Evrim Ne Kadar Deterministtir? Evrimin Sonuçları Öngörülebilir mi?

Evrimin Sonuçlarının Öngörülebilir Olduğu Gösterildi!

Evrim Ne Kadar Deterministtir? Evrimin Sonuçları Öngörülebilir mi?
Yazar University of Konstanz
4 dakika
2,524 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Evrimde Gelecek Tahmini ve Öngörü Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimde Gelecek Tahmini ve Öngörü yazı dizisinin 5. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Evrim Teorisi'nin Tahmin ve Öngörü Gücü: Evrimsel Biyoloji Neden Güçlü Bir Bilim Dalıdır?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 1 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Doğada her iki memeli türü için, tek bir sihlid (ciklet) balığı türü vardır. Bu, biyoçeşitliliğin eşit olmayan bir şekilde dağıldığını gösterir. Ama neden? Neden canlılar, farklı sayıda türlere sahip olacak biçimde evrimleşti? Ve evrimin geleceğini ne kadar öngörebiliriz?

Bu süreçte çeşitli "iç faktörler" ile birlikte, bazı ekolojik faktörler de rol oynuyor. Ama asıl belirleyici faktör, muhtemelen ekolojik koşullar; yani bulunan farklı yaşam alanlarının sayısı ve bu yaşam alanları içindeki ekolojik nişler arasındaki benzerlik miktarı... Bunlar, tropiklerde neden bu kadar çok sayıda tür olduğunu da açıklamamızı sağlıyor.

Bir tür popülasyonunun demografik tarihi de biyolojik çeşitliliği etkiliyor: Popülasyondaki genetik çeşitlilik, türün yeni ekolojik nişlere adapte olabilmesi için yeterli bir seviyede mi? Popülasyonun evrim geçirmek için yeterince vakti oldu mu?

Reklamı Kapat

Biyolojik çeşitliliğe katkı sağlayan tüm bu potansiyel faktörleri nicel bir şekilde analiz etmek kolay değil. Tek bir tür için analiz ediliyor olsa bile! Kaldı ki, bunu yaparken bir grup memeli ile bir grup balığı birbiriyle kıyaslamak da gerekiyor - ki bu, elmalarla armutları kıyaslamaya benziyor.

Evrimi Öngörmek

Harvard Üniversitesi doktora sonrası araştırmacılarından Dr. Andreas Kautt, elmalarla armutları birbiriyle kıyaslamanın bir mantık safsatası olduğunu çok iyi biliyor. Ancak devam ettiği akademik araştırma programı, bu safsataya dayanmıyor; çünkü Konstanz Üniversitesi'nde yaptığı doktorası boyunca sadece 1 türe, sihlid balıklarına odaklandı. Araştırmaları, evrimsel çeşitliliğin ve "yaratıcılığın" doruğundaki, çok geniş bir balık ailesi olan sihlidlerde bile evrimin fazlasıyla "deterministik" olduğunu gösteriyor. Prof. Dr. Axel Meyer'in doktora öğrencisi olan Dr. Kautt, şöyle diyor:

Afrika Büyük Gölleri'nde yaşayan 500 ila 1000 arası türe sahip sihlidleri düşünün. Bu, yeryüzündeki en büyük tatlı su kaynaklarından birisidir. Buradaki karmaşıklık derecesi hayal dahi edilemeyecek düzeydedir. Sadece sihlid türleri arasındaki akrabalık ilişkileri bile şimdilik sadece kısmen çözülebilmiştir.

Meyer'in Konstanz Üniversitesi'nde bulunan ve 2.5 milyon euro değerinde ERC İleri Düzey Araştırma Fonu ile desteklenen evrimsel biyoloji ekibi, an itibariyle yürüttükleri araştırmalarda şu soruya yanıt arıyorlar: Doğa, neden bu hayal bile edilemeyecek miktarda tür üretiyor? Biyoçeşitliliğin kökeni nedir? Evrim ne kadar tahmin edilebilirdir? Evrim, neden kendi kendini tekrar ediyor?

Evolution Letters dergisinde yayımladıkları yeni makalelerinde Alex Meyer, Andreas Kautt ve Meyer'in araştırma ekibinin eski bir üyesi olan, şimdiyse İspanya'daki Oviedo Üniversitesi'nde görev yapabn Yrd. Doç. Dr. Gonzalo Machado-Schiaffino, sihlidler arası biyoçeşitlilikteki örüntüleri ve benzerlikleri etkileyen faktörleri tespit etmeye çalışıyorlar. Andreas Kautt, bulgularından ortaya çıkan soruyu şöyle özetliyor:

Hangi faktörler, benzer sonuçlar verir ve bu sayede evrimin geleceğini tahmin etmemizi sağlar?

Afrika Büyük Gölleri akıl almaz derecede bir çeşitliliğe sahip olduğu için, Alex Meyer'in araştırma ekibi de sadece bunlara değil, aynı zamanda Nikaragua'da yaşayan paralel türler olan Midas sihlidleri üzerinde yapılan daha yakın tarihli ve daha basit bir "doğal evrim deneyi"ne de odaklanıyorlar. Midas sihlidleri, Nikaragua'daki iki büyük gölün yanı sıra, aynı zamanda bir dizi krater gölünde de yaşayan balıklardır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Araştırma ekibi, kendi araştırmalarında kullandıkları hayvanların morfolojisi, popülasyon genetiği ve yaşam alanlarını, krater gölündeki popülasyonarınkiyle kıyaslıyorlar. Bunları da, Nikaragua'da büyük göllerde yaşayan kaynak popülasyon ile kıyaslıyorlar. Bu krater gölleri daha ufak oldukları için, daha az karmaşıklığa sahip ekosistemlere ev sahipliği yapıyorlar. Ayrıca bu kraterlerin yaşının biliniyor olması da ek bir avantaj sağlıyor. Yaşları 1000 ila 24.000 yıl arasında değişen bu göller, evrimsel bir perspektiften bakılacak olursa fazlasıyla gençler. Bu da, onlar üzerinde araştırma yapmayı kolaylaştırıyor.

Dahası, krater gölleri birbirinden izole halde bulunuyor. Her bir krater gölünün içindeki hayvan örtüsü (fauna), kendilerinden yaşlı ve çok daha büyük olan tek bir gölden köken almaktadır. Andreas Kautt şöyle anlatıyor:

Krater gölü popülasyonları, adeta doğal evrimsel deney ortamları gibidir!

Ekolojik verilerden ve çok geniş bir genetik veri havuzundan gelen bilgiler sonucunda, Kautt ve ekip arkadaşları şu sonuca vardılar:

Bir krater gölünün sağladığı yaşam alanı, kaynak aldığı gölün sağladığı yaşam alanına ne kadar benzerse, balık türleri de birbirine o kadar benzer olmaktadır.

Bu sonuç, çeşitliliğin tahmin edilirliği konusunda demografik kriterlerden ziyade, yaşam alanlarının belirleyici faktör olduğunu gösteriyor.

Reklamı Kapat

Konstantz Üniversitesi biyologlarınca toplanan veriler, her bir krater gölündeki popülasyonun, kaynak popülasyona kıyasla daha çeşitli olduğunu ve bu çeşitliliğin her seferinde aynı yönde olduğunu ortaya koyuyor: Her bir krater gölündeki balık popülasyonunda, büyük göllerdeki kuzenlerine nazaran çok daha ince ve uzun vücut yapısı çok hızlı bir şekilde evrimleşti.

Bu ekolojik faktörlerin önemi, krater gölü popülasyonlarındaki vücut şekli çeşitliliğinin, göllerin derinliği ile doğrudan ilişkili olduğu gerçeğiyle de gösterilebilir. Andreas Kautt şöyle anlatıyor:

Bu son derece mantıklı. Bir göl ne kadar derinse, o kadar fazla çeşitte ekolojik niş bulunacaktır. Buna, açık ve derin sular da dahildir.

Tüm bu sonuçlar, araştırmacıların, belirli şartlar altında, evrimsel süreçlerin öngörülebilir olduğu sonucuna varmalarına neden oluyor.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 6
  • Tebrikler! 4
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science Daily | Arşiv Bağlantısı
  • A. F. Kautt, et al. (2018). Lessons From A Natural Experiment: Allopatric Morphological Divergence And Sympatric Diversification In The Midas Cichlid Species Complex Are Largely Influenced By Ecology In A Deterministic Way. Evolution Letters, sf: 323-340. | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Evrimde Gelecek Tahmini ve Öngörü Yazı Dizisi

Bu yazı, Evrimde Gelecek Tahmini ve Öngörü yazı dizisinin 5. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Evrim Teorisi'nin Tahmin ve Öngörü Gücü: Evrimsel Biyoloji Neden Güçlü Bir Bilim Dalıdır?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/09/2021 21:41:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7975

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Kuyruk
Malzeme
Habercilik
Yatay Gen Transferi
Yıl
Meyve
Hasta
Cinsiyet
Element
Nöron Hücresi
Bilişsel
Primat
Gen
Alkol
Savaş
Maske Takmak
Aşı
Karar
Yas
Sinirbilim
Madde
Öğrenme Teorileri
Kara Delik
Karbonhidrat
Yaşamın Başlangıcı
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın