Dünya Bir Bovling Topu veya Bilardo Topu Kadar Pürüzsüz mü?

Dünya Bir Bovling Topu veya Bilardo Topu Kadar Pürüzsüz mü? Town Square
5 dakika
2,029 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Dünya'nın bir bovling topu kadar veya bir bilardo topu kadar pürüzsüz olduğunun söylendiğini duymuşsunuzdur. Neil deGrasse Tyson bunu söyledi. Phil Plait bunu söyledi. Evrim Ağacı olarak biz de bunu söyledik. Ne var ki bu iddia, yanlış.

Önce, temel gerçeklerle başlayalım. Dünya üzerindeki 1-2 metre boyundaki ufacık canlılar olarak Dünya, bize ne kadar pürüzlü geliyor değil mi, dağlar, vadiler, tepeler, çukurlar... Buna bakan biri, Dünya'nın muazzam pürüzlülükte olan, inanılmaz miktarda girinti-çıkıntıya sahip olan bir kaya parçası olacağını düşünecektir - ki birçoğumuz da öyle düşünmektedir. Peki kendi hissiyatımızı bir kenara bırakacak olursak, Dünya'nın girinti-çıkıntılı olma miktarını, yani pürüzlülüğünü sayıya dökebilir miyiz?

Dünya Ne Kadar Pürüzsüzdür?

Ancak Dünya'nın en yüksek noktası, 8.848 metreyle Himalayalar'daki Everest Tepesi'dir. En derin noktası suyun 10.911 metrelik altındaki Mariana Çukuru'dur. Yani yüzeydeki en derin ve en yüksek nokta arasındaki fark 19.759 metredir. Ama Dünya, sadece yüzeyinden ibaret değildir. Gezegenimizin yüzeyinin altında birçok tabaka, kaya ve magma vardır ve sonuçta Dünya'nın yarıçapı, 6.378.000 metredir. Eğer bu iki sayıyı birbirine bölecek olursanız, yüzeydeki tüm pürüzlerin, gezegenimizin yarıçapının sadece %0.3 civarına denk geldiğini görebilirsiniz. Yani Dünya yüzeyindeki girinti çıkıntılar, Dünya'nın büyüklüğü yanında gerçekten de bir hiçtir.

Zaten bu nedenle uzaydan çekilen Dünya fotoğraflarında, karalar üzerinde bile girinti çıkıntılar görmeyiz. Sadece Güneş doğru açıda vurursa, bu girinti çıkıntıların yarattığı devasa gölgeler sayesinde yeryüzü şekillerini az çok kestirebiliriz. Ancak ne olursa olsun, bizim deneyimimiz ile uzaydan görülen arasında bariz bir fark vardır. Bu konuda daha fazla bilgiyi, "Sağduyularımız Dünya ve Uzay Konusunda Bizi Neden Yanıltıyor?" başlıklı yazımızdan alabilirsiniz.

Reklamı Kapat

Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan Ege Denizi
Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan Ege Denizi
NASA

Bunlar, temel gerçekler; ancak iddia, bundan ibaret değildir. İddia, Dünya'nın bir bovling topu kadar pürüzsüz olduğu veya bir bovling topundan bile daha pürüzsüz olduğudur. Yani bir bovling topunu Dünya boyutuna getirecek olsak veya Dünya'nı bir bolving topu boyutuna indirecek olsak, bovling topu yüzeyindeki girinti ve çıkıntılar arasındaki farkın, Dünya'nın yüzeyindeki girinti ve çıkıntılar arasındaki farktan daha büyük olacağı iddia edilmektedir. Bu, doğru mu?

Bovling Topu, Dünya'dan Daha Pürüzsüzdür!

Eğer bovling toplarının yüzeyine yönelik yapılan dijital taramaların sonuçlarını inceleyecek olursanız, bir bovling topunun yüzeyinde girinti çıkıntıları Dünya boyutuna getirecek olsak, Dünya boyutundaki bu bovling topunun, en küçüğü 10 metre, en büyüğüyse 200 metre olan aralıkta değişen tepeler ve çukurlara sahip olduğunu görürdük.[4] Bu girinti çıkıntılar, Dünya'daki girinti çıkıntılardan çok daha küçüktür. Kıyas olması bakımından, Eyfel Kulesi gibi küçük bir yapı bile 324 metre uzunluğa sahiptir. Dünya üzerindeki birçok dağ, tepe, vadi ve kanyon, binlerce metre uzunluğa erişmektedir. Dolayısıyla bir bovling topunun yüzeyi Dünya'dan dikkate değer miktarda (yaklaşık 40 kat) daha pürüzsüzdür.[2], [3] Peki ya bir bilardo topu?

Bilardo Topu da Dünya'dan Daha Pürüzsüzdür!

Burada, Phil Plait tarafından yapılan hesaplamayı kullanabiliriz:[1]

Dünya Bilardo Birliği'ne göre bir bilardo topunun çapı 2.25 inçtir [5.715 cm] ve toleransı +/- 0.005 inçtir [0.127 milimetre]. Bir diğer deyişle, bir bilardo topu üzerinde 0.005 inçten daha büyük bir girinti veya çıkıntı bulunmamalıdır. Bu, gerçekten çok pürüzsüzdür. İzin verilen yüzey pürüzlülüğünün, topun büyüklüğüne oranı, 0.005/2.25'ten, 0.00222 civarındadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Dünya'nın çapı (ortalamada) 12.735 kilometredir. Yukarıdaki pürüzsüzlük oranını kullanacak olursak, eğer Dünya bir bilardo topu olsaydı, yüzeyinde 12.735 km x 0.00222'den yaklaşık 28 kilometrelik girinti ve çıkıntıların olması kabul edilebilir olurdu.

Dünya üzerindeki en yüksek nokta 8.85 kilometre ile Everest Dağı'dır. En derin nokta 11 kilometre derinliğindeki Mariana Çukuru'dur. Bunlar, bir bilardo topunun izin verilen tolerans sınırları dahilindedir. Dolayısıyla bu konudaki şehir efsanesi doğrudur. Eğer Dünya'yı bir bilardo topu boyutuna indirecek olsaydınız, bir bilardo topundan bile pürüzsüz olurdu.

Bu, ilk etapta kulağa doğru gibi gelmektedir; ancak Dünya Bilardo Birliği'nin yönergelerinde, "yüzeydeki girinti çıkıntılar en fazla 0.005 inç olabilir" denmemektedir; topun çapının hata payı 0.005 inçten büyük olamaz denmektedir. Yani bu kural, topun pürüzsüzlüğü ile ilgili değil, yuvarlaklığı ile ilgilidir! Yani eğer bu 0.005 inç kuralını kullanıyorsak ve Dünya'yı buna göre ölçüyorsak, tepe ve çukurlarının pürüzlülüğü ile ilgili değil, topun yüzeyinin geometrik merkezinden uzaklığıyla ilgili bir ölçüm yapıyoruz demektir.[5]

Bunu şöyle düşünün: Zımpara kâğıtları, çok spesifik yüzey pürüzlülüğüne sahip olacak biçimde üretilen kâğıtlardır. 0.005 inçlik, yani 0.127 milimetrelik, yani 127 mikrometrelik bir yüzey pürüzlülüğü, ISO/FEPA standartları çerçevesinde yaklaşık olarak P120'lik bir zımpara kâğıdına denk gelmektedir.[6] Bu kâğıt üzerindeki girinti çıkıntılar, ortalamada 125 mikrometredir. Eğer bu doğru olsaydı, bir bilardo topunun yüzeyi yaklaşık olarak böyle gözükürdü:

Reklamı Kapat

P120 Zımpara Kâğıdı
P120 Zımpara Kâğıdı

Bir bilardo topunun bundan çok daha pürüzsüz olduğu aşikardır. Gerçek ve turnuva standartlarına uygun bir bilardo topunun yüzeyinde yapılan ölçümler, bilardo toplarının yüzeyindeki girinti çıkıntıların 0.00002 inç veya yaklaşık 0.5 mikrometre düzeyinde olduğunu göstermektedir.[7] Bu düzeyde bir zımpara kâğıdı bulmak mümkün değildir; çok ekstrem uygulamalar haricinde, bir zımpara kâğıdı en fazla 8.4 mikrometre düzeyinde pürüzlülüğe sahip olmaktadır ve bu bile, aşağıdaki gibi pürüzsüz gözükmektedir.

P2500 Zımpara Kâğıdı
P2500 Zımpara Kâğıdı
Amazon

Dünya, bir bilardo topu büyüklüğüne indirgenecek olsaydı, örneğin Mariana Çukuru 49 mikrometrelik bir derinliğe sahip olurdu.[8] Bu, bir bilardo topunun 0.5 mikrometrelik yüzey pürüzlülüğünden yaklaşık 100 kat daha pürüzlüdür.

Sonuç

Bu bilimsel gerçekler ışığında, Dünya'nın bir bilardo topu veya bir bovling topundan daha pürüzsüz olduğunu iddia etmek mümkün değildir. Elbette bu, Dünya'nın bizim sandığımız kadar pürüzlü olduğu anlamına da gelmemektedir; zira bir bovling topundan 40 kat, bir bilardo topundan 100 kat pürüzlü bir gezegen bile hâlen neredeyse pürüzsüz sayılabilecek kadar pürüzsüzdür.

Eğer Dünya yüzeyinde parmaklarımız kadar hassas bir algılayıcıyı gezdirseydik, parmak uçlarımızın 0.00001 milimetrelik (yani 0.01 mikrometrelik) pürüzleri bile algılayabiliyor olmasından ötürü, Dünya'nın pürüzlerini rahatlıkla algılardık.[9] Ancak yine de biz 1-2 metrelik canlılar için Dünya'nın girinti çıkıntıları, gerçekte olandan çok daha devasa geldiği bir gerçektir. Belki Dünya bir bovling topu düzeyinde pürüzsüz değil ama; biz insanlar, adeta Bovling topu üzerinde yaşayan bakteriler gibiyiz ve algılarımız da buna göre şekilleniyor.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 10
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • Tebrikler! 6
  • İnanılmaz 6
  • Muhteşem! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/08/2021 03:53:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10395

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Allah
Olasılık
Atom
Aşılar
Hızlı
Protein
Kuantum
Balıklar
Paleontoloji
Dilbilim
Kuyruk
Test
Çocuklar
Etik
Bilimkurgu
Nöron
Özellikler
Filogenetik
Sars
Sosyal Medya
Dil
Hasta
Evrenin Genişlemesi
Araştırma
Elektron
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın