Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Clostridium botulinum: Gıda Kaynaklı Bir Patojen, Bir Biyoterör Ajanı Olarak Kullanılabilir!

Botulinum Toksini, Botulizm, Gıda ve Terör Arasındaki İlişki Nedir?

Clostridium botulinum: Gıda Kaynaklı Bir Patojen, Bir Biyoterör Ajanı Olarak Kullanılabilir!
C.botulinum bakterisinin mikroskobik görüntüsü
C.botulinum
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Günümüzde 180’den fazla patojenin biyoterör ajanı olarak kullanıldığını biliyor muydunuz?

Japonya’da, Aum Shinrikyo adlı bir terör grubunun Bacillus anthracis (şarbon) sporları ve Clostridium botulinum’a (yazı içerisinde C. botulinum olarak kısaltılacaktır) ait botulinum toksinleri ile terör eylemleri girişiminde bulundukları ve 1995’te Tokyo metrosunda 12 kişinin ölümüne neden olacak bir saldırı gerçekleştirdiklerini biliyor muydunuz? 

Peki, ya komşumuz Irak’taki savaş? ABD ve Britanyalı hükümetlerin, Irak’ta kitle imha silahlarının olduğu ve birçok ülkenin güvenliğini tehdit ettiği gerekçesi ile Irak’ı "özgürleştirme operasyonu" adı altında Çoklu Koalisyon Kuvvetleri, 20 Mart 2003 tarihinde Irak’a girdi. Gerekçeleri arasında, Irak’ın 1974 yılında, Al Hazen’de C. botulinum, Bacillus sporları ve Influenza virüsünü içeren genişletilmiş bir biyolojik savaş programının mevcut olması yer alıyordu. Her ne kadar, iddialar asılsız çıksa da, bu savaşın siyasi, sosyolojik, ekonomik vb. boyutlarının incelenip tartışılması farklı bir uzmanlık alanı gerektirip, bu içerikteki amacımız biyolojik terör ajanlarından biri olan C.botulinum, ürettiği toksin ve gıda ile olan ilişkisini incelemek olacak. 

Botulinum toksini, diğer adıyla "konserve zehri", literatürde biyolojik savaş ajanı olarak belirtilmektedir ve bu toksinin 0,00007 mg’ı 70 kg ağırlığındaki yetişkin bir bireyi ve 0.001 mg’ı (1 mikrogram) bir milyon adet fareyi öldürmek için yeterlidir. 1 kilogramı ise dünyadaki tüm canlılığı yok edebilir. 

Biyolojik silah olarak kullanılabilecek ajanlar, CDC (Centres for Disease Control and Prevention) tarafından A, B, C olarak üç kategoride toplanmıştır. C.botulinum toksini, A kategorisinde olup ölüm riski en yüksek ajanlar arasındadır. Toksin hakkında bir ön bilgi verdikten sonra, şimdi bu toksinin üreticisi C.botulinum patojenini inceleyelim:

Gr (+), anaerob (oksijensiz ortamda gelişen) ve çubuk şeklindedir. Ubiquterdir, yani sporları her yerdedir. Buradaki her yerdenin içerisinde hava, toprak, temas ettiğimiz yüzey vb. bulunur. Hareketlidir. Anaerob olması dolayısıyla insanoğlunun hayatta kaldığını iddia etmek yanlış olmayacaktır. Oksijenli ortamda gelişebilmesi, bizler için bir felaket olurdu. Bu patojen, 4 alt gruba ayrılmaktadır:

  1. Grup I. Proteolitikler (hem proteolitik hem de non-proteolitik olabilir)
  2. Grup II. Non-proteolitikler (hem proteolitik hem de non-proteolitik olabilir) 
  3. Grup III. Non-proteolitikler
  4. Grup IV. Zayıf Proteolitikler 

Proteolitik grup, proteinleri parçalayan proteaz enzimine sahip olan gruptur. Bu grup, optimum 35-40 oC’de, non-proteolitik grup ise 25-40 oC’de ürerler. Bunlardan farklı olarak Grup III 3.3 oC’de (buzdolabı sıcaklığının 4 oC olduğunu biliyoruz) bile ürer. Proteolitik grup, non-proteolitiklere göre ısıya karşı daha dirençlidir ve bu grup toksin ile beraber enzim salgıladığı için toksin otomatik olarak aktif hale gelir ve dolayısıyla en tehlikeli gruptur. 

