Çokkocalılık (Poliandri) Nedir? İnsan Toplumlarında Bir Kadının Çok Sayıda Erkek ile Evlenmesi Ne Kadar Yaygındır?

Çokkocalılık (Poliandri) Nedir? İnsan Toplumlarında Bir Kadının Çok Sayıda Erkek ile Evlenmesi Ne Kadar Yaygındır? Time
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
8 dakika
6,838 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Bir erkeğin çok sayıda kadın ile evlendiğini duymuş olabilirsiniz peki ya bir kadının çok sayıda erkek ile evlenmesini duydunuz mu? Aslında doğada çok sayıda türde "çokkocalı ilişki" (ya da bilimsel adıyla poliandri) görülmektedir. Evrimsel yönden bu durumunun neden geliştiğine dahil farklı görüşler mevcuttur. En fazla kabul görülen görüş, dişinin çok sayıda erkek ile çiftleşerek neslini devam ettirme şansını arttırmasıdır. Dişi kedilerin birçok erkek kedi ile çiftleşmesi, bu konuda verilebilecek bariz örneklerden birisidir; ancak bu, sadece bir üreme stratejisi değildir. Örneğin Galapagos şahinleri, insanların sosyokültürel yapısı içerisinde kurdukları işbirliklerine benzer şekilde, sadece dayanışma amacıyla da çokkocalı ilişkiler sergilerler.[1]

İnsan popülasyonlarında poliandri (çokkocalılık, İng: "polyandry"), diğer üreme stratejilerine göre daha nadir gözüken bir durum olmasına rağmen, anaerkil insan toplumlarda sıklıkla gözlemlenebilir. Eski tarihlerden beri genellikle Uzak Doğu Asya ve Güney Asya ülkelerinde, akrabalık örüntülerinin iktisadi ve siyasi boyutunda etkin bir rol oynamaktadır. Günümüzde çokkocalığın temel olarak yaygın olduğu iki bölge bulunur: Tibet Platosu ve Güney Pasifik Adaları (özellikle de Markiz Adaları).[2] Bu iki bölge kadar olmamakla birlikte, dünya çapında; Güney ve Kuzey Amerika, Afrika'da dahil olmak üzere 53 farklı toplulukta poliandri gözlemlenir.[3]

İnsanlar arasında poliandri, genellikle iki farklı şekilde gözükür: Bunlardan birisi, kadının çok sayıda farklı erkek ile evlenmesi, diğeri ise erkek kardeşlerin tek bir kadın ile evlenmesidir. Bu durum sosyolojik bakımından kültürel göreceli birçok avantaj getirmekle birlikte, cinsel yolla yayınlan hastalıklar için risk faktörüdür. Bu risk faktörü, eğer ki getirdiği kültürel avantajları dengeleyemeyecek olursa, tür içerisinde görülme sıklığının az olmasını (veya azalmasını) bekleriz. Gerçekten de gördüğümüz budur: Çin'deki anaerkil yapıya sahip 40 bin nüfuslu Mosuo halkından 232 hane üzerinde yapılan bir çalışmada, çokkocalı ilişkinin, hane başına doğumu arttırmadığı görülmüştür. Hatta popülasyon içindeki kadınların evlenmesine mâni olmasından ötürü, dolaylı yoldan nüfusun azalmasına sebep olmuştur.[4]

Çokkocalı evlilikler, eski Kelt toplumlarında kadınların daha fazla mülk sahibi olması için çok fazla erkek ile evlendirilmesi şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Kökeni oldukça eski olan bu tür evlilik şekli, MÖ. 2300 civarında Lagaşlı Sümer kralı Urukagina tarafından yasaklanmıştır. Musevilik, Hristiyanlık ve İslamiyet gibi semavi dinlerde de bir kadının çok sayıda erkek ile evlenmesi yasaklanmıştır. İzole bir şekilde yaşayan geleneksel kabilelerde ise bu tür birliktelikler hâlâ görülebilmektedir.[5]

