Paylaşım Yap

Deprem Derinliği: Depremler Ne Derinlikte Yaşanır? Deprem Derinliğinin Şiddete Etkisi Nedir?

Yüzeye Daha Yakın Depremler Daha Şiddetli Hissedilir mi?

Deprem Derinliği: Depremler Ne Derinlikte Yaşanır? Deprem Derinliğinin Şiddete Etkisi Nedir? Foremost
4 dakika
18,405
Evrim Ağacı Akademi: Depremler Yazı Dizisi

Bu yazı, Depremler yazı dizisinin 4. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Deprem Nedir? Depremlere Sebep Olan Doğa Yasaları ve Bu Yasaları Açıklayan Modeller Nelerdir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Depremler, yer yüzeyinden yaklaşık 800 kilometre derinliğe kadar uzanan kabukta veya üst mantoda meydana gelir.[1] Derinliği 300 kilometreden fazla olan depremlere derin-odaklı deprem adı verilir. Bu kadar derin depremler neredeyse istisnasız olarak sadece yakınsak tektonik levhalar arasında, batan okyanus litosferinin etkisiyle meydana gelir.

Depremler teoride 800 kilometreye kadar olan her derinlikte meydana gelebilirler. Pratik olaraksa bugüne kadar tespit edilebilen en derin deprem, 2004 yılında Vanuatu'da meydana gelen 4.2 büyüklüğündeki bir depremdir: Bu deprem, yerin 735.8 kilometre altında yaşanmıştır.[2] Resmi olarak onaylanmamış olsa da 2015 yılında Ogasawara'da meydana gelen bir depremin 751 kilometre derinlikte yaşandığı hesaplanmıştır.[3]

Depremi Ne Kadar Uzaktan ve Şiddetli Hissedeceğimizi Ne Belirler?

Deprem Derinliği ve Frekans

Derin-odaklı depremler, yüzeyde çok az sarsıntıya sebep olurlar; çünkü bir depremin yüzeyi sallama gücü, depremin kaynağından uzaklaştıkça azalır.[4] Bunun sebebi, deprem sırasında oluşan yüksek frekanslı dalgaların mesafeyle birlikte çok hızlı bir şekilde sönümlenmesidir. Yüksek frekanslı dalgalar, yerin "bıçak saplanması" veya "tokmak vurması" gibi sert ve hızlı bir şekilde hareket etmesine neden olan dalgalardır. Bunlar yüzeye ne kadar çok ulaşabilirse (yani deprem yüzeye ne kadar yakın meydana gelirse), sarsıntı da o kadar şiddetli hissedilecektir. "Çalkantı" olarak tabir edilebilecek daha hafif sarsıntılara neden olan düşük frekanslı dalgalarsa daha uzaklara ulaşabilirler.

Bu nedenle 500 km derinlikte meydana gelen bir depremin yüzeydeki sallanma gücü, aynı depremin 20 km derinlikte meydana gelmesine göre önemli ölçüde daha azdır. Buna bağlı olarak da yüzeye daha yakın depremlerin yeryüzünde genellikle daha büyük yıkıma neden olması beklenebilir.

Bina Tipi

Ancak depremin ne kadar uzaktan ve şiddetli deneyimleneceğini belirleyen tek faktör mesafe değildir. Örneğin deprem sırasında bir binaya gelecek hasarın miktarı, binanın tipine göre de değişir. Genel olarak, evler gibi daha küçük binalar daha yüksek frekanslı dalgalar nedeniyle daha fazla hasar görür; bu nedenle genellikle evlerin ciddi şekilde hasar görmesi için odak noktasına nispeten yakın olması gerekir.[5] Yüksek binalar ve köprüler gibi daha büyük yapılar, düşük frekanslardan daha fazla zarar görür ve çok uzak mesafelerde meydana gelen depremlerde bile bu yapılar belirgin şekilde etkilenirler.

Yerel Toprak Koşulları

Toprak, bir depremde sallanmayı büyük ölçüde artırabilir. Örneğin kayadan toprağa geçen sismik dalgalar yavaşlarlar ama aynı zamanda büyürler. Bu nedenle yumuşak, gevşek bir zemin, aynı depremden aynı mesafedeki sert kayadan daha şiddetli sallanabilir.

Bu tür büyütmeye absürt bir örnek, 1989 Loma Prieta depremi sırasında San Francisco'nun Marina bölgesinde yaşanmıştır. Bu deprem San Francisco'dan 100 kilometre uzaktaydı ve Körfez Bölgesi'nin çoğu ciddi hasardan kurtulmuştu. Ancak, düzenli depolama alanlarındaki veya yumuşak topraklardaki bazı sahalarda önemli sarsıntılar ve mal kayıpları yaşandı.

Aynı faktörler, tortuların 10 kilometre kalınlığa kadar ulaşabildiği Los Angeles havzası gibi kalın tortularla kaplı alanlar için de geçerlidir. Bölgedeki bir depremden kaynaklanan sarsıntı, havzadaki bir bölgede, yakındaki dağlardaki sarsıntı seviyesinden 5 kat veya daha fazla olabilir.

Yönlenme Etkisi

Deprem dalgaları, kırılma yüzeyinden her yöne eşit olarak yayılmaz; fayın yönüne ve hareket yönüne bağlı olarak farklı yönlerdeki dalgaların özellikleri değişebilir. Eğer depreme bağlı bir kırılma fay hattı boyunca hareket ediyorsa, enerjiyi de hareket ettiği yöne odaklar ve böylece o yöndeki bir konum, faya aynı mesafede fakat ters yönde olan bir alandan daha fazla sarsılır. Buna yönlenme etkisi denir.

Deprem Derinliğinin Ne Önemi Var?

Depremlerin derinlikleri bize Dünya'nın yapısı ve depremlerin meydana geldiği tektonik ortam hakkında önemli bilgiler verir. Bunun en belirgin örneği, plakaların çarpıştığı ve bir plakanın diğerinin altına daldığı dalma-batma bölgeleridir (bunlara "yitim zonu" da denir).

Bu grafikte sağ tarafta kalan Arap Yarımadası, sol tarafta kalan Anadolu mikroplakalarının altına doğru dalmaktadır. "Past", "Now" ve "Future" olarak işaretlenen katmanlar, bu dalmanın zaman içinde ne miktara ulaşacağını göstermektedir.
Bu grafikte sağ tarafta kalan Arap Yarımadası, sol tarafta kalan Anadolu mikroplakalarının altına doğru dalmaktadır. "Past", "Now" ve "Future" olarak işaretlenen katmanlar, bu dalmanın zaman içinde ne miktara ulaşacağını göstermektedir.
Nature

Bir yitim zonu ile ilişkili depremlerin konumunu ve derinliğini dikkatlice çizerek, zonun ne kadar eğimli olduğu ve alçalan levhanın düzlemsel mi yoksa eğilip bükülmediği gibi bölgenin yapısının ayrıntılarını görebiliriz. Bu ayrıntılar önemlidir, çünkü bize dalma bölgesindeki deformasyonun mekaniği ve özellikleri hakkında fikir verirler.

En derin depremler, dalan levhaların (yani yakınsak levha sınırlarından Dünya'nın mantosuna inen okyanus levhalarının) çekirdeğinde meydana gelir. Bu tür iki plaka arasındaki plaka sınırı teması, Sumatra'da 2004 yılında yaşanan 9.1 büyüklüğündeki deprem ve 2011'de Japonya'da yaşanan 9.0 büyüklüğündeki deprem gibi çok büyük, sığ dalma-batma bölgesi depremlerini oluşturur ve yalnızca nispeten sığ depremlerdir (yaklaşık 60 kilometrede yaşanırlar).

Bununla birlikte, okyanus levhaları, daha derin dalma zonu ortamlarında çevreleyen mantoya göre nispeten soğuk olduğundan, bu levhanın çekirdeğindeki faylar kırılgan kalır ve 700 km'ye kadar derinliklerde depremler üretebilir (örneğin Japonya'nın altındaki Pasifik Plakası).

Levha manto içine dalarken, reoloji değişiklikleri (akışkanlığa karşı direnç, yani viskozite ile ilişkili özelliklerin değişimi) levhanın bükülmesine ve deforme olmasına neden olur ve bu da depremleri oluşturur. Bu tür olayların eğilimi, batma bölgelerinin enine kesitlerinde görülebilir ve "Wadati-Benioff Bölgeleri" olarak bilinir.

Wadati-Benioff Bölgeleri
Wadati-Benioff Bölgeleri

Kıtalar içindeyse, San Andreas gibi kıta levhası sınırında oluşan transform fayları boyunca, faylar sadece sığ kabukta (belki de yaklaşık 20 km derinliğe kadar) aktiftir.

Depremin Derinliğini Tespit Etmek Zordur!

Merkez üssünün yakınında ve üzerinde bir sismik istasyon olmadıkça, bir depremin derinliğini doğru bir şekilde belirlemek, genellikle yerini belirlemekten daha zordur. Bu nedenle, genel olarak, derinlik belirlemelerdeki hatalar, konum belirlemelerdekinden biraz daha fazladır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Depremler Yazı Dizisi

Bu yazı, Depremler yazı dizisinin 4. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Deprem Nedir? Depremlere Sebep Olan Doğa Yasaları ve Bu Yasaları Açıklayan Modeller Nelerdir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
49
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 21
  • Merak Uyandırıcı! 11
  • İnanılmaz 7
  • Bilim Budur! 6
  • Korkutucu! 3
  • Muhteşem! 2
  • Üzücü! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ USGS. At What Depth Do Earthquakes Occur? What Is The Significance Of The Depth? | U.s. Geological Survey. (13 Şubat 2018). Alındığı Tarih: 24 Kasım 2022. Alındığı Yer: USGS | Arşiv Bağlantısı
  • ^ USGS. M 4.2 - Vanuatu Region. (8 Nisan 2004). Alındığı Tarih: 24 Kasım 2022. Alındığı Yer: USGS | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. Wei-Haas. Deepest Earthquake Ever Detected Struck 467 Miles Beneath Japan. (25 Ekim 2021). Alındığı Tarih: 24 Kasım 2022. Alındığı Yer: Science | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. Frohlich. (2006). Deep Earthquakes. ISBN: 9780521828697. Yayınevi: Cambridge University Press.
  • ^ Earthquake Country Alliance. Earthquake Shaking. (6 Nisan 2020). Alındığı Tarih: 24 Kasım 2022. Alındığı Yer: Earthquake Country Alliance | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/04/2024 17:53:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13415

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Mikoloji
Primatlar
Fare
Tahmin
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Etimoloji
Ekosistem
Çekirdek
Alkol
Embriyo
Veri
Algı
Afrika
İletişim
Bitkiler
Işık Yılı
Diş Sorunları
Kurbağa
Ayak
Bilişsel
Gen
Mucize
Beyin
Karbon
Seçilim
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Deprem Derinliği: Depremler Ne Derinlikte Yaşanır? Deprem Derinliğinin Şiddete Etkisi Nedir?. (24 Kasım 2022). Alındığı Tarih: 19 Nisan 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13415
Bakırcı, Ç. M. (2022, November 24). Deprem Derinliği: Depremler Ne Derinlikte Yaşanır? Deprem Derinliğinin Şiddete Etkisi Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved April 19, 2024. from https://evrimagaci.org/s/13415
Ç. M. Bakırcı. “Deprem Derinliği: Depremler Ne Derinlikte Yaşanır? Deprem Derinliğinin Şiddete Etkisi Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 24 Nov. 2022, https://evrimagaci.org/s/13415.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Deprem Derinliği: Depremler Ne Derinlikte Yaşanır? Deprem Derinliğinin Şiddete Etkisi Nedir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, November 24, 2022. https://evrimagaci.org/s/13415.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close