Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Deli Bal Nedir? Yiyenleri Kolayca Zehirleyen Toksik Bal Nasıl Üretilir ve Tarihte Nasıl Kullanıldı?

Karadeniz bölgemizde üretilebilen toksik bal, tarihte Roma ordusunu yenilgiye uğratmakta da kullanıldı!

Deli Bal Nedir? Yiyenleri Kolayca Zehirleyen Toksik Bal Nasıl Üretilir ve Tarihte Nasıl Kullanıldı? Psyche Hallucinations
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Günümüzde dünya çapında tüketilen besin maddelerinden birisi de baldır. Balın insan tarafından tüketilmesinin on bin yıl öncesine kadar dayandığı düşünülmektedir; çünkü tam olarak tarih verilemese de İspanya Valencia'daki bir mağarada M.Ö. 6000 yılına tarihlendirilen bir duvar resminde bal üreten arılar ve o balı toplayan tarih öncesi bir insan resmedilmiştir. Dünya Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) 2019 yılı arıcılık verilerine göre Türkiye, bal üretiminde ikinci sırada bulunmaktadır.

Arıların polenlerini ve nektarlarını topladığı bitkilere göre balın çeşidi değişebilmektedir. Bu yazımızda da balın bir çeşidi olarak nitelendirilen ve toksik etkisi ile tarihte adından sıkça bahsedilen deli baldan (İng: "mad honey") bahsedeceğiz.

Deli Bal Nedir ve Nasıl Zehirlenmeye Yol Açar?

Deli bal, Ormangülleri (Rhododendronlar) familyasına ait bitkilerin polenlerinin veya nektarlarının arılar tarafından toplanmasıyla üretilen ve toksik etkisi olan bir bal çeşididir. Ormangülleri familyası Kuzey yarımkürede 850'den fazla tür ile temsil edilir. Ormangüllerinin Türkiye'deki temel yayılış alanları Karadeniz Bölgesi'ndedir ve bu bölgede özellikle sarı çiçekli ormangülleri (Rhododendron luteum) ve mor çiçekli ormangülleri (Rhododendron ponticum) görülür.

Deli bal koyu kırmızımsı rengi ile ayırt ediliyor
Deli bal koyu kırmızımsı rengi ile ayırt ediliyor
Cnn Türk

Rhododendron türü bitki polenleri grayanotoksin (andromedotoksin) içermektedir. Ancak bütün Rhododendronlar grayanotoksin üretmezler. Türkiye’de sık görülen toksik Rhododendronlar; Rhododendron luteum ve Rhododendron ponticum’dur. Bu toksik bitkilerden beslenen arıların ürettiği balın tüketilmesiyle de "deli bal"’ veya grayanotoksin zehirlenmesi görülmektedir. Bu tip zehirlenmeler halk arasında ''bal tutması'' olarak da bilinmektedir.

Grayanotoksin bir tür nörotoksindir ve sinir hücrelerinin membranlarındaki sodyum kanallarına bağlanırlar. Bağlanma sonucu kanalların ve membranların sodyum geçirgenliğini arttırarak toksik etki gösterirler. Zehirlenme belirtileri, bal yenildikten sonraki 30-120 dakika içinde ortaya çıkmaktadır. Grayanotoksin zehirlenmesi özellikle solunum, dolaşım, sindirim ve santral sinir sistemlerinde etkilerini göstermektedir. Yaygın olarak görülen belirtileri arasında solunum düzensizliği, solunum derinliğinde azalma, solunum depresyonu, hipotansiyon, bradikardi ve kalp ritim bozuklukları sayılabilmektedir.

Grayanotoksin vagus sinirine bağlanır
Grayanotoksin vagus sinirine bağlanır
Creaky joints

Deli Baldan, Tarihte Nasıl Bahsedildi?

Birçok tarihi kaynakta Ormangülleri bitkilerinden elde edilen bu baldan ve zehirlenme belirtilerinden bahsedilmiştir. Bunlardan en eski olanı Socrates'in de öğrencisi olan Ksenofon'un milattan önce 401 yılında On Binler'in Dönüşü'nde (Anabasis) yazdığı sözlerdir; Ksenofon On Binler'in Dönüşü'nde kendisinin başında bulunduğu ordunun Pers ordusunu yendikten sonra Yunanistan'a dönüş yolunda şimdiki Trabzon yakınlarında konakladıklarından, askerlerin bu baldan yediklerinden ve birkaç saat sonra yiyenlerin hepsinin kustuğundan, ishal olduklarından ve ayağa kalkamayacak kadar halsiz olduklarından bahseder.[1]

Research TAMU

Dünyanın önde gelen bal uzmanları arasında sayılan Teksas A&M Üniversitesi Antropolji Bölümü'nden Prof. Vaughn Bryant, deli balın tarihte savaşlarda bile kullanıldığını belirterek şunları söylüyor:[2]

Milattan önce 67 yılında Romalı komutan Gnaeus Pompeius Magnus (Pompey) ve Roma ordusu, Pontus kralı Mithridates'i (VI. Mithridatis) ve Pers ordusunu Karadeniz boyunca takip ediyordu. Durumu fark eden Persliler testiler dolusu bu yerel baldan topladılar ve onları Roma askerleri bulsun diye orada bıraktılar. Roma askerleri balları buldular ve yediler. Baldan zehirlenen askerler savaşamayacak duruma geldiler ve Pers ordusu geri dönüp 1000 kadar Roma askerini öldürdüler.

Sonuç

Ormangülleri familyasına ait her bitki grayanotoksin içermemektedir ve bu yüzden onlardan elde edilen her ürün zehirli değildir. Örneğin Himalaya dağları çevresinde "balu" adıyla bilinen Rhododendron anthopogon yapraklarından hazırlanan ilaçlar alternatif tıpta bağırsak ağrıları için kullanılmaktadır. Aynı şekilde Rize'de "beyaz komar" olarak adlandırılan Rhododendron türü bitkiden elde edilen Anzer balı da yaraların üstüne sarılarak merhem olarak kullanılmaktadır.

Ayrıca deli balın toksik etkilerini göstermesi için günde bir çay kaşığından (yaklaşık 3 gram) fazla tüketilmesi gerekmektedir. O yüzden tüketileceği zaman mutlaka ölçülü ve mümkünse doktor kontrolünde tüketilmelidir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 24
  • İnanılmaz 11
  • Muhteşem! 10
  • Bilim Budur! 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Korkutucu! 7
  • İğrenç! 2
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ A. I. Root. (1954). The Abc And Xyz Of Bee Culture. Yayınevi: The A. I. Root Company.
  • ^ Texas A&M University. How Eating ‘Mad Honey’ Cost Pompey The Great 1,000 Soldiers. (03 Kasım 2014). Alındığı Tarih: 23 Ekim 2020. Alındığı Yer: Texas A&M University | Arşiv Bağlantısı
  • M. Andrei. Ome Other Feature Post The Bizarre History Of Mad Honey: Sweetener, Psychedelic, Weapon Of War. (31 Mayıs 2016). Alındığı Tarih: 24 Ekim 2020. Alındığı Yer: ZME Science | Arşiv Bağlantısı
  • C. Salman, et al. (PDF, 2009). Grayanotoksin (Andromedotoxin) İntoksikasyonundan Kaynaklanan Bradikardi, Hipotansiyon ve Hipoglisemi.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/11/2020 18:07:54 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9474

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Enfeksiyon
Dna
Lhc (Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)
Retrovirüs
Göz
Ara Tür
Yıldız
Biliş
Virüsler
Bakteri
Klinik Mikrobiyoloji
Teori
Göğüs
Element
Galaksi
Alkol
Karbonhidrat
Vaka
Köpekbalığı
Besin Değeri
Boyut
Cinsiyet
Besin
Şehir Hastanesi
Etik
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bu Dünya'ya sırf bir biyolojik tesadüf sonucu gelip de insan kibri nedeniyle yok olmak ironilerin en büyüğü olurdu.”
Richard Leakey
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol