Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Dünyanın Bir Çekirdeği Olduğunu Nereden Biliyoruz?

Dünyanın Bir Çekirdeği Olduğunu Nereden Biliyoruz? Business Insider
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

İnsanlığın yüzyıllardır cevabı için sorular sorup, yanıtlar için uğraştığı en büyük meraklarından birisi, yaşadığı gezegenidir. Bu merak altında birçok soru yatar. Ama bizim şu an odaklanacağımız gezegenimizin merkezi, en sıcak yeri: çekirdeği...

Dünyanın dinamiği için son derece gerekli gördüğümüz, manyetik alanı oluşturup güneş radyasyonunun tehlikelerinden koruduğunu bildiğimiz çekirdek, iki katmandan oluşur: İç Çekirdek ve Dış Çekirdek. Bu iki katmanı ayıran, Bullen Süreksizliği olarak bilinen bir sınır bölgesi bulunuyor. Ve çekirdeğin en sıcak bölgesi olarak kabul ediyoruz çünkü Güneş'in yüzeyi kadar sıcaktır.

En derinde, merkezde ve inanılmaz sıcak olan çekirdeğin varlığından; iç çekirdeğin katı, dış çekirdeğin sıvı olduğundan nasıl emin oluyoruz?

Sorumuzun cevabına adım adım ilerleyelim.

Sismik Dalgalar

Hepimizin bildiği üzere Dünya'da her gün onlarca deprem olur ve sonucunda meydana gelen sismik dalgalar, Dünyanın birçok yerindeki istasyonlarda ölçülür. Bu dalgalar bizim Dünyamızı anlamada başvurduğumuz en büyük kaynaklardır.

Sismik dalgalara sebep olan şey, kayaçlar yoluyla enerji gönderen herhangi bir olgu olabilir; ancak bunun en yaygın nedeni depremlerdir. Sismik dalgaları da oluştukları bölgelere göre ikiye ayırıyoruz: Yüzey dalgaları ve Gövde dalgaları. Sorumuzun yanıtını bulmak konusunda bize yardım edecek olan dalga türü, gövde dalgaları. Bu dalgaları da Birincil (P-Dalgaları) ve İkincil (S-Dalgaları) olarak iki farklı grupta inceliyoruz:

  • P-Dalgaları, yani Birincil dalgalar, ses hızında hareket eden hızlı dalgalardır. Katı, sıvı ve gazlarda ilerleyebilmektedir ve geçtikleri katmanları sıkıştırırlar.
  • S-Dalgaları, yani İkincil dalgalar, P-Dalgalarının neredeyse yarı hızında hareket ederler ve yalnızca katı katmanlar boyunca iletilebilirler. Ulaştıkları kayaları adeta "dalgalandırırlar".

Tam bu sırada aklımıza şu soru gelebilir: S-Dalgaları neden sadece katı maddelerde iletilir?

Bu, maddelerin moleküler özellikleri ile alakalıdır. Katı maddelerin molekülleri arasındaki bağlar kuvvetlidir. Bir molekülü itecek bir kuvvet uyguladığınızda molekül, moleküller ile arasındaki sağlam bağdan dolayı, diğer bir molekülü itildiği doğrultuda çeker ve çektiği molekülde bir başkasını. Fakat bu sağlam bağın yarattığı etkiyi sıvı moleküllerde göremiyoruz çünkü sıvı haldeki maddenin molekülleri arasında bu kuvvette bağlar yoktur. Bu da sıvı maddenin dalgayı uygulanan kuvvet doğrultusunda dalgalandırmasına olanak vermemektedir.

Her iki dalga türünün de hızı, önlerine çıkan maddenin yoğunluğuna ve esnekliğine göre değişir. Bu özellikler doğrultusunda karşılaştıkları farklı maddeler arasında bulunan sınırda kırılırlar. Ki bu da ortamlar arasındaki moleküler yoğunluk farkından dolayıdır. Şöyle söyleyelim: Dalga yavaş ilerlediği bir ortamdan (mesela sıvı bir ortam olsun), daha hızlı ilerlediği bir ortama (mesela katı bir ortama) geçişi sırasında daha yoğun olan moleküller daha hızlı çarpışacak ve bu da dalganın yönünde bir sapma, bir kırılma meydana getirecek.

Gövde Dalgaları, Çekirdeğin Varlığını Nasıl Aydınlatır?

Şimdi de bildiklerimizi kullanarak, çekirdeğin varlığından nasıl emin olabileceğimize bir bakalım.

Yapılan sismik çalışmalar sonucunda S ve P dalgalarının gezegen boyunca, kendi özellikleri doğrultusunda, farklı hız ve frekanslarda, farklı ilerleyişler gösterdikleri görüldü.

Ama S-Dalgaları, sismik haritalarda Dünyanın merkezinde görülmüyordu. Bu da akıllara 'dalgaların içlerinden geçemeyecekleri bir ortamla karşılaştıkları' düşüncesini getirdi. Yani S-Dalgaları oluşmaya başladıkları bölgelerden sonra sadece belli bir dereceye kadar yayılıp, belli bölgelerde ölçülebiliyorlardı. Sismik çalışmalar sonucunda S-Dalgalarının karşılaştıkları ortamlardan geçemeyip bir 'gölge' bölgesi oluşturduğu görüldü.

İkincil dalgaların sadece katılar boyunca ilerleyebildiği göz önünde bulundurulunca, gölge bölgesinin oluşumunun sıvı bir katmana işaret ettiğini düşünebilir miyiz?

Ayrıca birincil dalgaların merkeze ilerledikçe, yüzeyden yaklaşık 5150 kilometre derinde, hızında bir artış meydana geldiği ve kırılmaların olduğu kaydedildi. Bunun sebebinin sıvı, eriyik bir ortamdan katı bir ortama geçiş olduğunu düşünebiliriz - ki bu da bizi çekirdeğin sadece sıvı olmadığı kanısına yönlendirir.

S-Dalgalarının aniden yok oluşları geçemeyecekleri bir sıvı ortama denk geldiklerini gösterdi - ki bu sıvı ortama "dış çekirdek"; P-Dalgalarının sıvı bir ortam sonrası hızlarının artışını sağlayan daha derinde katı bir ortama denk geldiklerini gözlemledik - ki bu katı ortama ise "iç çekirdek" diyoruz.

İkincil dalgaların gölge bölgesinde aniden yok oluşları ve birincil dalgaların ortam değiştirme sonrası hızlarının artışı; sıvı bir dış çekirdek, katı ve sağlam bir iç çekirdek olduğunu vurguladı.

Bu muazzam ölçümlerin dışında; gök taşları, laboratuvar ölçümleri, bilgisayar modellemeleri de çekirdeğin varlığı ve yapısı hakkında önemli bilgiler sağlamaktadır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 25
  • Muhteşem! 12
  • Bilim Budur! 11
  • Merak Uyandırıcı! 11
  • Umut Verici! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 3
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • National Geographic, et al. Core. (09 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 09 Nisan 2020. Alındığı Yer: National Geographic | Arşiv Bağlantısı
  • T. Folger. Journeys To The Center Of The Earth. (14 Temmuz 2014). Alındığı Tarih: 09 Nisan 2020. Alındığı Yer: Discover Magazine | Arşiv Bağlantısı
  • Khan Academy, et al. (Video, 2020). Sismik Dalgalar ve Dünya'nın Yapısını Tanıma. Not: http://www.khanacademy.org.tr/fen-bilimleri/yer-ve-uzay-bilimleri/dunyanin-jeolojik%C2%A0ve-%C4%B0klimsel-tarihi/sismik-dalgalar-ve-dunya'nin-yapisini-tanima/sismik-dalgalar/7595.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2020 05:05:00 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8518

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Beslenme Davranışları
Kadın
Balıkçılık
Darwin
Maskeler
Diş Hekimi
Sars
İlaç
Böcekler
Sars Virüsü
Mantar
Paleontoloji
Kelebek
Doğa Olayları
Kitap
Ornitoloji
Şempanze
İnsan Türü
Genetik Mühendisliği
Sağlık Bilimleri
Ekoloji
Kültür
Kozmoloji
Evrenin Genişlemesi
Gezegen
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Korkularla dolu bir beyinde hayallere yer yoktur.”
Anonim
Geri Bildirim Gönder