Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

TESS Teleskobu Sayesinde Delta Scuti Yıldızlarının Karmaşık Titreşimleri ve Astrosismolojisi Çözülüyor!

TESS Teleskobu Sayesinde Delta Scuti Yıldızlarının Karmaşık Titreşimleri ve Astrosismolojisi Çözülüyor! NASA
Delta Scuti Yıldızı
4 dakika
717
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 2 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Astronomlar, NASA'nın TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) teleskobunun verilerine dayanan bir çalışma sonucu, çok yüksek hızda dönen yıldızlardaki titreşim modellerini elde etmeyi başardılar. Bilim insanları, bu keşifle, yıldızları ayrıntılı inceleme becerileri açısından da devrim yaratacak sonuçlar elde etti. Sydney Üniversitesi profesörlerinden Timm Bedding şöyle diyor:

Delta Scuti yıldızlarının ilginç şekillerde titreşim sergilediği çok açık. Ancak bu titreşim modelleri bugüne dek mevcut olan anlayış biçimimize meydan okudu. Müzikal bir analoji kullanacak olursak, birçok yıldız basit akorlar şeklinde titreşir. Ancak Delta Scuti yıldızları notaları karışmış bir kompleks gibi görünür. TESS bize bunun hepsi için geçerli olmadığını gösterdi.

Yıldızın içindeki ses dalgalarının değişimlerine göre parlaklık, yıldızın bazı kısımlarında artarken, bazı kısımlarında azalır. Örneğin, yıldızın tamamı genişleyip daralırken, çok kısa bir sürede diğer yarımküreler parlaklığını arttırır ve uyumsuz bir şekilde azalır. Aslında tek bir yıldız, astronomlara yaşını, bileşimini ve iç yapısını anlatan titreşim modelleri sergiler. Gökbilimcilerin gözlemlediği tam ışık varyasyonları yıldızın dönüş ekseninin bize doğru olan açısına bağlıdır. Delta Scuti yıldızları ise o kadar hızlı dönerler ki, ovaller şeklinde düzleşirler, bu da gelen sinyalleri karıştırır ve deşifre edilmesini zorlaştırır.

Depremlerin neden olduğu sismik dalgalanmaları inceleyen jeologlar, bu dalgaların dünyanın içinden geçerken ortaya çıkardığı yankılanmalar ve yön değişimlerinden yola çıkarak onun iç yapısını öğrenebiliyorlardı. Aynı prensiple gökbilimciler yıldızları öğrenebiliyorlar. Buna astrosismoloji denir. Özetle şöyle açıklayabiliriz: Bu, yıldızın yaydığı titreşimlerden faydalanarak yıldızı öğrenmemizi mümkün kılar. Yıldızın içinden gelen ses dalgaları geldiği derinliğe göre değişik hızlardadır ve hepsi yıldızın yüzeyinde birleşirler. Bu değişiklikler, yıldızın parlaklığındaki dalgalanmalar olarak bize yansır ve bu sayede yıldızın yaşı, sıcaklığı, iç yapısı ve bileşimleri öğrenilir. Delta Scuti yıldızları, Güneş'imizin 1,5-2,5 katı kadar büyüklüğe sahiptirler. 202 ışık yılı uzaklıkta Kalkan Takımyıldızı'nda bulunurlar.

Tüm Reklamları Kapat

Yıldızın içinde hareket eden ses dalgaları yüzeyde birleşerek yıldızın parlaklığının değişmesine sebep olur. Bu animasyonda yıldızın çekirdeği ile yüzeyi arasında hareket eden dalgalar (mavi oklar) tasvir edilmiştir.
NASA

Bilim insanları, Delta Scuti yıldızlarının titreşimlerini yorumlamakta oldukça güçlük çekiyorlardı. Delta Scuti, Güneş'imizden 12 kat kadar hızlı döner. Yıldızın dönüş hızının çok olması, onun kutuplardan düzleşmiş bir form almasına sebep olur. Böylelikle yıldızdan gelen titreşimler karışır ve çözülmesini neredeyse tamamen imkansızlaştırır.

Eğer Delta Scuti yıldızlarının kaotik titreşimlerinde bir düzen varsa, gökbilimciler bunu belirleyebilmek için hızlı örnekleme modeli kullanmakla büyük bir yıldız kümesini defalarca gözlemlemeliydiler. TESS, 4 kamerasıyla 27 gün boyunca her 30 dakikada bir görüntü çekiyordu. Ancak bu yöntem, Delta Scuti için yeterli değil, çünkü yıldızdaki dalgalanmalar dakikalar içinde bile gerçekleşebilir ve geçen süre boyunca muhtemelen bu dalgalanmaları kaçırmış oluruz.

Ancak TESS önceden seçilmiş olan birkaç bin yıldızla beraber her 2 dakikada bir anlık görüntü çekmeye başladı. Bedding ve meslektaşları bu ölçümleri sıraladı ve düzenli nabız örüntülerine sahip bir Delta Scuti alt kümesi keşfettiler. Ne arayacaklarını bildiklerinde, benzer gözlem stratejisi kullanan Kepler'den bazı örnekler aldılar. Böylece benzer örüntülere sahip toplamda 60 Delta Scuti yıldız grubu belirlediler.

TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite)
TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite)
NASA

Doktora sonrası araştırmacı olan yardımcı yazar Simor Murphy:

Tüm Reklamları Kapat

Bu gerçekten bir dönüm noktası. Artık elimizde bu yıldızları anlayabileceğimiz bir dizi titreşim modelleri var. Astrosismoloji daha önce yapamadığımız şekilde yıldızları öğrenmemiz için bize imkan tanıyacak. Ancak elbette bu sadece bir başlangıç...

Yukarıdaki videoda güney takımyıldızı olan Lepus'taki Delta Scuti HD31901 yıldızının titreşimlerini duyabilirsiniz. Düzensiz titreşimleri ile bilinen Delta Scuti takımyıldızlarından HD 31901 gibi bazılarının belirli düzene sahip olduklarını artık biliyoruz. New Haven'daki Yale Üniversitesinde gökbilim profesörü olan ve araştırmaya dahil olmasa da asterosismoloji üzerine çalışan Sarbani Basu şöyle diyor:

Delta Scuti yıldızları karmaşık titreşimleri nedeniyle sinirbozucu bir hedef haline gelmişti, bu yüzden bu keşif çok heyecan verici! Artık oyunun kuralları değişiyor, nihayet titreşim modellerini belirlemekle sismik analizler yaparak, bu yıldız altkümesini doğru bir şekilde analiz edebileceğiz.

Bir başka faktör, TESS'in görüş açısı olabilir. Teorik hesaplamalar, dönen bir yıldızın ekvatorundan ziyade dönme kutpunun bize baktığı zaman titreşim modellerinin daha basit olması gerektiğini gösterir. Ekibin TESS veri seti yaklaşık 1000 Delta Scuti yıldızı içeriyordu. Bu da şans eseri onlardan bazılarının dönme kutbuna yakın bir pozisyonda gözlemlenmesi gerektiği anlamına geliyor.

Bilim insanları bu modelleri geliştirmeye devam edecek. TESS sayesinde yeni yıldız türlerinin yanı sıra bilindik yıldızlar hakkında da pek çok yeni gerçeklerin ortaya çıkarması bekleniyor.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
12
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

Feragatname: Evrim Ağacı, doğrudan üniversiteler, akademik dergiler veya resmi bilim kurumları tarafından yayınlanan bu basın açıklamalarını temel editöryal düzenlemeden geçirmektedir; ancak açıklamaların isabetliliğinden sorumlu değildir. Basın açıklaması konusundaki sorularınızı aşağıdaki medya irtibat kişisine yöneltebilirsiniz.

Medya İrtibat

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/07/2024 21:00:14 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10000

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Element
Venüs
Haber
Köpekgil
Doğru
Elementler
Evrim Ağacı
Elektrik
Diş Gelişimi
Nöronlar
Beyin
Abd
Yörünge
Kertenkele
Su
Gazetecilik
Müzik
Elektromanyetik
Evrimsel Süreç
Evrim Teorisi
Dünya Dışı Yaşam
Hücre
Aşı
Beslenme Davranışı
Kalıtım
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
F. Rəsul, et al. TESS Teleskobu Sayesinde Delta Scuti Yıldızlarının Karmaşık Titreşimleri ve Astrosismolojisi Çözülüyor!. (30 Eylül 2021). Alındığı Tarih: 23 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10000
Rəsul, F., Bakırcı, Ç. M. (2021, September 30). TESS Teleskobu Sayesinde Delta Scuti Yıldızlarının Karmaşık Titreşimleri ve Astrosismolojisi Çözülüyor!. Evrim Ağacı. Retrieved July 23, 2024. from https://evrimagaci.org/s/10000
F. Rəsul, et al. “TESS Teleskobu Sayesinde Delta Scuti Yıldızlarının Karmaşık Titreşimleri ve Astrosismolojisi Çözülüyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 30 Sep. 2021, https://evrimagaci.org/s/10000.
Rəsul, Fizzə. Bakırcı, Çağrı Mert. “TESS Teleskobu Sayesinde Delta Scuti Yıldızlarının Karmaşık Titreşimleri ve Astrosismolojisi Çözülüyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, September 30, 2021. https://evrimagaci.org/s/10000.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close