Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Galaksi, kütleçekimi etkisiyle bir arada tutulan yıldızlar, yıldız artıkları, yıldızlar arası gaz, toz ve karanlık madde sistemlerine verilen bir isimdir. Bu malzemelerin tamamı, kütleçekimi sayesinde galaksi içinde tutulmaktadır ve bu muazzam kütleçekimini sağlayan unsurlardan birisi, galaksilerin birçoğunun merkezinde bulunan kara deliklerdir (ancak kara delik bulunmaksızın da galaksi merkezlerindeki yüksek kütleli madde, galaksinin geri kalanını sistem dahilinde tutabilir). Kara delikler hakkında çok daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

Galaksiler içindeki gezegenler, gezegenlerin uyduları, asteroitler, yıldızlar, tozlar, bulutsular, karanlık madde ve nötron yıldızları milyonlarca yıllık süreçte oluşur oluşturur. Evren'imizde var olan, her biri muhteşem yıldız sistemine ve gaz topluluğuna sahip birçok galaksi vardır.

Her bir galaksi içerisindeki yıldız sayısı, yapısı ve gaz bulutları bakımından benzersizdir. Tıpkı her ülkenin birbirinden farklı olduğu gibi... Gezegenimizi tanımlarken yer çekimi, çekirdek, atmosfer, su ve kara kütlelerinin oluşturduğu yüzey gibi bilgileri kullanıyoruz. Gezegenler, birçok farklı ekosistem tiplerinden oluşur. Tıpkı yoğun insan nüfusu olduğu gibi, yoğun yıldız populasyonlarına sahip galaksiler de vardır.

Dünya, Güneş Sistemi'nde Samanyolu Galaksisi içerisinde bulunan bir gezegendir. Güneş, galaksi içerisinde dış tarafa 1/4 oranında yakın, merkeze ise 3/4 oranında uzak bir konumda yer almaktadır.

Tüm galaksilerin hareketlerinden çıkan sonuca göre, galaksilerin oluşturduğu galaksi kümeleri, Evren'in genişlemesine bağlı olarak birbirinden uzaklaşmaktadırlar. Örneğin Samanyolu Galaksisi, saatte 2.2 milyon kilometreye (saniyede 600 kilometreye) ulaşan bir hızla Evren içinde hareket etmektedir!Bu demek oluyor ki, milyarlarca yıl önce, bir noktada tüm galaksiler bir arada bulunuyorlardı. Bunca zamandır galaksileri birbirinden uzaklaştıran bir "patlama" olduğu ve bu patlamanın Büyük Patlama olduğu söyleniyor. Büyük Patlama hakkında ayrıntılı bilgi almak istiyorsanız buraya tıklayabilirsiniz.

Tıpkı Dünya'mız, gezegenimize özgür sayısız malzemeden oluştuğu gibi, her galaksi de eşsiz bir gaz, toz ve yıldızların karışımından oluşmaktadır. Dünya'da bir çok ülke olduğu gibi, galaksilerin de kendi içinde farklı tipleri vardır. Şimdi gelin bu farklı tip galaksilere bir bakış atalım:

Galaksi Tipleri (Türleri)

Tanımlanmış 4 tip galaksi tipi vardır. Bunlar; spiral (sarmal) galaksi, çubuklu-sarmal galaksi, eliptik galaksi ve düzensiz galaksidir.

1) Spiral Galaksi

Spiral galaksiler Evren'de en yaygın bulunan galaksi tipidir. Samanyolu'na en yakın galaksi olarak bilinen Andromeda Galaksisi bu tipte bir galaksidir. Spiral galaksiler; disk merkezlerinde bir şişkinlik ve halo bölgesine sahiptir. Galaksinin merkezi, yaşlı yıldızları barındıran, toz ve gaz bulutlarından yoksun olan küre biçiminde bir çıkıntı içeren çekirdeğe benzer. Galaksinin spiralleri dairesel şekli oluşturur. Spiral galaksinin kolları, diskten çıkar ve burası yeni yıldızların oluşacağı yerlerdir.

Spiral Galaksi
Spiral Galaksi
Space Facts

Bazı galaksilerde "halo bölgesi" adı verilen parlak bir bölge bulunur. Halo Bölgesi, galaksinin dış kenarında bulunan, küresel yıldız kümeleri olarak bilinen eski yıldızların, küresel şekilli oluşturduğu bir topluluktur. Görünür ışıkta kolay kolay fark edilmeyen ancak gökadanın iki katı büyüklüğüne yayılabilen bir yapıya sahiptir. Halo bölgesinde "yıldızlararası gaz" olarak bilinen düşük yoğunluklu gaz ve toz bu bölgede bolca bulunur. Halo bölgesi aslında görünmezdir; ancak Samanyolu'nun bu görünmez kitle olmadan nasıl görüneceğine dair simülasyonlar vardır.

Gökada etrafında görülen beyaz ışık Halo bölgesidir
Gökada etrafında görülen beyaz ışık Halo bölgesidir
Kurzweilai

2) Çubuklu Spiral Galaksi

Samanyolu Galaksisi bu grup içerisindedir. Çubuklu Spiral Galaksi'nin özellik bakımından normal Spiralli Galaksiler ile farklılık göstermezler. Ancak aynı zamanda şişkin merkez boyunca uzanan parlak yıldız çubukları vardır.

Burada, yıldız renkleri ile ilgili kısa bir bilgi vermek istiyoruz. Yıldızlar, birçok farklı dalga boyunda ışık yayarlar. Ancak bir yıldız emisyonunun yoğunlaştığı ışığın dalga boyu, yıldızın sıcaklığıyla ilgilidir. Yıldız ne kadar sıcak olursa o kadar mavi ışık yayar, ne kadar soğuk olursa o kadar kırmızı ışık yayar. Yıldızların evrimi, ömürleri ve Hertzprung-Russel Diyagramı hakkında daha ayrıntılı bilgi almak için buraya tıklayabilirsiniz.

Konumuza dönecek olursak: Galaksinin merkezindeki parlak şişkin bölgede çok düşük aktivite vardır ve çoğunlukla kırmızı yıldızlar vardır. Galaksinin yıldız çubuklarında ve kollarında yıldız oluşumu gibi aktiviteler daha fazla gerçekleşir.

Çubuklu Spiral Galaksinin Spiral Galaksi ile arasında çok fark olmadığına dikkat edin
Çubuklu Spiral Galaksinin Spiral Galaksi ile arasında çok fark olmadığına dikkat edin
Space Facts

Güneş'in galaksi içerisinde bulunduğu kol, en fazla gaz içeren bölgedir ve burada yeni yıldızlar oluşturulur. Bu bölgede bol miktarda mavi yıldız bulunur.

Bilim insanları, galaksimizin kütlesinin %90'ının karanlık maddeden oluştuğunu düşünmektedir. Bu tüm "aydınlık madde" (veya "sıradan madde") olarak diyebileceğimiz çıplak gözle veya teleskop yardımıyla görebileceğimiz kısmı %10 yapar.

3) Eliptik Galaksi

Eliptik galaksiler uzamış küresel şekilleri ile merkezde çekirdek veya çıkıntı olmamasıyla tanınabilir. Eliptik galaksilerde çekirdek olmamasına rağmen, galaksi merkezi daha parlaktır ve dışa doğru parlaklığı azalır. Yıldızlar, gazlar ve diğer malzemeler Eliptik Galaksi boyunca yayılmıştır. Eliptik galaksilerin neredeyse yuvarlak ve uzun olması nedeniyle puroya benzetilir.

Eliptik Galaksilerin kütlesinin büyük bir kısmının merkezlerinde bulunan kara delik oluşturduğu düşünülmektedir. Bu tür galaksilerin düşük aktiviteleri vardır ve genellikle düşük kütleli yaşlı yıldızlar bulunur. Çünkü yıldız oluşumu için gerekli olan gaz ve tozlar bulunmamaktadır.

Eliptik Galaksi
Eliptik Galaksi
Space Facts

4) Düzensiz Galaksi

Adından da anlaşılabileceği gibi bu tip galaksilerin şekilleri düzensizdir. Düzensiz Galaksiler gaz, toz, yıldızlar, bulutsu oluşumlardan, nötron yıldızlarından, kara deliklerden ve tüm galaksilerde ortak olan elementlerden oluşur. Düzensiz Galaksiler IO ve IM olarak iki sınıfa ayrılır. IM galaksileri, en sık bulunan düzensiz galaksiler arasında meydana gelir ve sarmal gökada kollarının izi görülebilir. IO galaksileri ise tamamen rastgeledir ve "kaotik" olarak da isimlendirilir. Bilinen gökadaların yaklaşık %20'si Düzensiz Galaksi olarak tanımlanmıştır. Dünya'dan en iyi görülebilen Düzensiz Galaksi, Küçük Macellan Bulutu'dur ve bir IM Galaksisidir .

Düzensiz Galaksi
Düzensiz Galaksi
Flickr

Düzensiz Galaksiler genellikle onları spiral veya eliptik olarak tanımlamak için yeterli bir yapıya sahip değildir. Bazı durumlarda çubuk yapı özelliğini gösterebilirler ve aktif yıldız oluşumu bölgelerine sahip olabilirler. Bazı küçük düzensiz galaksiler, yaklaşık 13.5 milyar yıl önce oluşan en eski galaksilere benzer şekilde "Düzensiz Cüceler" olarak isimlendirilir. Düzensiz galaksiler yapılarıyla veya eksiklikleriyle tanımlanırlar.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 5
  • 2
  • 2
  • 1
  • 0
  • 3
  • 2
  • 1
  • 1
  • 0
  • 0
  • 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/10/2019 11:15:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/638

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“İnsan için ileri sürülen en iyi tanım "nankör iki ayaklı"dır.”
Fyodor Dostoevsky
Geri Bildirim Gönder