Evrimsel Yaşam Ağacı Nasıl Geliştirildi?

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Evrimsel yaşam ağacı, ortak atalardan yola çıkarak canlılar arasındaki evrimsel akrabalık ilişkilerini ve türlerin kökenini açıklayan kurgusal bir ağaçtır. Bu kurgusal ağaç sayesinde, yaşamın başladığının düşünüldüğü yaklaşık 3.5 milyar yıl öncesinden günümüze gelinceye kadar yaşamış ve soyları tükenmiş veya hala yaşamakta olan milyonlarca farklı türe, türler arasındaki akrabalık ilişkilerine, türlerin hangi ortak ataları paylaştıklarına veya bu türlerin yaklaşık olarak hangi zaman dilimlerinde yaşadıklarına dair birçok bilgiye ulaşabiliriz.

Charles Darwin’in 1837 yılında günlüğüne çizdiği yaşam ağacı, o kadar basit hali ile bile evrimsel canlılık tarihini özetler gibidir. Ağaç üzerinde 1 numara ile gösterdiği bölge yaşamın başlangıcıdır, ağacın dalları ise canlı türlerinin nasıl ayrıldıklarını ve ortak atalara sahip olduklarını anlamamızı sağlar. Darwin’in yaşam ağacı ile birlikte canlıların zincir şeklinde evrimleştiğini iddia eden fikir yıkılmıştır.

Charles Darwin’in 1837 yılında günlüğüne çizdiği yaşam ağacı
Charles Darwin’in 1837 yılında günlüğüne çizdiği yaşam ağacı
Wikipedia

1859 yılında Charles Darwin’in sadece bir görselle basılan Türlerin Kökeni kitabındaki görsel, Darwin’in geliştirdiği yaşam ağacı taslağıdır. Bu şekle bakıldığında yaşamın ağaç gibi dallanarak evrimleştiği görülür. Darwin Türlerin Kökeni’nin Doğal Seçilim bölümünde şunları yazar:

Tüm zaman ve mekan boyunca yaşamış tüm hayvanların ve bitkilerin, onları her gün gördüğümüz gibi, gruplara bağlı gruplar altında birbiriyle bağlantılı olması gerçekten de muhteşem -muhteşem olmasına rağmen aşinalığımızdan dolayı gözden kaçırabildiğimiz- bir bulgudur; diğer bir deyişle, aynı türün en yakından bağlantılı varyeteleri ile aynı cinsin daha uzaktan ve eşit olmayan düzeylerde bağlantılı türleri, seleksiyonları ve alt-cinsleri oluştururken, farklı cinslere mensup çok daha uzaktan bağlantılı türleri ve farklı düzeylerde bağlantılı olan cinsler de alt-familyaları, familyaları, takımları, alt sınıfları ve sınıfları oluşturur.
Charles Darwin’in Türlerin Kökeni kitabının 1. baskısındaki tek görsel olan yaşam ağacı taslağı
Charles Darwin’in Türlerin Kökeni kitabının 1. baskısındaki tek görsel olan yaşam ağacı taslağı
Wikipedia

20. yüzyılın ortalarına kadar, Darwin’in yaşam ağacı modeline benzeyen birçok yaşam ağacı modeli üretilmiştir. Bunlardan bir tanesi de Ernst Haeckel tarafından oluşturulmuştur. Alman natüralist ve embriyolog Ernst Haeckel (1834-1919) bu ağacı The Evolution of Man (1879) adlı kitabında yayınlamıştır. Haeckel, yaşamın ortak atalarını kabul etmişti fakat doğal seçilim konusunda Darwin ile farklı düşüncelere sahipti.

Ernst Haeckel tarafından çizilen yaşam ağacı. Bu şekildeki ağacın en tepesinde ‘’Man’’ yazar, yani insan. Ernst Haeckel bu şekli insanın evrim sürecini göstermek için çizmiştir.
Ernst Haeckel tarafından çizilen yaşam ağacı. Bu şekildeki ağacın en tepesinde ‘’Man’’ yazar, yani insan. Ernst Haeckel bu şekli insanın evrim sürecini göstermek için çizmiştir.
Evogeneao

1960'ların ortalarında analitik metotların geliştirilmesi ile birlikte canlılar arasındaki ilişkiler filogenetik (filogenetik: Türler arasındaki evrimsel ilişkilerin araştırılmasıdır.) olarak sınıflandırılmış ve dolayısıyla yaşam ağacı da çok daha kapsamlı bir hale gelmiştir. Alman entomolog Willi Hennig'in 1966’daki çalışması ilk kapsamlı filogenetik çalışmadır. Willi Hennig'in Filogenetik Sistematiği modern filogenetiğin temelidir. Hennig, dallanma ve yuvalama diyagramları arasındaki bağlantıyı göstererek filogenetik yöntemlerin evrimsel ilişkileri göstermek için çok uygun olduğunu ortaya koyar.

Hennig'in figürü: ‘’İki farklı şekilde temsil edilen monofil grubun türleri arasındaki filogenetik akrabalık ilişkisi.
Hennig'in figürü: ‘’İki farklı şekilde temsil edilen monofil grubun türleri arasındaki filogenetik akrabalık ilişkisi." En üstteki (I) bir yuvalama diyagramı olup alttaki şekil (II) ise dallanan bir ağaç diyagramını gösterir.
Visualizing the Tree of Life

Filogenetik ağaç, canlılar arasındaki evrimsel ilişkileri ortaya koyar. Filogenetik sınıflandırmada taksonları birbirinden ayırt etmek için filogenetik ağaçlar kullanılır. Filogenetik ağaçta dallara ayrılan noktalar yani düğümler o dallara ayrılan türlerin ortak atalarını ifade eder. Her düğüm bir taksonomi birimi yani sınıflandırma birimidir. Evrim süreci bir dallanma süreci olarak da düşünülebilir. Canlı toplulukları, zaman içinde uğradıkları değişimler sonucunda farklı dallara yani türlere ayrılırlar ya da soyları tükenerek son bulurlar. Filogenetik ağaç sayesinde, evrimsel olarak tarih boyunca gerçekleşen değişimler tarihsel sıralarına göre organize edilebilir. Evrimsel yaşam ağacının oluşturulması için filogenetik analiz yöntemleri vazgeçilmezdir.

Filogenetik ilişki ile geçmişte türlerin ortak ataları paylaştığı göreceli zamanlar organize edilir. Örneğin şekildeki B ve C türlerinin ortak ataları daha yakın bir zamana tekabül eder; Time 2. A,B ve C türlerinin ortak atası ise Time 1 ile gösterilmiştir.
Filogenetik ilişki ile geçmişte türlerin ortak ataları paylaştığı göreceli zamanlar organize edilir. Örneğin şekildeki B ve C türlerinin ortak ataları daha yakın bir zamana tekabül eder; Time 2. A,B ve C türlerinin ortak atası ise Time 1 ile gösterilmiştir.
Peabody Museum of Natural History

Yaşamın yaklaşık 3.5 milyar önce başladığı, günümüzde milyonlarca canlı türünün var olduğu ve çok daha fazla türün yok olduğu düşünülürse; canlıların evrimsel ilişkilerini göstermek için kullanılacak en iyi yöntem filogenetik ağaçtır. Filogenetik ilişkileri kurmak için fosillerden faydalanılır. Bilim insanları filogenetik ağacı en doğru biçimde oluşturabilmek için türlerin; morfolojik ve anatomik özelliklerini, davranışlarını, DNA ve protein dizilerini ve hatta fosillerin özelliklerini araştırırlar. Bilim insanları yeni veriler elde ettikçe yaşam ağacı güncellenir. Eskiden, moleküler genetiğin bu kadar gelişmediği dönemlerde genellikle anatomik karakteristiklere bakılarak filogenetik ilişkiler belirlenmekteydi. Günümüzde ise moleküler genetiğin gelişmesi ile birlikte protein ve DNA dizilerinin yardımı sayesinde filogenetik ağaçları daha tutarlı bir şekilde organize etmek mümkün olmuştur.

David Hillis'in 2008 yılında geliştirdiği, genom dizilimlerine dayanan yaşam ağacı. Bu yaşam ağacı yaklaşık 3000 türden alınan rRNA dizilerinin analizi ile ortaya çıkmıştır.
David Hillis'in 2008 yılında geliştirdiği, genom dizilimlerine dayanan yaşam ağacı. Bu yaşam ağacı yaklaşık 3000 türden alınan rRNA dizilerinin analizi ile ortaya çıkmıştır.
Wikipedia
2016 yılında Nature’de yayınlanan makalede yer alan yaşam ağacı taslağı; A new view of the tree of life. Bu yeni metodun amacı genom dizileri üreterek, organizmaları ve onların metobolik kapasitelerini aydınlatmak ve ekosistemdeki yerlerini bulmaktır.
2016 yılında Nature’de yayınlanan makalede yer alan yaşam ağacı taslağı; A new view of the tree of life. Bu yeni metodun amacı genom dizileri üreterek, organizmaları ve onların metobolik kapasitelerini aydınlatmak ve ekosistemdeki yerlerini bulmaktır.
Nature

2015 yılında yaşam ağacının yaklaşık 2.3 milyon canlı türünü içeren en kapsamlı taslağı birçok bilim insanının ortaklaşa çalışmalarıyla ortaya çıkmıştır. Bu taslak Open Tree of Lİfe adresinden herkesin erişimine açık haldedir. Bu taslak sürekli güncellenmektedir. Bu yaşam ağacı taslağı yeryüzünde bulunan isimlendirilmiş bütün türlerin birbirleriyle bağını gösterir.

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  • Ana Görsel Kaynağı: Nature
  • Peabody. Travels in the Great Tree of Life. (2008, Aralık 12). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2018. Alındığı Yer: Peabody Museum of Natural History
  • R. Shapley. Tree of Life Gallery. (2004, Aralık 12). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2018. Alındığı Yer: Visualizing the Tree of Life
  • Evogeneao. The Tree of Life. (2018, Kasım 25). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2018. Alındığı Yer: Evogeneao
  • L. A. Hug, et al. A new view of the tree of life. (2016, Nisan 11). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2018. Alındığı Yer: Nature
  • Wikipedia. Filogenetik. (2018, Kasım 25). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2018. Alındığı Yer: Wikipedia
  • Wikipedia. Tree of life (biology). (2018, Kasım 25). Alındığı Tarih: 25 Kasım 2018. Alındığı Yer: Wikipedia
  • Charles Darwin. (2018). Türlerin Kökeni. ISBN: 978-605-171-530-8. Yayın Evi: Alfa.

Fibroblastlar Yara İyileşmesinde Gündüzleri Daha Aktif!

Bilimsel Araştırma Mantığının Sınırı: Karl R. Popper

Yazar

Meltem Çetin Sever

Meltem Çetin Sever

Yazar

Evrim Ağacı yazarı ve çevirmenidir. Alanı Kimya’dır ama beşeri bilimlerle yakından ilgilenir. Gerçeğe ulaşmak için bilimsel şüphecilik ve bilimsel yöntemlerin kullanılması gerektiğini savunan doğa aşığı bir hümanisttir.

Katkı Sağlayanlar

Şule Ölez

Şule Ölez

Editör

ODTÜ EEE '88 mezunudur. Evrim Ağacı'nda genel editörlük ve çevirmenlik yapmaktadır. Ayrıca Kırsal Çevre Derneği'nin aktif üyesidir. İlgi alanları Türkçe ve İngilizce dilleriyle başta bitkiler olmak üzere tüm canlılardır.

Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim