Evrim Nedir? Birikimli Seçilim ve "Ara Türler" Üzerine...

Evrim Nedir? Birikimli Seçilim ve "Ara Türler" Üzerine... Pixabay
6 dakika
4,670 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 3. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Birkaç okurumuzun Evrim'in henüz en temel noktalarını anlamamış olmasından yola çıkarak bu yazıyı yazma ihtiyacı duyduk. Ne yazık ki gerek sanal ortamda, gerekse de medyada çıkan asılsız ve bilimdışı haberler, Evrim'in henüz en temel, en basit, en özel noktalarının anlaşılmamasına, dolayısıyla bu eksik bilginin üzerine görüşlerin kurulmasına sebep olmakta. Bunun önüne geçmek durumundayız. Bu yazımızı, Evrim'in nasıl işlediğiyle ve türlerin nasıl kademeli olarak birbirine dönüştüğüyle ilgili kafasında soru işaretleri olanlara; türlerin nasıl ve neden, hangi yollarla bugüne geldiğini merak edenlere adıyoruz. Umarız faydalı olur. Temel olarak birkaç arkadaşımıza verdiğimiz cevapları derleyerek bu notu hazırlayacağız.

Zaman Kavramı

Evrim'i anlamadan önce anlaşılması gereken ilk kavram, "zaman"dır. Çünkü günlük yaşantımızda dakika, saat, gün, ay ve yıllarla yaşarız. Ömrümüz, birkaç on yıldan ibarettir. Medeniyetler, birkaç bin yıl ömre sahiptir. Türler, birkaç milyon yıl ömre... Evrim ise, 4 milyar yıllık bir ömre sahiptir ve bir bu kadar daha ömrü olduğu tahmin edilebilir (Dünya'nın tahmini kalan yıllarının bu kadar olmasından ötürü). 4 milyar yıl ile bizim basit yıllarımız arasındaki farkı anlamak, ilk aydınlanmayı yaşamanızı sağlayacaktır. Bu yüzden sizi, aşağıdaki yazımızı okumaya davet ediyoruz:

https://www.facebook.com/note.php?note_id=196870210371062

Bir okurumuzun sorusundan yola çıkarak şöyle bir bilgi verelim: Okurumuz, eğer kendimiz sürekli denizde yaşarsak, çocuklarımızı da yaşatırsak, bir süre sonra denize adapte olup olmayacağımızı sordu bize. Bu sorusunun çıkış noktası, yunus ve balinaların atalarının nasıl olup da kademeli olarak karadan denize adapte olduğunu anlamaktı. Ancak yukarıdaki notumuzdaki yanılgıya düştü. Kendi kısa ömrüyle, Evrim'in inanılmaz uzun yaşamını kıyaslamaya çalıştı. Aslında sorusunun özünü anlamak mümkün, sürekli suya alıştırılan torunlar nasıl oluyordu da zamanla denizel canlılara dönüşebiliyordu? Buna az sonra geleceğiz. Ancak burada, devam etmeden önce anlaşılması gereken şudur: Zaten balinalar (ya da herhangi bir canlının herhangi bir evrimi) bu şekilde birkaç haftada ve hatta birkaç nesilde olmamıştır. Aslında zaten Evrim için, birkaç haftadan fazla suya dayanabilen (ya da adapte olunacak ortam her neyse ona dayanabilen) canlılara ihtiyaç da yoktur. Buna sonra değineceğiz. Şimdilik zamanın önemine odaklanmanızı rica ediyoruz.

Reklamı Kapat

Bu konuda daha başka bir şey söylemeye gerek yok, yukarıdaki notumuzda her şey anlatılıyor çünkü. Zaman kavramını ve Evrim'in ne kadar uzun süredir canlılar üzerinde etkisi olan bir doğa yasası olduğunu anladıktan sonra, bu notumuzu okumaya devam edebilirsiniz. 

Bireyler Evrimleşmez, Nesiller Evrimleşir!

Karasal canlıların denize dönmesi olayından Evrim'i irdelemeye devam edelim. Belki gelecekte sırf bu konuya özel bir not hazırlayabiliriz ancak kısaca durum şudur: Denizden karaya çıkış, her zaman sudan biraz daha fazla uzak kalabilen canlıların binlerce nesil (milyonlarca yıl) sonunda adım adım farklılaşarak karaya adapte olmaları şeklinde olmuştur. Yani canlı esasında suda yaşarken, karanın daha güvenli olması, farklı besin ve yaşam alanları olması (karalar o zamanlar sadece bitkiler tarafından işgal edilmişti), vb. avantajlarından ötürü ve en önemlisi sudaki avcılardan kaçabilmek konusunda üstünlük sağladığı için fayda sağlamış ve canlılar farklılaşmaya başlamışlardır. Ancak bu farklılaşmanın hiçbir basamağı bireyler üzerinde olmaz. Bu, istatistiki birikimsel bir gelişimdir. İşte zaten bu, Evrim'dir. Yani her zaman en kolay hayatta kalabilenler yavru üretirler ve kendilerindeki bu "kolay hayatta kalabilmeleri"ne sebep olan özellik her neyse onun genlerini yavrularına aktarırlar. Ancak yavrular kendileri de evrimleşmezler, bu farklı ailelerden gelen yavrular arasında en fazla hayatta kalabilenler en kolay ve çok ürerler ve bu sayede anne babalarından aldıkları ve bu sırada, öncesinde veya sonrasında mutasyonlar, eşeyli üremenin etkileri, transpozonal sıçramalar gibi etmenler sebebiyle meydana gelen farklılaşmalar etksi altında değişik varyasyonlardan en başarılıları kendilerindeki "üstün gen"leri yavrularına aktarırlar. 

Burada anlaşılması gereken en önemli nokta şudur: Bu süreçte, hiçbir "birey" evrimleşmez. Yani siz, asla evrimleşmeyeceksiniz. Bugün yaşayan bir at popülasyonundaki bir birey, asla değişmeyecek. Çünkü Evrim, birey üzerinde gerçekleşen bir olay değildir. Bireylerdeki şahsi değişimlere modifikasyon denir ve bunların Evrimsel açıdan ufak avantaj etkileri olması haricinde hiçbir etkileri bulunmaz. Modifikasyonlarla ilgili olarak aşağıdaki yazımız okunabilir:

https://www.facebook.com/note.php?note_id=174661995925217

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Peki evrimleşen bireyler değilse, kimlerdir? Nasıl olur da bireyler tek tek evrimleşmeden, bir türden farklı ve yeni türler oluşabilir? İşte burada, ilk maddeye dönerek, süreci upuzun bir zaman skalasına dökmenzi gerekir. Bunu yaptığınızda, nesiller sonunda, binlerce nesil önceki canlıdan farklı bir canlı elde edersiniz. Çünkü bu ufak farklılıklar o kadar fazla ve uzun miktar birikmişlerdir ki, bu genlerden oluşan bireyler, ataların genlerinden oluşan bireylerden kökten farklıdır. İşte üreyemeyecek kadar farklılaşan bu bireylere de "yeni türler" diyoruz.

Biraz açalım: "Başarılı" (fit: üreme ve hayatta kalma konusunda diğerlerinden daha iyi) olan ebeveynler daha kolay hayatta kalabilir ve daha fazla yavru üretebilirler. Bu yavrulara, kendilerini diğerlerine üstün kılan varyant (farklı) genleri daha büyük bir ihtimalle aktarırlar. Tüm ebeveynleri "birinci nesil" olarak alalım. Bu ebeveynlerden gelen tüm yavruların toplamı, "ikinci nesil" olacaktır. Bu nesil, ebeveynleri "başarılı" olan yavrulardır. Bu yavrular da, o andaki doğa koşullarına göre doğal yaşam mücadelesine tabi tutulurlar. Kendilerindeki farklı genlerden en üstün olanları, yani en başarılılar, daha kolay hayatta kalır ve daha çok ürerler. Böylece tamamı ikinci nesildekilerin yavrularından oluşan "üçüncü nesil", hem birinci neslin, hem ikinci neslin doğa koşullarına ve birbirlerine üstün kılan genlerine sahip olma şansını bulurlar. Burada görüldüğü üzere, her bir nesil sadece mücadele verir ve ürerler. Ancak bir değişim göstermezler. Fakat sürece genel olarak baktığımızda, bir değişim vardır, çünkü başarı, birikimli olarak aktarılır ve nesilden nesle geçer. Nesil sayısını arttırdığınızda, örneğin "bininci nesil"de, artık o kadar fazla özellik seçilerek birikmiştir ve o kadar fazla özellik zayıf kalarak elenmiştir ki, elinizde birinci nesilden tamamen farklı yeni bir tür elde edersiniz. Bu türün morfolojisi, fizyolojisi, anatomisi, davranışları, üreme sistemi değişmiştir. Belki genel olarak birinci nesildeki bireyleri andırır; ancak bilimsel gözlüklerle yapılan ayrıntılı bir inceleme, farkları ortaya dökecektir. 

Uzun lafın kısası, bireylerin hiçbiri değişmese de, nesiller, birikimli olarak farklılaşarak evrimleşecektir. İşte "Evrim" süreci, bu şekilde yürür.

Evrime Sebep Olan Mekanizmalar

Bu konuda o kadar uzun ve ayrıntılı yazılarımız var ki, burada hiçbirine tekrar değinmeyeceğiz. Zaten Evrim'i anlamak isteyen birilerinin mutlaka Yazı Dizini'mize girip bu kategorileri ve altındaki yazıları adı gibi bilmesi gerekiyor. Henüz bunları bilmeyen bir insanın Evrim hakkında yorum yapması cahillikten başka bir şey değildir. 

Reklamı Kapat

Ancak burada bilinmesi gereken, Evrim'in 6 temel mekanizmasının bilindiğidir (belki daha fazlası da vardır ve keşfedilmeyi bekliyordur) ve bunların hepsinin toplamının Evrim'e sebep olduğudur. Yani Evrim, mutasyonlardan ya da Doğal Seçilim'den ibaret değilidir, çok daha fazlasıdır. Bu sebeple, Evrim'in mekanizmaları bilinmeden, Evrim'i anlamak imkansızdır. 

Türleşme ve "Ara Tür" Kavramı

Eğer halen "tür" bilimsel olarak ne demek, neye göre tanımlanıyor ve Evrimsel Biyoloji'de türleşme nasıl oluyor, bunları bilmiyorsanız, acilen Yazı Dizini'mize başvurarak Türleşme yazı dizimizi okumalısınız. Konuyla ilgili biraz bilgi verelim, yine denize dönüş örneğinden:

Evrim o kadar yumuşak ve narin bir geçiştir ki, her birey kendisinden önceki ile sonraki arasında bir geçiş türüdür aslında. Bu sebeple bilimsel olarak bir "ara tür" kavramından bahsedilemez. Bunu anlamak için şu fotoğraf incelenebilir:

https://www.facebook.com/photo.php?fbid=171713299553420&set=a.171713289553421.41880.163940083664075&type=1

Reklamı Kapat

Ancak "ara tür" kavramı, bilimdışı kaynaklarca literatüre zorla sokulmuş, daha sonradan da bilimselleştirilmiş bir kavramdır. Bilimsel literatürde "ara tür" bu upuzun ve kademeli, yavaş Evrim süreciiçerisinden belli başlı noktalar alındığında ve bu noktadaki bireylere bakıldığında görülen türlerdir. Yani aslında bu noktalar tek "ara tür" noktaları değildir, ancak en nihayetinde bir nokta almak gerekmektedir. Örneğin karadan denize geçiş incelendiğinde, şu noktalar "ara türler" olarak karşımıza çıka: Sinonyx, Pakitecus, Ambulocetus, Rodhocetus, Basilosaurus, Dorudon. Elbette bunlar arasında da bireyler ve geçişler vardır; ancak bu geçiş çok yumuşak olduğu için, ayrıca fosilleşme çok nadir olan bir olay olduğu için bu türlere ya ulaşılamaz ya da ulaşılsa ve aslında az önce saydığımız iki tür arasında olsa da, türlerden birine dahil edilir. 

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 4
  • Bilim Budur! 4
  • Tebrikler! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • İnanılmaz 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Evrim Ağacı Akademi: Evrimi Anlamak Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 3. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan ""Tesadüf" Geliyor, Kaçın! Bilimde "Şans" ve "Tesadüf" Kavramlarına Yer Yok mu?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/08/2021 07:58:44 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/197

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Etoloji
Kalori
Sosyal Mesafelendirme
Müfredat
Ekonomi
Obezite
Wuhan Koronavirüsü
Kedigiller
Diş Hekimliği
Uzun
Çalışma
Darwin
Karbon
Ecza
Goril
Kültür
Özellikler
Komplo
Tüy
Vegan
Göğüs
Su
Alan
Bağışıklık Sistemi
Konuşma
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın