Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Clostridium botulinum: Gıda Kaynaklı Bir Patojen, Bir Biyoterör Ajanı Olarak Kullanılabilir!

Botulinum Toksini, Botulizm, Gıda ve Terör Arasındaki İlişki Nedir?

Clostridium botulinum: Gıda Kaynaklı Bir Patojen, Bir Biyoterör Ajanı Olarak Kullanılabilir! C.botulinum
C.botulinum bakterisinin mikroskobik görüntüsü
6 dakika
5,735
Tüm Reklamları Kapat

Günümüzde 180’den fazla patojenin biyoterör ajanı olarak kullanıldığını biliyor muydunuz?

Japonya’da, Aum Shinrikyo adlı bir terör grubunun Bacillus anthracis (şarbon) sporları ve Clostridium botulinum’a (yazı içerisinde C. botulinum olarak kısaltılacaktır) ait botulinum toksinleri ile terör eylemleri girişiminde bulundukları ve 1995’te Tokyo metrosunda 12 kişinin ölümüne neden olacak bir saldırı gerçekleştirdiklerini biliyor muydunuz? 

Peki, ya komşumuz Irak’taki savaş? ABD ve Britanyalı hükümetlerin, Irak’ta kitle imha silahlarının olduğu ve birçok ülkenin güvenliğini tehdit ettiği gerekçesi ile Irak’ı "özgürleştirme operasyonu" adı altında Çoklu Koalisyon Kuvvetleri, 20 Mart 2003 tarihinde Irak’a girdi. Gerekçeleri arasında, Irak’ın 1974 yılında, Al Hazen’de C. botulinum, Bacillus sporları ve Influenza virüsünü içeren genişletilmiş bir biyolojik savaş programının mevcut olması yer alıyordu. Her ne kadar, iddialar asılsız çıksa da, bu savaşın siyasi, sosyolojik, ekonomik vb. boyutlarının incelenip tartışılması farklı bir uzmanlık alanı gerektirip, bu içerikteki amacımız biyolojik terör ajanlarından biri olan C.botulinum, ürettiği toksin ve gıda ile olan ilişkisini incelemek olacak. 

Tüm Reklamları Kapat

Botulinum toksini, diğer adıyla "konserve zehri", literatürde biyolojik savaş ajanı olarak belirtilmektedir ve bu toksinin 0,00007 mg’ı 70 kg ağırlığındaki yetişkin bir bireyi ve 0.001 mg’ı (1 mikrogram) bir milyon adet fareyi öldürmek için yeterlidir. 1 kilogramı ise dünyadaki tüm canlılığı yok edebilir. 

Biyolojik silah olarak kullanılabilecek ajanlar, CDC (Centres for Disease Control and Prevention) tarafından A, B, C olarak üç kategoride toplanmıştır. C.botulinum toksini, A kategorisinde olup ölüm riski en yüksek ajanlar arasındadır. Toksin hakkında bir ön bilgi verdikten sonra, şimdi bu toksinin üreticisi C.botulinum patojenini inceleyelim:

Gr (+), anaerob (oksijensiz ortamda gelişen) ve çubuk şeklindedir. Ubiquterdir, yani sporları her yerdedir. Buradaki her yerdenin içerisinde hava, toprak, temas ettiğimiz yüzey vb. bulunur. Hareketlidir. Anaerob olması dolayısıyla insanoğlunun hayatta kaldığını iddia etmek yanlış olmayacaktır. Oksijenli ortamda gelişebilmesi, bizler için bir felaket olurdu. Bu patojen, 4 alt gruba ayrılmaktadır:

  1. Grup I. Proteolitikler (hem proteolitik hem de non-proteolitik olabilir)
  2. Grup II. Non-proteolitikler (hem proteolitik hem de non-proteolitik olabilir) 
  3. Grup III. Non-proteolitikler
  4. Grup IV. Zayıf Proteolitikler 

Proteolitik grup, proteinleri parçalayan proteaz enzimine sahip olan gruptur. Bu grup, optimum 35-40 oC’de, non-proteolitik grup ise 25-40 oC’de ürerler. Bunlardan farklı olarak Grup III 3.3 oC’de (buzdolabı sıcaklığının 4 oC olduğunu biliyoruz) bile ürer. Proteolitik grup, non-proteolitiklere göre ısıya karşı daha dirençlidir ve bu grup toksin ile beraber enzim salgıladığı için toksin otomatik olarak aktif hale gelir ve dolayısıyla en tehlikeli gruptur. 

Tüm Reklamları Kapat

Toksin üretimi için bu patojenin ihtiyaç duyduğu ortamın özellikleri şöyle sıralanabilir:

  • Ortam anaerob (oksijensiz) olmalı,
  • Grup I, III, IV için ortam sıcaklığı minimum 10 oC, maksimum 50 oC, grup II için 3.3 oC olmalıdır. 
  • Proteolitikler için ortamın su aktivitesi (aw) 0.93 ve üzeri, non-proteolitikler için 0.97 ve üzeri olmalıdır. 
  • Proteolitikler için ortamın pH’sı minimum 4.6 ve üzeri, non-proteolitikler için 5 ve üzeri olmalıdır. 

C. botulinum, pH 4.6’dan yüksek her gıdada gelişerek toksin üretebilir (et ürünleri, deniz ürünleri, süt, mısır, kuru fasulye, ıspanak, kuşkonmaz vb.). Özellikle ev yapımı konserveler (konserve anaerob, yani oksijensiz ortamdır), çiğ sebzeler çok riskli gıdalardır. Ayrıca biber, yeşil fasulye, pancar, olgun zeytin, mantar, ton balığı, tavuk eti, tavuk ciğeri, jambon, sosis, tütsülenmiş ve tuzlanmış balıklarda rastlanılmıştır. Bunlar dışında kabuklu deniz ürünlerinin solungaç ve iç organlarından, balıkların bağırsaklarından izole edilmiştir. 

1970 yılında, New York’ta yaşlı bir çift, gece vakti (sıcak bir yaz günü olduğuna özellikle değinmek gerekir, çünkü sıcak havalar patojenlerin -sıklıkla- en sevdikleri dönemlerdir) içtikleri konserve vichyssoise çorbası (patatesli, kremalı, soğanlı ve pırasalı) sonrası sabah saatlerinde çift görmeye, yutkunma zorluğu çekmeye, kollarında ve bacaklarında paralizi (felç, inme) hissetmeye başlamışlardır. Kısa sürede Botulism teşhisi konup tedavi altına alınsalar da hiçbir zaman tam olarak iyileşememişlerdir. Bu vakanın ardından FDA (U.S. Food and Drug Administration), düşük asitli gıdalarda GMPs (Good Manufacturing Practices) uygulamasını başlatmıştır. 

Botulism Semptomları

  • Paraliz
  • Solunum güçlüğü
  • Ağız ve boğazda kuruluk
  • Çift görme

Hastalığın başlangıcında, gıdanın tüketiminden 8-36 saat sonra bulantı, kusma, baş dönmesi, nabız sayısında artış, görme bozukluğu, ağız kuruluğu, konuşma ve yutkunma güçlüğü görülür. Devamı ise çok daha korkunçtur. Şöyle ki: sinirlerimiz arasındaki iletilerin gidip gelmesinden Dockin Proteini sorumludur. Bu protein aracılığıyla hücreler arasına Ca+ girişi ve aynı anda asetilkolin çıkışı gerçekleşir. Bu döngü sayesinde iletiler sinirler arasında gidip gelir. Ancak C.botulinum, Docking Proteinini imha ederek Ca+ giriş çıkışını engeller ve bu durumda iletiler gidecekleri yere ulaşamazlar. Dolayısıyla öncelikle ses tellerimiz felç olur (bebeklerde ağlayamama görülür). Ardından solunum kaslarının (diyafram ve kaburga) felciyle hasta 10 gün içerisinde hayatını kaybeder. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bebeklerin beslenmesi ve Botulismden korunmaları konusunda mesleki sorumluluk gereği birkaç önemli noktaya değinmek gerekiyor: 6 aya kadar süt emen bebeklerin mide pH’ları 5’tir ve dolayısıyla patojenlere karşı en önemli savunma mekanizmamız olan mide-asit bariyerimiz bebekler için henüz olgunlaşmış değildir. Yani, yetişkin bir bireye göre C. botulinum’a karşı savunmasızdırlar. Süt emen bebeklere, -özellikle 6 aya kadar- Gıda Mühendisleri, Gıda Güvenliği uzmanları ve Gıda Mikrobiyologları tarafından anne sütü dışında su dahi verilmemesi önerilmektedir.

2013 yılında Türkiye’de 3 bebek Botulismus teşhisiyle hayatını kaybetti. Bebeklerden biri ev yapımı pekmezden diğeri ise ev yapımı domates konservesi nedeniyle yaşamını yitirdi. Süt emen bebeklere, özellikle ev yapımı konservelenmiş hiçbir gıdanın tartışmasız tattırılmaması gerekir!

Bildirilen Vakalar

2015 tarihinde ECDC (European Centre for Disease Preventation and Control)'nin yayınladığı rapora göre; AB' ye üye 18 ülkede toplamda 201 Botulism vakası görüldüğü bildirilmiştir. Vakaların çoğunun görüldüğü ülkeler sırasıyla İtalya (33 kişi), İngiltere (20 kişi), Polonya (18 kişi), Romanya (16 kişi) ve Fransa (18 kişi) olmak üzere sıralanmıştır. Örneğin, Fransa'daki salgının sebebi, bir restoranda tüketilen bolonez sosu kaynaklı olduğu tespit edilmiştir. Diğer ülkelerdeki vakalara sebep olan gıdalar arasında kurutulmuş ve tuzlanmış balık, patates salatası, mantar, ev yapımı acı biber sosu, kuru erik, ev yapımı sebze konserveleri yer almaktadır.

Nasıl önlenir?

  • Et ürünlerinde katkı maddesi olarak kullanılan Nitrit, Botulinum sporlarınının vejetatif forma geçmesini önler, ki toksin vejetatif formda (bakterilerin çevre şartlarına en dayanıksız olduğu formdur. Bu formda üremek için uygun şartlara sahip olmadıklarından yıllarca canlı kalabilirler) üretilir.
  • Bir gıdanın sahip olduğu doğal mikroflora (sucuk veya turşu konservesindeki bakteri florası gibi) eğer zarar görmemişse, bu flora içerisinde toksin üretemez.
  • Özellikle düdüklü tenceredeki yemekler risk taşır. Bu tencereler oldukça derindir ve hele ki yağlı ve etli bir kurufasulye yemeğinin tencere dibindeki kısmı anaerob yani oksijensiz bir ortamdır. Bu nedenle bu ortam C.botulinum için sevilesi bir alandır. Dolayısıyla, özellikle pişmiş yemekler derin tencerelerde tutulmak yerine, daha yayvan kaplara aktarılmalı ve mutfak ortamında soğumaya bırakmaksızın, bir sonraki gün için tüketilmek üzere hızlıca buzdolabına kaldırılmalı ve buzdolabının 4oC'nin üzerinde olmamasına dikkat edilmelidir.
  • Evde pişirilen yemekler, olabildiğince günlük pişirilip tüketilmeli, ertesi güne bırakılmamalıdır.
  • Özellikle patatesli yemekler (patates salatası, püresi vb.) taze hazırlanıp tüketilmeli, ertesi güne bırakılmamalıdır.
  • Ev yapımı konservelerde mutlaka uzun süreli ısıl işlem yapılmalıdır ve hazırlık aşamasında çiğ ürünlerle pişmiş ürünlerin veya çiğ ürünler için kullanılan aletlerin (bıçak, tabak, doğrama tahtası gibi) pişmiş ürünlere teması önlenmelidir. Çünkü çiğ üründen, steril olmuş pişmiş ürüne kontaminasyon (bulaşma) olabilir.
  • Kişisel hijyene, özellikle ellerin yıkanmasına dikkat edilmelidir.
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
39
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 12
  • Korkutucu! 10
  • İnanılmaz 7
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Bilim Budur! 4
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • EFSA. Type E Botulism Associated With Fish Product Consumption –Germany And Spain. (20 Kasım 2016). Alındığı Tarih: 5 Ağustos 2019. Alındığı Yer: EFSA | Arşiv Bağlantısı
  • A. S. Choudhry, et al. (2017). Foodborne Botulism, I Only Had Nacho Cheese: A Case Report. NCBI. | Arşiv Bağlantısı
  • ECDC. Botulism - Annual Epidemiological Report For 2015. (30 Nisan 2018). Alındığı Tarih: 5 Ağustos 2019. Alındığı Yer: ECDC | Arşiv Bağlantısı
  • O. Erkmen. (2013). Gıda Mikrobiyolojisi. ISBN: 978-1-119-23776-1. Yayınevi: Elif Yayınevi Yayınları.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/04/2024 02:18:39 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7899

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Hava
Uyku
Kütle
Yas
Çeşitlilik
Kanat
Yeni Koronavirüs
Bebek Doğumu
Neandertal
Diş Hekimi
Yeni Doğan
Konuşma
Sosyal
Bilimkurgu
Kuantum
Kalıtım
Epidemik
Goril
Eğilim
Çeviri
Epistemoloji
Ornitoloji
Amerika Birleşik Devletleri
Göğüs
Yaşanabilir Gezegen
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
G. Çelik, et al. Clostridium botulinum: Gıda Kaynaklı Bir Patojen, Bir Biyoterör Ajanı Olarak Kullanılabilir!. (19 Aralık 2019). Alındığı Tarih: 21 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7899
Çelik, G., Bakırcı, Ç. M. (2019, December 19). Clostridium botulinum: Gıda Kaynaklı Bir Patojen, Bir Biyoterör Ajanı Olarak Kullanılabilir!. Evrim Ağacı. Retrieved April 21, 2024. from https://evrimagaci.org/s/7899
G. Çelik, et al. “Clostridium botulinum: Gıda Kaynaklı Bir Patojen, Bir Biyoterör Ajanı Olarak Kullanılabilir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 19 Dec. 2019, https://evrimagaci.org/s/7899.
Çelik, Gonca. Bakırcı, Çağrı Mert. “Clostridium botulinum: Gıda Kaynaklı Bir Patojen, Bir Biyoterör Ajanı Olarak Kullanılabilir!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, December 19, 2019. https://evrimagaci.org/s/7899.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close