Toksin üretimi için bu patojenin ihtiyaç duyduğu ortamın özellikleri şöyle sıralanabilir:

  • Ortam anaerob (oksijensiz) olmalı,
  • Grup I, III, IV için ortam sıcaklığı minimum 10 oC, maksimum 50 oC, grup II için 3.3 oC olmalıdır. 
  • Proteolitikler için ortamın su aktivitesi (aw) 0.93 ve üzeri, non-proteolitikler için 0.97 ve üzeri olmalıdır. 
  • Proteolitikler için ortamın pH’sı minimum 4.6 ve üzeri, non-proteolitikler için 5 ve üzeri olmalıdır. 

C. botulinum, pH 4.6’dan yüksek her gıdada gelişerek toksin üretebilir (et ürünleri, deniz ürünleri, süt, mısır, kuru fasulye, ıspanak, kuşkonmaz vb.). Özellikle ev yapımı konserveler (konserve anaerob, yani oksijensiz ortamdır), çiğ sebzeler çok riskli gıdalardır. Ayrıca biber, yeşil fasulye, pancar, olgun zeytin, mantar, ton balığı, tavuk eti, tavuk ciğeri, jambon, sosis, tütsülenmiş ve tuzlanmış balıklarda rastlanılmıştır. Bunlar dışında kabuklu deniz ürünlerinin solungaç ve iç organlarından, balıkların bağırsaklarından izole edilmiştir. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

1970 yılında, New York’ta yaşlı bir çift, gece vakti (sıcak bir yaz günü olduğuna özellikle değinmek gerekir, çünkü sıcak havalar patojenlerin -sıklıkla- en sevdikleri dönemlerdir) içtikleri konserve vichyssoise çorbası (patatesli, kremalı, soğanlı ve pırasalı) sonrası sabah saatlerinde çift görmeye, yutkunma zorluğu çekmeye, kollarında ve bacaklarında paralizi (felç, inme) hissetmeye başlamışlardır. Kısa sürede Botulism teşhisi konup tedavi altına alınsalar da hiçbir zaman tam olarak iyileşememişlerdir. Bu vakanın ardından FDA (U.S. Food and Drug Administration), düşük asitli gıdalarda GMPs (Good Manufacturing Practices) uygulamasını başlatmıştır. 

Botulism Semptomları

  • Paraliz
  • Solunum güçlüğü
  • Ağız ve boğazda kuruluk
  • Çift görme

Hastalığın başlangıcında, gıdanın tüketiminden 8-36 saat sonra bulantı, kusma, baş dönmesi, nabız sayısında artış, görme bozukluğu, ağız kuruluğu, konuşma ve yutkunma güçlüğü görülür. Devamı ise çok daha korkunçtur. Şöyle ki: sinirlerimiz arasındaki iletilerin gidip gelmesinden Dockin Proteini sorumludur. Bu protein aracılığıyla hücreler arasına Ca+ girişi ve aynı anda asetilkolin çıkışı gerçekleşir. Bu döngü sayesinde iletiler sinirler arasında gidip gelir. Ancak C.botulinum, Docking Proteinini imha ederek Ca+ giriş çıkışını engeller ve bu durumda iletiler gidecekleri yere ulaşamazlar. Dolayısıyla öncelikle ses tellerimiz felç olur (bebeklerde ağlayamama görülür). Ardından solunum kaslarının (diyafram ve kaburga) felciyle hasta 10 gün içerisinde hayatını kaybeder. 

Bebeklerin beslenmesi ve Botulismden korunmaları konusunda mesleki sorumluluk gereği birkaç önemli noktaya değinmek gerekiyor: 6 aya kadar süt emen bebeklerin mide pH’ları 5’tir ve dolayısıyla patojenlere karşı en önemli savunma mekanizmamız olan mide-asit bariyerimiz bebekler için henüz olgunlaşmış değildir. Yani, yetişkin bir bireye göre C. botulinum’a karşı savunmasızdırlar. Süt emen bebeklere, -özellikle 6 aya kadar- Gıda Mühendisleri, Gıda Güvenliği uzmanları ve Gıda Mikrobiyologları tarafından anne sütü dışında su dahi verilmemesi önerilmektedir.

2013 yılında Türkiye’de 3 bebek Botulismus teşhisiyle hayatını kaybetti. Bebeklerden biri ev yapımı pekmezden diğeri ise ev yapımı domates konservesi nedeniyle yaşamını yitirdi. Süt emen bebeklere, özellikle ev yapımı konservelenmiş hiçbir gıdanın tartışmasız tattırılmaması gerekir!

Bildirilen Vakalar

2015 tarihinde ECDC (European Centre for Disease Preventation and Control)'nin yayınladığı rapora göre; AB' ye üye 18 ülkede toplamda 201 Botulism vakası görüldüğü bildirilmiştir. Vakaların çoğunun görüldüğü ülkeler sırasıyla İtalya (33 kişi), İngiltere (20 kişi), Polonya (18 kişi), Romanya (16 kişi) ve Fransa (18 kişi) olmak üzere sıralanmıştır. Örneğin, Fransa'daki salgının sebebi, bir restoranda tüketilen bolonez sosu kaynaklı olduğu tespit edilmiştir. Diğer ülkelerdeki vakalara sebep olan gıdalar arasında kurutulmuş ve tuzlanmış balık, patates salatası, mantar, ev yapımı acı biber sosu, kuru erik, ev yapımı sebze konserveleri yer almaktadır.

Nasıl önlenir?

  • Et ürünlerinde katkı maddesi olarak kullanılan Nitrit, Botulinum sporlarınının vejetatif forma geçmesini önler, ki toksin vejetatif formda (bakterilerin çevre şartlarına en dayanıksız olduğu formdur. Bu formda üremek için uygun şartlara sahip olmadıklarından yıllarca canlı kalabilirler) üretilir.
  • Bir gıdanın sahip olduğu doğal mikroflora (sucuk veya turşu konservesindeki bakteri florası gibi) eğer zarar görmemişse, bu flora içerisinde toksin üretemez.
  • Özellikle düdüklü tenceredeki yemekler risk taşır. Bu tencereler oldukça derindir ve hele ki yağlı ve etli bir kurufasulye yemeğinin tencere dibindeki kısmı anaerob yani oksijensiz bir ortamdır. Bu nedenle bu ortam C.botulinum için sevilesi bir alandır. Dolayısıyla, özellikle pişmiş yemekler derin tencerelerde tutulmak yerine, daha yayvan kaplara aktarılmalı ve mutfak ortamında soğumaya bırakmaksızın, bir sonraki gün için tüketilmek üzere hızlıca buzdolabına kaldırılmalı ve buzdolabının 4oC'nin üzerinde olmamasına dikkat edilmelidir.
  • Evde pişirilen yemekler, olabildiğince günlük pişirilip tüketilmeli, ertesi güne bırakılmamalıdır.
  • Özellikle patatesli yemekler (patates salatası, püresi vb.) taze hazırlanıp tüketilmeli, ertesi güne bırakılmamalıdır.
  • Ev yapımı konservelerde mutlaka uzun süreli ısıl işlem yapılmalıdır ve hazırlık aşamasında çiğ ürünlerle pişmiş ürünlerin veya çiğ ürünler için kullanılan aletlerin (bıçak, tabak, doğrama tahtası gibi) pişmiş ürünlere teması önlenmelidir. Çünkü çiğ üründen, steril olmuş pişmiş ürüne kontaminasyon (bulaşma) olabilir.
  • Kişisel hijyene, özellikle ellerin yıkanmasına dikkat edilmelidir.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Korkutucu! 3
  • İnanılmaz 2
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • EFSA. Type E Botulism Associated With Fish Product Consumption –Germany And Spain. (20 Kasım 2016). Alındığı Tarih: 05 Ağustos 2019. Alındığı Yer: EFSA | Arşiv Bağlantısı
  • A. S. Choudhry, et al. (2017). Foodborne Botulism, I Only Had Nacho Cheese: A Case Report. NCBI. | Arşiv Bağlantısı
  • ECDC. Botulism - Annual Epidemiological Report For 2015. (30 Nisan 2018). Alındığı Tarih: 05 Ağustos 2019. Alındığı Yer: ECDC | Arşiv Bağlantısı
  • O. Erkmen. (2013). Gıda Mikrobiyolojisi. ISBN: 978-1-119-23776-1. Yayınevi: Elif Yayınevi Yayınları.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/09/2020 14:24:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7899

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Diş Hekimliği
Evren
Psikiyatri
Hastalık Dağılımı
Doğum
Dünya Sağlık Örgütü
İlaç
Mühendislik
Carl Sagan
Halk Sağlığı
Beslenme Davranışları
Mitler Ve Gerçekler
Aşı
Bilimkurgu
Einstein
Teknoloji
Madde
Ekoloji
Karanlık Enerji
Uterus
Cinsiyet Araştırmaları
Radyasyon
Olasılık
Safsata
2019-Ncov
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilim ve sanat, bir kuşun iki kanadı gibidir. Bu iki kanadı kullanabilen toplumlar uçar ve özgür olurlar. Uçamayanlar ise tavuk olur... 'Tavuk toplum', önüne atılan bir avuç yemi gagalarken, arkadan yumurtalarının alındığının farkında bile olmaz!”
Anonim
Geri Bildirim Gönder