Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

COVID-19'da Ters Zoonosis Görüldü: İnsandan Hayvana Geçen Virüs, Tekrardan İnsana Bulaştı!

Hollanda, Amerika Vizonundan İnsana SARS-CoV-2 Geçişi Olabildiğini Görmesi Sonucu On Binlerce Yavruyu Gaz ile Öldürme Kararı Aldı!

COVID-19'da Ters Zoonosis Görüldü: İnsandan Hayvana Geçen Virüs, Tekrardan İnsana Bulaştı!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 3 ay öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

COVID-19 salgınının başından beri araştırılmakta olan sorulardan birisi, virüsün ana rezervuarı; yani hangi hayvan türünde ilk olarak evrimleştiği ve sonrasında insana geçtiği. Bir virüsün hayvandan insana geçmesine zoonosis adı veriliyor ve SARS-CoV-2 için bu konudaki en iyi aday, salgın başından beri yarasalar; ancak pangolinler ve yılanlar gibi hayvanlar da bilim insanlarının kuşkulandığı türler olmuştu. Hiçbiri, yarasalar kadar iyi bir aday değil. Belki bir ara konak olabilirler; yani örneğin yarasadan pangoline, oradan insana geçmiş olabilir.

Ancak salgın devam ederken, insan-harici hayvan türleriyle ilgili bir diğer sorun baş göstermeye başladı: SARS-CoV-2, diğer hayvan türlerine bulaşabilir miydi? Öncelikle kedi ve köpeklerimizden endişelendik ve hem kötü hem iyi haberler aldık: Kötü haber; virüsün, kedi ve köpeklere bulaşabildiği yönünde oldu. İyi haberse, virüs evcil hayvanlarımızı pek hasta etmiyor gibi gözüküyor ve daha da iyisi, insana geri bulaşabildiğine (ters zoonosis) dair bir bulguya erişilemedi. Ne var ki kedi ve köpekler, insanların temasta olduğu tek hayvan türü değil (şu ana kadar virüsün kaplanlara, hamsterlara, dağ gelinciklerine ve makaklara bulaşabildiği görüldü) ve şimdi, Hollanda'daki minklerde (Amerika vizonu), virüsün önce hayvana bulaşıp, sonra yeniden insana bulaşabileceği görüldü!

Dağ gelinciklerine virüsün bulaşabildiğini bildiğimiz için, çok yakın akrabaları olan minklerde de bu salgını görmek pek şaşırtıcı değil. Bu iki tür, aynı zamanda insan grip virüsünden de etkilenebiliyorlar.

Hollanda'da bu hayvanlar, kürkleri için yetiştiriliyorlar ve oldukça popüler canlılar. Ne yazık ki birkaç hafta önce doğan binlerce yavruya SARS-CoV-2 bulaştı ve sürü içinde hızla yayıldı. Sonrasında virüsün bu canlılardan en az 2 çiftçiye bulaştığının fark edilmesi sonucu, minklerin bir virüs rezervuarı görevi görebileceği keşfedildi ve bu, Hollanda'nın itlaf kararını getirdi.

Hollanda'da minklerden kaynaklı ilk salgınlar 23 ve 25 Nisan'da duyuruldu. İlk salgında 12.000, ikinci salgında 7.500 hayvan etkilendi. Virüs bulaşan Amerika vizonlarında burun akıntısı ve solunum yetmezliği görüldü. Ayrıca hayvanlar, normalden çok daha sık ölüyorlardı. Her iki durumda da minklere virüsün COVID-pozitif bir çiftçiden bulaştığı tespit edildi. Haziran 2020 itibariyle ise Hollanda'daki 130 mink çiftliğinden 12'si salgınla boğuşuyor.

COVID-19, bir mink çiftliğine ulaştığı anda tıpkı bir yangın gibi yayılabiliyor. Hayvanlar ayrı kafeslerde tutuluyor olsa bile, hava yoluyla bir hayvandan diğerine virüs atlayabiliyor. Özellikle de yatak ve besi üzerine düşen damlacıkların ana bulaş yöntemi olduğundan kuşkulanıyor. Ayrıca virüs, hayvanların dışkısından saçılan toz tanecikleriyle de diğer kafeslere ulaşabiliyor.

Minkler de, tıpkı insanlar gibi, hastalığı semptomsuz, hafif veya ağır olarak atlatabiliyorlar. Hastalık, tıpkı insanlarda olduğu gibi, minklerde de ölüme neden olabiliyor. Ayrıca öldürücülük oranı çok farklı olabiliyor: Bir çiftlikte neredeyse hiç ölüm görülmemişken, diğer bir çiftlikte her 10 minkten 1 tanesi hayatını kaybetti. Bu durum, virüsün dinamiklerini anlamayı zorlaştırsa da, insan-harici türlerde virüsün nasıl yayıldığını araştırmak, virüsün evrimsel esnekliğini tespit etmek açısından büyük öneme sahip.

Virüsün evrimsel esnekliği şu açıdan önemli: Eğer çok yoğun popülasyonlarda virüs çok kolay bir şekilde yayılabilirse (ki SARS-CoV-2 veya kuş gribi gibi solunum yolu virüsleri bunu yapabilir), konaklarını hızla öldürebilen virüsler evrimsel olarak dezavantajlı olmayacaktır; çünkü virüs kolaylıkla yayılabilmektedir ve bir diğer konağa sıçramak için, o anda içinde bulunduğu konağın yatağa düşmemiş olmasına gerek olmayacaktır (bu nedenle de insanlarda sosyal mesafelendirme aşırı önemlidir). Bu durumda, konağını çok hızlı bir şekilde öldürebilen virüs soy hatları evrimleşebilecektir ve bu, insanlar için çok tehlikeli bir durum olabilir.

Minklerden gelen ilginç bir veri de şu: Minklerde de, tıpkı insanlarda olmasını beklediğimiz gibi, popülasyonun %90 civarı hastalığa yakalandıktan sonra sürü bağışıklığı tamamen devreye giriyor ve salgın duruyor. Minklerde virüs genellikle daha az ölümcül olduğu için, kuş gribi gibi virüslere nazaran çiftçilerin maddi durumunu daha az etkiliyor.

Şu ana kadar Hollanda'daki 50.000 civarındaki COVID-19 vakasından sadece 2 tanesinin minklerden insana geçtiği tespit edildi. Ancak salgın hızla devam ettiği için, gelecek aylarda zora düşmemek ve erkenden önlem almak adına hükümet, hayvanların katledilmesine karar verdi. Minkler bir batında ortalama 6 yavru verebilmektedir ve bu nedenle popülasyonları çok hızlı bir şekilde büyüyebilir.

Konudan tamamen bağımsız olarak, 2012 yılında Hollanda parlamentosunda geçirilen bir yasa, etik nedenlerden dolayı mink çiftliklerinin 2024 yılına kadar tamamen kapatılmasını buyuruyordu. Dolayısıyla bu çiftlikler zaten miatlarını doldurmak üzereydi; COVID-19 ise bu süreci hızlandıracağa benziyor. Elbette çiftçiler, mink çiftliklerini salgın bitecek olursa 3-4 yıllığına yeniden açabilirler; fakat belki de bu salgın, minkler için daha kısa sürede özgürlük anlamına gelecek. Tabii hepsi ortadan kaldırılmazsa...

Güncelleme: İspanya da 100.000 Minki Öldürme Kararı Aldı!

17 Temmuz 2020'de, İspanya'nın Aragon bölgesinin Tarım, Hayvancılık ve Çevre Bakanlığı, 92.700 civarında minki (vizonu) barındıran bir çiftlikte 7 çalışanın COVID-19'a yakalanması ve hayvanların %87'sinde COVID-19 tespit edilmesi sonucunda, yüz bine yakın vizonu telef etme kararı aldı. Çiftliği kapatan bakanlık, şu açıklamayı yaptı:

Şu anda insandan hayvana veya hayvandan insana geçişin yaşandığına yönelik bir sonuca varmak mümkün değil. Hayvanlarda herhangi bir anormal davranış veya daha yüksek ölüm oranı tespit edilemedi.

Kediler Sorumlu Olabilir mi?

Bu süreçte, Hollanda'da yapılan araştırmalar da devam etti. Hollanda Hükümeti, vizon çiftlikleri arasındaki koronavirüs geçişinin insanlardan değil, kedilerden kaynaklanıyor olabileceği ihtimalini değerlendiriyor:

Yaptığımız çalışmalar, iki ayrı çiftlikteki virüslerin birbirine çok benzer olduğunu gösterdi. Bu vizon çiftliklerindeki 11 kediden 3 tanesinde de COVID-19 teşhis ettik. Araştırmamız devam ederken, enfekte olmuş vizon çiftliklerine kedilerin giriş çıkış yapamadığından emin olunmasını öneriyoruz.

Hayvanlarda koronavirüs görülme durumuyla ilgili bilgileri buradan alabilirsiniz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Korkutucu! 13
  • Üzücü! 8
  • Grrr... *@$# 6
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Tebrikler! 2
  • İnanılmaz 2
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • N. Oreshkova. (2020). Sars-Cov-2 Infection In Farmed Minks, The Netherlands, April And May 2020. Eurosurveillance. | Arşiv Bağlantısı
  • M. Enserink. Coronavirus Rips Through Dutch Mink Farms, Triggering Culls To Prevent Human Infections. (09 Haziran 2020). Alındığı Tarih: 26 Haziran 2020. Alındığı Yer: Science | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2020 17:32:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8937

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Klinik Mikrobiyoloji
Obezite
Kemik
Karadelik
Analiz
Sinir Hücresi
Doğal
Hız
Wuhan Koronavirüsü
Değişim
Sinir Sistemi
Tedavi
Paleontoloji
Yapay Zeka
Maskeler
Hastalık Yayılımı
Mistisizm
Akciğer
Bilgi
Makina
Uzaylı
Bilim İnsanı
Kuantum Fiziği
İnsanlık
Manyetik Alan
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir gün hayvanlarla konuşabileceğiz. Bize tek bir şey soracaklar: Neden?”
Anthony D. Williams
Geri Bildirim Gönder