TESS Teleskobu Sayesinde Delta Scuti Yıldızlarının Karmaşık Titreşimleri ve Astrosismolojisi Çözülüyor!

TESS Teleskobu Sayesinde Delta Scuti Yıldızlarının Karmaşık Titreşimleri ve Astrosismolojisi Çözülüyor!
Delta Scuti Yıldızı
NASA
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
362 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Astronomlar, NASA'nın TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) teleskobunun verilerine dayanan bir çalışma sonucu, çok yüksek hızda dönen yıldızlardaki titreşim modellerini elde etmeyi başardılar. Bilim insanları, bu keşifle, yıldızları ayrıntılı inceleme becerileri açısından da devrim yaratacak sonuçlar elde etti. Sydney Üniversitesi profesörlerinden Timm Bedding şöyle diyor:

Delta Scuti yıldızlarının ilginç şekillerde titreşim sergilediği çok açık. Ancak bu titreşim modelleri bugüne dek mevcut olan anlayış biçimimize meydan okudu. Müzikal bir analoji kullanacak olursak, birçok yıldız basit akorlar şeklinde titreşir. Ancak Delta Scuti yıldızları notaları karışmış bir kompleks gibi görünür. TESS bize bunun hepsi için geçerli olmadığını gösterdi.

Yıldızın içindeki ses dalgalarının değişimlerine göre parlaklık, yıldızın bazı kısımlarında artarken, bazı kısımlarında azalır. Örneğin, yıldızın tamamı genişleyip daralırken, çok kısa bir sürede diğer yarımküreler parlaklığını arttırır ve uyumsuz bir şekilde azalır. Aslında tek bir yıldız, astronomlara yaşını, bileşimini ve iç yapısını anlatan titreşim modelleri sergiler. Gökbilimcilerin gözlemlediği tam ışık varyasyonları yıldızın dönüş ekseninin bize doğru olan açısına bağlıdır. Delta Scuti yıldızları ise o kadar hızlı dönerler ki, ovaller şeklinde düzleşirler, bu da gelen sinyalleri karıştırır ve deşifre edilmesini zorlaştırır.

Depremlerin neden olduğu sismik dalgalanmaları inceleyen jeologlar, bu dalgaların dünyanın içinden geçerken ortaya çıkardığı yankılanmalar ve yön değişimlerinden yola çıkarak onun iç yapısını öğrenebiliyorlardı. Aynı prensiple gökbilimciler yıldızları öğrenebiliyorlar. Buna astrosismoloji denir. Özetle şöyle açıklayabiliriz: Bu, yıldızın yaydığı titreşimlerden faydalanarak yıldızı öğrenmemizi mümkün kılar. Yıldızın içinden gelen ses dalgaları geldiği derinliğe göre değişik hızlardadır ve hepsi yıldızın yüzeyinde birleşirler. Bu değişiklikler, yıldızın parlaklığındaki dalgalanmalar olarak bize yansır ve bu sayede yıldızın yaşı, sıcaklığı, iç yapısı ve bileşimleri öğrenilir. Delta Scuti yıldızları, Güneş'imizin 1,5-2,5 katı kadar büyüklüğe sahiptirler. 202 ışık yılı uzaklıkta Kalkan Takımyıldızı'nda bulunurlar.

Reklamı Kapat

Yıldızın içinde hareket eden ses dalgaları yüzeyde birleşerek yıldızın parlaklığının değişmesine sebep olur. Bu animasyonda yıldızın çekirdeği ile yüzeyi arasında hareket eden dalgalar (mavi oklar) tasvir edilmiştir.
NASA

Bilim insanları, Delta Scuti yıldızlarının titreşimlerini yorumlamakta oldukça güçlük çekiyorlardı. Delta Scuti, Güneş'imizden 12 kat kadar hızlı döner. Yıldızın dönüş hızının çok olması, onun kutuplardan düzleşmiş bir form almasına sebep olur. Böylelikle yıldızdan gelen titreşimler karışır ve çözülmesini neredeyse tamamen imkansızlaştırır.

Eğer Delta Scuti yıldızlarının kaotik titreşimlerinde bir düzen varsa, gökbilimciler bunu belirleyebilmek için hızlı örnekleme modeli kullanmakla büyük bir yıldız kümesini defalarca gözlemlemeliydiler. TESS, 4 kamerasıyla 27 gün boyunca her 30 dakikada bir görüntü çekiyordu. Ancak bu yöntem, Delta Scuti için yeterli değil, çünkü yıldızdaki dalgalanmalar dakikalar içinde bile gerçekleşebilir ve geçen süre boyunca muhtemelen bu dalgalanmaları kaçırmış oluruz.

Ancak TESS önceden seçilmiş olan birkaç bin yıldızla beraber her 2 dakikada bir anlık görüntü çekmeye başladı. Bedding ve meslektaşları bu ölçümleri sıraladı ve düzenli nabız örüntülerine sahip bir Delta Scuti alt kümesi keşfettiler. Ne arayacaklarını bildiklerinde, benzer gözlem stratejisi kullanan Kepler'den bazı örnekler aldılar. Böylece benzer örüntülere sahip toplamda 60 Delta Scuti yıldız grubu belirlediler.

TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite)
TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite)
NASA

Doktora sonrası araştırmacı olan yardımcı yazar Simor Murphy:

Bu gerçekten bir dönüm noktası. Artık elimizde bu yıldızları anlayabileceğimiz bir dizi titreşim modelleri var. Astrosismoloji daha önce yapamadığımız şekilde yıldızları öğrenmemiz için bize imkan tanıyacak. Ancak elbette bu sadece bir başlangıç...

Yukarıdaki videoda güney takımyıldızı olan Lepus'taki Delta Scuti HD31901 yıldızının titreşimlerini duyabilirsiniz. Düzensiz titreşimleri ile bilinen Delta Scuti takımyıldızlarından HD 31901 gibi bazılarının belirli düzene sahip olduklarını artık biliyoruz. New Haven'daki Yale Üniversitesinde gökbilim profesörü olan ve araştırmaya dahil olmasa da asterosismoloji üzerine çalışan Sarbani Basu şöyle diyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Delta Scuti yıldızları karmaşık titreşimleri nedeniyle sinirbozucu bir hedef haline gelmişti, bu yüzden bu keşif çok heyecan verici! Artık oyunun kuralları değişiyor, nihayet titreşim modellerini belirlemekle sismik analizler yaparak, bu yıldız altkümesini doğru bir şekilde analiz edebileceğiz.

Bir başka faktör, TESS'in görüş açısı olabilir. Teorik hesaplamalar, dönen bir yıldızın ekvatorundan ziyade dönme kutpunun bize baktığı zaman titreşim modellerinin daha basit olması gerektiğini gösterir. Ekibin TESS veri seti yaklaşık 1000 Delta Scuti yıldızı içeriyordu. Bu da şans eseri onlardan bazılarının dönme kutbuna yakın bir pozisyonda gözlemlenmesi gerektiği anlamına geliyor.

Bilim insanları bu modelleri geliştirmeye devam edecek. TESS sayesinde yeni yıldız türlerinin yanı sıra bilindik yıldızlar hakkında da pek çok yeni gerçeklerin ortaya çıkarması bekleniyor.

Okundu Olarak İşaretle

Feragatname: Evrim Ağacı, doğrudan üniversiteler tarafından yayınlanan bu basın açıklamalarını temel editöryal düzenlemeden geçirmektedir; ancak açıklamaların isabetliliğinden sorumlu değildir. Basın açıklaması konusundaki sorularınızı aşağıdaki medya irtibat kişisine yöneltebilirsiniz.

Medya İrtibat
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/12/2021 09:51:59 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10000

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Tahmin
Protein
Yılan
Diyet
Canlılık Cansızlık
Cinsiyet Araştırmaları
Grip
Beslenme Biçimi
Yörünge
Homeostasis
Genetik Mühendisliği
Obstetrik
Meteor
Çeviri
Besin
Cinsellik
Alzheimer
Köpek
Taksonomi
Evrim Ağacı Duyurusu
Balina
Gezegen
Renk
Köpekbalığı
Ölçüm
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et