Çocuk Felci Aşısındaki Zayıflatılmış Virüs, Tekrar Bulaşabilecek Biçimde Evrimleşti ve Salgınlara Neden Oldu. Şimdi, Yeni Bir Aşı, Evrime Karşı Gol Atmamızı Sağlayabilir!

Çocuk Felci Aşısındaki Zayıflatılmış Virüs, Tekrar Bulaşabilecek Biçimde Evrimleşti ve Salgınlara Neden Oldu. Şimdi, Yeni Bir Aşı, Evrime Karşı Gol Atmamızı Sağlayabilir!
Irak'ta bir aşılama kampanyası.
Global Polio Eradication Initiative/WHO
Yazar Aimee Cunningham Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
6 dakika
2,360 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tıbbi İçerik Uyarısı

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik; profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır.

Daha Fazla Bilgi Al
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 6 ay öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Dünya, onlarca yıllık çalışma ve milyonlarca çocuğu felçten koruyan kitlesel aşılama kampanyaları sonucunda çocuk felci (polio) hastalığını yenmeye artık çok yakın.

Fakat, aşılanma oranı düşük olan bölgelerde yeni salgınlar patlak vermiş durumda. Bu salgınların bazıları, ağız yoluyla yapılan oral polio aşısının (OPV) içeriğinde bulunan zayıflatılmış poliovirüsün, toplum içinde yayılması ve tekrar hastalık yapıcı özellik kazanacak biçimde evrimleşmesi sonucunda ortaya çıkmıştır. Şu ana kadar, zayıflatılmış virüs kullanılarak yapılmış başka hiçbir aşı, salgın hastalığa sebep olmamıştır; dolayısıyla bu salgınlar, hastalıklarla mücadelemizde evrimi anlamanın önemini gösteren, ilginç ve tehlikeli bir örnek olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bu mücadelede bir adım öne geçebilmek ve aşı-kaynaklı çocuk felci salgınlarını kontrol altına almak için, 13 Kasım 2020'de Dünya Sağlık Örgütü (WHO) yeni bir çocuk felci aşısına acil kullanım izni verdi.[1]

Reklamı Kapat

Çocuk Felci (Polio) ile Mücadele Nasıl Başladı?

Dünya Sağlık Örgütü'nün, dünyada çiçek hastalığının sona erdiğini duyuran 1980 yılındaki açıklamasından 8 yıl sonra, Küresel Çocuk Felcini Yok Etme Girişimi (GPEI), çocuk felci konusunda harekete geçti.

Çocuk felci, eradikasyon için umut vadeden bir adaydı; yani, dünyayı bu hastalıktan temizlemek kolay olabilirdi. Bunun nedenleri; etkili ve kolay uygulanabilir ucuz maliyetli bir aşısı olması ve hastalığa sebep olan poliovirüsün sadece insanları enfekte edip diğer hayvan türleri arasında yayılmamasıydı.

Poliovirüs ile enfekte olan çoğu insan kendini hasta hissetmezken, bazı insanlar grip benzeri semptomlar gösterir. Bunun yanında, yaklaşık 200 kişiden 1 tanesi hayat boyu felç kalma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Polio, Birleşik Devletler'de 1950 yılından beri ciddi bir tehdit oluşturmadı; ancak dünya çapında insanlara zarar vermeye devam etti, özellikle de çocuklara...

Çocuk felci (poliyomiyelit) hastası bir çocuk, desteklerle yürümeye çalışırken.
Çocuk felci (poliyomiyelit) hastası bir çocuk, desteklerle yürümeye çalışırken.
Maclean's

Küresel Çocuk Felcini Yok Etme Girişimi'ne göre, 1980'li yılların sonlarında, vahşi tip poliovirüs her gün 1,000'den fazla çocuğu felç bırakmıştı. O zamandan beri yürütülen yaygın aşı kampanyaları sayesinde vakalar %99 oranında azalmıştı ve poliovirüsün üç tipinden 2 tanesi olan Tip 2 ve Tip 3 kaynaklı son vakalar, sırasıyla 1999'da ve 2012'de görülmüştü. Sadece Tip 1 poliovirüs, 2020 yılında hala 2 ülkede mevcuttu: Afganistan ve Pakistan.

Dünya Sağlık Örgütü'nün hazırladığı, 1988 ve 2017 yıllarında görülen Çocuk Felci vakalarının dünya haritasındaki dağılımı.
Dünya Sağlık Örgütü'nün hazırladığı, 1988 ve 2017 yıllarında görülen Çocuk Felci vakalarının dünya haritasındaki dağılımı.
Wikimedia Commons

Oral Polio Aşısı (OPV) Nedir, Virüsle Nasıl Mücadele Eder?

Poliovirüs, içinde virüs bulunduran insan dışkısı ile kontamine olmuş suyun veya yiyeceğin tüketilmesi sonucu, insandan insana bulaşır. Bu virüs, insanların bağırsaklarında çoğalır ve sonrasında sinir sistemine yayılarak felce sebep olabilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, oral aşıyla bağışıklık kazandırma yöntemi, 2000 yılından beri 13 milyon insanın hastalanmasını önledi. Bu ilerleyişi, oral polio aşısına borçluyuz.

Oral polio aşısı (OPV), virüsün bağırsaklarda çoğalmasını ve aktarılmasını engeller. Zayıflatılmış poliovirüs kullanılarak elde edilen ve oral yolla yapılan aşı sadece felçten korumaz, ayrıca virüsün toplumda yayılmasının da önüne geçer. Enjeksiyon yoluyla yapılan ve inaktif (etkisiz hale getirilmiş) virüs içeren, daha yüksek maliyetli bir polio aşısı da mevcuttur; ancak bu aşı sadece felçten korumaktadır, virüsün yayılmasını önlememektedir.

Somali ulusal aşılama kampanyası, 2019.
Somali ulusal aşılama kampanyası, 2019.
WHO

Oral polio aşısı sayesinde, vahşi tip poliovirüs neredeyse ortadan kalkmış olsa da aşının bir zayıf noktası bulunmaktadır: Aşının içeriğinde bulunan zayıflatılmış virüs, hastalığa sebep olmaması için değiştirilmiş bir genetik altyapıya sahiptir. Fakat virüs, bağırsaklarda çoğalırken genetiğindeki önemli değişiklikleri kaybederse, vahşi tip poliovirüs karakterine yaklaşabilir ve enfekte edici özelliklerini yeniden kazanabilir. Bu bir sorun haline gelmeden önce, toplumun büyük oranda bağışıklık kazanması, çocukların %80 ve daha fazla oranda aşılanması gerekmektedir.

Aşı Kaynaklı Salgınlar

Aşı-kaynaklı ilk çocuk felci salgını 20 yıl önce, aşılanma oranının düşük olduğu Dominik Cumhuriyeti'nde ve Haiti'de görüldü. Düşük oranda gerçekleştirilmiş aşılama; aşı virüsünün, aşılanmış insanların dışkıları yoluyla kontrolsüzce yayılarak zaman içinde felç edici formuna geri dönmesine ve toplumda yayılmasına neden olmuştu.

Reklamı Kapat

Poliovirüsün 3 tipini birden (zayıflatılmış halde) içinde bulunduran bir oral aşı kullanan aşı kampanyaları, 2016 yılında, sadece Tip 1 ve Tip 3 virüs bulunduran bir formülasyonu kullanmaya başlamıştı.

2021 itibarı ile, aşı-kaynaklı salgınlar öncelikle Afganistan, Pakistan ve Afrika ülkelerinde bulunmaktadır ve bu salgıların çoğu Tip 2 poliovirüs ile ilişkilidir. Tip 2 virüs kaynaklı salgınları önlemenin yolu ise, içinde sadece zayıflatılmış Tip 2 virüs bulunduran bir oral aşı kullanmaktan geçiyor.

Yeni Aşı Hangi Özelliklere Sahip?

Yeni geliştirilen poliovirüs Tip 2 oral aşısından beklenen, orijinal aşının iyi yanlarına sahip olması ve virüste problematik genetik değişikliklerin oluşmasını engellemesiydi. Aşıyı geliştiren araştırmacılardan biri olan San Francisco Tıp Fakültesi'nden biyolog Raul Andino şöyle söylüyor:

Bu, halihazırda mükemmel bir aşı. Bu yüzden, aşının bağışıklık sistemini harekete geçirici özelliklerini değiştirmek istemedik. İstediğimiz tek şey, virüsün hastalık yapıcı eski haline dönmesini engellemekti.

Andino ve çalışma arkadaşları, Tip 2 aşı virüsünü birçok yerinden modifiye etti. Araştırmacılar, virüs genomunu değiştirerek virüsün hastalık yapıcı özelliğini tekrar kazanmasında önemli rol oynayan "bekçi değişimi" olayını engellemeyi amaçladılar.

Reklamı Kapat

Poliovirüs, kendisiyle aynı familyaya ait Enterovirüsler ile genom parçalarını takas etme yeteneğine sahiptir. Bu yüzden araştırmacılar, virüsün kendini çoğaltabilmesini sağlayan gen zincirini, "bekçi değişimi" takasının yapıldığı gen bölgesine yakın bir yere taşıdı. Böylece aşıda bulunan zayıflatılmış virüs, gen takası yaparsa, çoğalması için gerekli olan genetik bilgileri de kaybedecek ve tehdit oluşturmayacaktı!

Andino, virüslerin devamlı olarak çoğalabilmesi ve yeni adaptasyonlar geliştirebilmesinin bir diğer nedeni olarak, genetik değişime uğramaya meyilli enzimleri gösteriyor. Bu yüzden araştırmacılar, poliovirüsün de içlerinde bulunduğu, RNA virüslerinin kendilerini çoğaltırken kullandığı bir enzimi, en az hataya yol açacak şekilde modifiye etti.

Mayıs 2020'de araştırmacılar, geliştirdikleri oral polio aşısı hakkındaki çalışmalarını Cell Host & Microbe'da yayınladı.[2] Bu yeni aşının çocuklarda uygulanması sonucu, aşının güvenli olduğu ve orijinal aşıya benzer bir bağışıklık cevabı oluşturduğuyla ilgili bir makale ise Aralık 2020'de The Lancet'te yayınlandı.[3]

Afrika'daki çocuk felcini eradike etme çalışmalarında yirmi yıldan fazla görev almış olan Atlanta Morehouse Tıp Okulu'ndan medikal epidemiyoloji doktoru Chima Ohuabunwo, şöyle söylüyor:

Bilim, bize aşı-kaynaklı salgınların aşılabilir engeller olduğunu anlamamızda yardımcı oluyor. Ancak çocuk felcini sonlandırmak için büyük çoğunluğun aşılanması gerekirken; savaşlar, göç eden topluluklar, zorlu araziler bazı çocuklara ulaşılmasını önlüyor. Çocuk felcini ortadan kaldırmak için uzun yollar kat ettik ve sonunda bu yeni oral polio aşısı, bizim için tünelde yeni bir ışık kaynağı.
Okundu Olarak İşaretle

Bu yazımızda sözü edilen akademik makalenin yöntemi veya sonuçları ile ilgili bir sorunuz veya sorununuz mu var? Aşağıda, akademik makalenin yazarlarının iletişim adreslerini bulabilirsiniz.

Evrim Ağacı sadece bilimsel bir çalışmayı duyurmak ile mükelleftir; araştırmayı, araştırmacıları veya araştırmanın sonuçlarını savunmaz. Akademik bir makalenin sonuçlarını geçersiz kılmanın ana yöntemi, orijinal çalışmanın yöntemi, sonuçları veya tartışması ile ilgili hatalı noktaları tespit etmek ve bunu hakemli dergilerde yayınlamaktır. Bu yapılacak olursa, Evrim Ağacı o çalışmaları da memnuniyetle duyuracak ve/veya bu çalışmayı güncelleyecektir.

Makalenin Yazışmadan Sorumlu Yazarı:
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 9
  • Bilim Budur! 3
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Science News | Arşiv Bağlantısı
  • ^ World Health Organization. First Ever Vaccine Listed Under Who Emergency Use. (13 Kasım 2020). Alındığı Tarih: 21 Mart 2021. Alındığı Yer: World Health Organization | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. T. Yeh, et al. (2020). Engineering The Live-Attenuated Polio Vaccine To Prevent Reversion To Virulence. Cell Host & Microbe, sf: 736-751.e8. doi: 10.1016/j.chom.2020.04.003. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ X. Sáez-Llorens, et al. (2021). Safety And Immunogenicity Of Two Novel Type 2 Oral Poliovirus Vaccine Candidates Compared With A Monovalent Type 2 Oral Poliovirus Vaccine In Children And Infants: Two Clinical Trials. The Lancet, sf: 27-38. doi: 10.1016/S0140-6736(20)32540-X. | Arşiv Bağlantısı
  • Polio Eradication. Polio And Prevention, The Vaccines. Alındığı Tarih: 21 Mart 2021. Alındığı Yer: Polio Eradication | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/10/2021 21:41:47 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10289

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Teori
Zehir
Doğal
Çağ
Mistik
Elementler
Bitki
Seçilim
Transkripsiyon
Bilinç
Zeka
Araştırmacılar
Entropi
Güve
İstatistik
Mikoloji
Evrim Ağacı
Koku
İspat Yükü
Darwin
Hekim
Astrofotoğrafçılık
Doktor
Beslenme Biçimi
Evrimleşme
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın