm İlişkisi

Gıdalar yapıları gereği farklı karakterdedirler. Bazıları doğal olarak yüksek asitli, bazıları ise düşük asitlidir. Bazılarının nem içeriği yüksek iken bazıları oldukça kurudur. Bu karakteristik farklılıklar gıdaların sadece görünümü, tadı ve kokusu üzerinde etkili değildir; aynı zamanda bu gıdalarda yaşayacak ve gelişecek mikroorganizmalar üzerinde de etkilidir. Gıdalar pH değerine göre asidik, asitlendirilmiş ve düşük asitli olarak sınıflandırılabilirler.

C.botulinum açısından en tehlikeli grup düşük asitli olan gıdalardır. Bunlar arasında et ürünleri, çoğu sebzeler, nişasta içerikli ve yüksek protein içerikli gıdalar yer almaktadır. Düşük asitli gıdaların konservelenmesi C.botulinum açısında oldukça tehlikeli bir ortam yaratmaktadır.

Bu nedenledir ki yukarıdaki örnekte de görüleceği üzere GMPs kapsamında "Hermetik Olarak Kapatılmış Kaplarda Paketlenmiş ve Termal Olarak İşlenmiş Düşük Asitli Gıdalar" başlığı altında konserve prosesi uygulanmaktadır ve uygulanmalıdır. Hermetik olarak kapatma işlemi, Gıda Endüstrisinde ambalajın (teneke veya cam vb.), hava almayacak şekilde ve ısıl işlemlerle üründe bozulma yapan mikroorganizmaların yok edilmesi işlemlerini kapsayan bir prosestir. Bu prosesi evlerimizde gerçekleştirmek, endüstrideki gibi mümkün olmamaktadır. Dolayısıyla ev yapımı konserveler C.botulinum açısından ciddi risk teşkil etmektedir.

C.botulinum'un ışık mikroskopu altında görünümü
C.botulinum'un ışık mikroskopu altında görünümü
ScienceSource

Nasıl Mücadele Edilmeli? Nasıl Önlem Alınmalı?

Bu organizma ile mücadelede sıcaklık, pH, aw (su aktivitesi), oksidasyon-redüksiyon (redox) potansiyeli (Eh) gibi faktörler tek başına yeterli değildir. Gıda güvenliğinde bilinen ‘’Multiple-Hurdle Theory (Çoklu Engel Teorisi)’’ gereği bu faktörlerin bir arada kullanılarak bir sinerjistik etki yaratmak suretiyle mücadelesi daha etkilidir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
İnsan, Hayvan ve Ötesi

Yaşamlar arasında hiyerarşi kurulmayan bir dünya özlemiyle

Bu derleme Türkiye’de hayvan meselesi üzerine çalışan farklı disiplinlerden akademisyenlerin özgün metinlerini bir araya getiriyor, her geçen gün derinleşen ekolojik kriz bağlamında daha da önem kazanan politik ekoloji ve hayvan çalışmaları külliyatına bir katkı sunuyor.

Yazarlar hayvan özgürlüğü, kırsal alanda ortakyaşam pratikleri, sokak köpekleri biyopolitikası, türler arası ilişkiler ve ölüm hiyerarşisi, hayvanların sinemada “kullanılması”, canlı hayvan deneyleri, kentsel esaret mekânları olarak hayvanat bahçeleri ve primatlar üzerinde yürütülen Covid-19 aşısı çalışmaları gibi hayvan meselesinin önemli ve güncel başlıklarını çoğul bir tartışma zemininde ele alırken insanmerkezci uygulama ve söylemleri sorguluyor, insanı her şeyin ölçüsü kabul eden bilimsel yaklaşımlara karşı çıkıyor ve farklı yaşam biçimleri oluşturmaya yönelik fikirlere değiniyorlar.

  • Hayvan çalışmaları nasıl şekillenip zenginleşti?
  • Canlı hayvan deneyleri nasıl gerekçelendirildi ve deney karşıtı hareket nasıl büyüdü?
  • “Hayvanat bahçesi hayvanı” nedir?
  • İnsanlarla hayvanların dünyaları arasındaki gedikleri keşfetme pratikleri nerelerde aranmalı?
  • Yoldaş tür ilişkisi nasıl kurulur?
  • Şefkat etiği nedir, neden önemlidir?
  • İnsan toplumlarındaki mücadeleleri hayvan mücadelesinden ayrı sürdürmek mümkün mü?
Devamını Göster
₺42.00
İnsan, Hayvan ve Ötesi

Soğuk depolama şartları C.botulinum sporlarının gelişmesini her ne kadar önlese de pastörize edilip soğutulmuş gıdalarda Grup II sporları hayatta kalarak tehlike yaratabilirler. Çünkü bu grup sporları buzdolabı sıcaklığında hayatta kalabilmektedir.

Isıl işlem bir diğer mücadele yöntemi olup D121oC değeri 0.1-0.2 dakikadır. Özellikle konserve fabrikalarında 121oC’lik referans sıcaklığı önem taşır. Çünkü her bir inç2 (0.00064516 m2) başına 15 poundluk endüstriyel buhar sıcaklığına tekabül eder. Özellikle Grup I sporları düşük asitli konserve gıdaların ticari sterilizasyonunda hedef alınır. Konserve endüstrisi, termal proseslerin hesaplanmasında standart olarak 121oC’ de 0.2 dakikalık bir D değerini (Belli bir sıcaklıkta belli sayıda mikroorganizmanın %90'ını öldürmek için gereken süre ) kabul etmiştir. Z değeri (ısıl direnç faktörü: D değerinin 10 katı değişmesi için gereken sıcaklık değeri) ise en dirençli C.botulinum suşları için 10 oC’dir. Grup II suşları ısıya daha az dirençli olup D100oC değeri 0.1 dakikadır. Ayrıca Grup II sporları ortalama bir ısıl işlem (40-50oC) ile beraber 827 megapaskal’a kadar yüksek basınçla kombine edildiğinde etkisiz hale getirilebilirler. FDA da gıda güvenliği için, düşük asitli gıdaların ticari sterilizasyonunda ısı ile beraber yüksek basınç kullanımını onaylamaktadır.

C.botulinum Grup I’in gelişimi için minumun pH değeri 4.6 olup Grup II için yaklaşık 5’dir. Birçok meyve ve sebze C.botulinum’u inhibe etmek için yeterince asidiktir ve asidik olmayan diğer ürünlerin kullanılmasında da sitrik asit gibi asitlendiriciler kullanılmaktadır. İçinde bulunduğu substrat, sıcaklık, asidik maddelerin doğası, koruyucu katkı maddelerinin varlığı, aw ve Eh C.botulinum’un asit toleransını etkilemektedir. Maya ve küf gibi aside toleranslı mikroorganizmalar asidik ürünlerde (turşu vb.) gelişebilir ve ortamda C.botulinum bulunduğu takdirde onun gelişmesine imkan sağlayacak asitliği gereken seviyeye yükseltebilirler.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Korkutucu! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • İnanılmaz 1
  • Üzücü! 1
  • İğrenç! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • CDC. About Botulism. (4 Ekim 2018). Alındığı Tarih: 1 Şubat 2020. Alındığı Yer: CDC | Arşiv Bağlantısı
  • CDC. National Botulism Surveillance Summary, 2017. (15 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 1 Şubat 2020. Alındığı Yer: CDC | Arşiv Bağlantısı
  • M. D. G. Bergeron, et al. (Bilimsel Rapor, 2019). Botulism Outbreak Associated With Home-Canned Peas. Not: US Department of Health and Human Services/Centers for Disease Control and Prevention.
  • F. Anniballi, et al. (2014). New Target In The Search For Preventive And The Rapeutic Agents For Botulism. Expert Review of Anti-infective Therapy, sf: 1075-1086. | Arşiv Bağlantısı
  • USDA. (Bilimsel Rapor, 2015). National Center For Home Food Preservation. Not: USDA Complete Guide to Home Canning.
  • T. J. Montville, et al. (2012). Food Microbiology: An Introduction. ISBN: 978-1-55581-720-6. Yayınevi: ASM Press.
  • H. Karsen, et al. (2019). Foodborne Botulism In Turkey, 1983 To 2017. Infectious Diseases, sf: 91-96. | Arşiv Bağlantısı
  • B. S. Sivamaruthi, et al. (Bilimsel Rapor, 2018). Toxins In Fermented Foods: Prevelance And Preventions-A Mini Review. Not: MDPI.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/08/2022 19:21:46 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8240

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Oyun Teorisi
Evrimsel Tarih
Anne
Afrika
Makale
Köpekbalığı
Sağlık Bakanlığı
Etimoloji
Biyokimya
Hasta
Doğa
Küresel
Homo Sapiens
Sıvı
Avrupa
Biyocoğrafya
Hastalık Yayılımı
Yapay Seçilim
Etik
Cinsellik Araştırmaları
Astrofotoğrafçılık
Seçilim
Savaş
Rna
Yemek
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.