Reklamı Kapat

Hint Mahabharata destanından Prenses Draupadi ve 5 kocası, Pandavas kardeşler.
Hint Mahabharata destanından Prenses Draupadi ve 5 kocası, Pandavas kardeşler.
Ancient History

Bir Hindu destanı olan Mahabharata'da da poliandriye atıflar mevcuttur. Pançala kralı Drupa'nın kızı olan Draupadi, Hastinapur'un kralı Pandu'nun iki karısı Kunti ve Madri'den olan 5 oğulları ile evlidir. Ayrıca her erkeğin başka bir karısı da bulunur.[6]

Poliandri (Çokkocalı) Evliliklerin Nedenleri

Geleneksel topluluklarda grup üyelikleri daha çok akrabalık ilişkileri düzeyinde ele alınır. Geçimini avcı ve toplayıcılık, ilkel tarımcılık ve bahçecilik (hortikültür) ile idame eden toplumlar, iş gücünü akrabalar üzerinden pay eder ve üretimi akrabalık üzerinden sürdürürler. Yeni ittifaklar kurmak, iktidar alanlarını genişletmek veya var olan kaynakları en verimli şekilde kullanmak için evlilik ve akrabalık bağları kullanılır. Tibet ve Nepal'in çokkocalı toplumlarında soylu kişiler aile mülklerini yine aile içinde tutmak için erkek kardeşlerin tek bir kadınla evlenmesini sağlar.[7]

Birden fazla erkek veya birden fazla kadınla evlenmenin her ikisini de kapsayacak biçimde; çokeşliliğin (poligami) yasal olduğu yerler (mavi renk), yasal olmadığı yerler (siyah renk), yasal değil ama suç sayılmayan yerler (kahverengi) sadece belirli gruplar için yasal olan yerler (yeşil renk).
Birden fazla erkek veya birden fazla kadınla evlenmenin her ikisini de kapsayacak biçimde; çokeşliliğin (poligami) yasal olduğu yerler (mavi renk), yasal olmadığı yerler (siyah renk), yasal değil ama suç sayılmayan yerler (kahverengi) sadece belirli gruplar için yasal olan yerler (yeşil renk).
Wikimedia

Poliandri, askeri ve ticari faaliyetlerin çok fazla olduğu ve bu faaliyetleri karşılamak için mevcut erkek sayısının azaldığı toplumlarda da görülür. Savaş ve uzun süreli ticaretin olduğu yerlerde çokkocalı evlilikler, evde mutlaka iş bölümü yapılabilecek bir erkek bırakır ve diğer kocaları göreve gönderir. İki erkek kardeşin tek bir kadın ile evlendiği durumlar da mevcuttur. Bu tür evliliklerin nedeni erkek kardeşlerin hibesine düşen sınırlı arazinin bölünmesini durdurmak ve çocuk bakımını kolaylaştırmaktır. Ayrıca eş ve çocuk sayısı azalıp sınırlı (kıt) kaynaklar korunacaktır.[8]

Çokkocalılık, bazı antropologlar tarafından insani örgütlenme biçiminin en erken formu olan anaerkil toplumlardan günümüze kalmış bir miras olarak değerlendirilir.[9] Poliandri durumunun çok sık gözlemlenmediği coğrafyalarda da araştırma yapan uzmanlar, erken insanlık tarihinin aile ilişkileri bakımından günümüze dek evrimini anlama boyutunda önemine işaret eder.[4]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Tarım keşfedilmeden önce insanların eşitlikçi toplumlar halinde yaşadığını ileri süren anarko-primitivizm görüşünün savunucularına göre, avcı toplayıcılık yapan toplumlar eşitlikçi, tarıma geçen toplumlarsa ürünleri korumak için görevlendirilenlerin erkekler olması ve kabililer arası rekabetin artması sebebiyle eşitliğin bozulduğu toplumlardır. Ayrıca anarko-primitivistlerin iddialarına göre yerleşik düzene geçmek, doğa ile uyumu da bozmuştur.

Kadının daha üst bir statüye sahip olması; siyasi pozisyonların veraseti, arazi tahsisi ve diğer birçok durumun kadın üzerinden aktarılması nedeniyledir. Bazı anasoylu toplumlarda kadınlar, hane halkının dışına taşan görev ve yetkilere sahiptir. Kamu otoritesi erkeklerdeymiş gibi gözükse de son karar verici ve iktidar özellikle yaşlılar olmak üzere kadınlardır.[8] Aynı şekilde Çullukgiller familyasından bazı kuşlar da kaynakları yani erkekleri, çokkocalı ilişki düzeyinde kontrol eder. Kaynak ve çiftleşme kontrolü dişi kuşlardadır.[1]

Poliandri (Çokkocalı) Evliliğin Günümüzdeki Sıklığı

Poliandri evliliği, Uzak Doğu Asya ve Güney Asya ülkelerinde sıklıkla gözlemlenir bu coğrafyalar dışında neredeyse dünyanın birçok farklı yerinde eskiden veya günümüzde gözlemlenmiştir. Asya dışında birçok kabile bu tür evliliği oldukça azaltmasına rağmen tamamen yok etmemiştir.

Afrika'da Durum

Güney Sudan ve Etiyopya'da yaşayan hortikültür şekilde geçimini sağlayan Nuerler, çocuk sahibi olmayan kadınları bir başka kadın ile evlendirilir. Evlendirilen bu kadın farklı bir erkek tarafından hamile bırakılır. Doğan çocuk ise bu kadın ile evlenen çocuğu olmayan kadının soy hattına dahil edilir.[7] Doğrudan bir poliandri durumu gözükmese dahi kadın, eski eşini bırakıp farklı bir kadın ile evlenmiş ve o kadını hamile bırakan erkeğin sayesinde soyunu devam ettirmiştir.

Reklamı Kapat

Nijerya, Plateau Eyaleti'nde yaşayan Irigwe insanları arasında evlilikler poliandri şeklinde gözükür. Kabile arasında kadınlar çocukları ile birlikte hayatları boyunca birden fazla hane arasında transfer yaşar. Yeni bir erkek ile evlenmesi durumunda önceki eşinden boşanmaz. Kadın her yeni haneye girişinde çocukların bakımı onun biyolojik babasından çıkıp yeni evlendiği erkeğe geçer.[10]

Tanzanya ve Kenya sınırları içinde bulunan "Masai Mara" bölgesinde yarı göçebe bir hayat süren Maasai insanları poliandri şeklinde evlilik gösterebilir. Yüksek bebek ölümlerinin gözüktüğü bu toplumda bebekler 3 aylık oluncaya kadar birey olarak tanınmaz, liderler dışında herkes gibi ölürse toprağı kirleteceği düşünülür ve toprağa gömülmez. Yüksek savaş oranının olduğu bu kabilede neslin devamı için kadınlar kendileri ile yaşıt birçok erkek ile evlenir.[11]

Ayrıca Afrika'da Namibya ve Angola'da yaşayan San Kabilelerinden Kung insanları, Tanzanya'da yaşayan Bahuma kabileleri, Kanarya Adaları'nda yaşayan bazı Canarians toplulukları, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde yaşayan Lele insanlarında da çokkocalı evlilikler gözlemlenir.[3]

Maasai kabilesi bireyleri bir arada.
Maasai kabilesi bireyleri bir arada.
Wikimedia

Uzak Doğu Asya'da Durum

Çin'de özellikle Tibet ve Nepal'e yakın kesimlerinde yaşayan bazı toplumlarda bir çocuğun birden fazla babası olabilir. Genellikle bu kesimlerde erkek kardeşler tek bir kadınla evlenir yani çocuğun babaları kardeş erkeklerdir. Fakirlik oranı arttıkça bu tür evliliğin gözükme ihtimali de artmaktadır.[10]

Reklamı Kapat

Kuzeydoğu Asya'da genellikle Rusya ve Çin'in topraklarını içeren Mançurya bölgesi ile Sakhalin Adası arasında yaşayan Nivkh veya Gilyak insanlarında poliandri gözlemlenir. Erkek sayısının kadın sayısından fazla olduğu bu toplumlarda bir kadının birden çok erkek ile evlenmesi mümkündür.[10]

Moğolistan'da yaşamını sürdüren bazı azınlıklarda da poliandri gözükebilir. Tibet Özerk Bölgesi'nde bazı azınlıklarda da poliandri gözlemlenebilir. 1988 yılında 753 Tibetli aile üzerinden yapılan bir ankette, ailelerin %13'ünün poliandri uyguladığı gözlemlenmiştir.

Moğol erkekleri at üstünde.
Moğol erkekleri at üstünde.
Pixabay, Erdene Bayar

Güney Asya'da Durum

Hindistan'ın Kerala Eyaletinde yaşayan bir dizi kast grubu olan Nayarlar çokkocalı evlilik gösterebilir. Kadınlar çok koca ile evli iken her bir koca da çok kadın ile evlidir. Doğan çocuk hangi kocadan olursa olsun kabul edilir ve bakımı bölüşülür. Bazı poliandri kabilelerinde gözüken evliliğin asla bozulmaması olayı bu topluluk için geçerli değildir taraflar istedikleri zaman ayrılabilir.[12]

Yine Hindistan'ın özellikle Tamil Nadu ve Kerala eyaletlerinde 9.500 göçebe Dravidyan kabilesinden oluşan Paliyan veya Pazhaiyarare halklarında poliandri gözlemlenir. Hindistan'ın Nilgris bölgesinde Toda kabilesi, eki Travancore hakimiyetinin olduğu topraklarda da Najanad Vellala insanlarında çokkocalı ilişki gözlemlenebilir.[10]

Güneydoğu Asya'da Durum

Endonezya ve Malezya'da yaşayan Punan Bah insanları, Endonezya'da geleneksel tarzda Riau Sumatra'nın iç kesimlerinde yaşayan 5000 kişilik kabile topluluklarından biri olan Sakai halkaları, Malay Adası'nda yaşayan Semang toplumlarında bazen poliandri gözlemlenir.[3]

Malindang Dağları'nda yaşayan Subanen yerli halkı ve yöresel kıyafetleri.
Malindang Dağları'nda yaşayan Subanen yerli halkı ve yöresel kıyafetleri.
Wikimedia, Theglennpalacio

Filipinler'de Zamboanga Yarımadası'nda yaşayan Subanon insanları eğer kocaları ölür ise dul kalmazlar. Ölen kocalarının kardeşleri ile evlenir ve ilişkiye girerler. Evlendikleri kocalarının kardeşleri başka bir kadınla evli olması bu duruma mâni değildir. Tüm insanların evlenmesi gerektiğine dair çok güçlü ve genel bir inançları vardır. Bu inanç yüzünden çokkocalı veya çokkarılı evlilikler gözükebilir.[13]

Agora Bilim Pazarı
Göz Hastalıkları El Kitabı - Atlas
ISBN: 9786054414925
Sayfa Sayısı: 607
Ebatlar: 13.5×20 cm
Basım Yılı: 2011
Devamını Göster
₺140.00 ₺150.00
Göz Hastalıkları El Kitabı - Atlas

Amerika'da Durum

Güney Amerika'da Ache, Aymara, Canele, Cashinahua, Cubeo, Guaja, Kulina, Mehinaku, Ponoan Matis, Surui, Yanomamö ve Zo'e toplumlarında poliandri gözlemlenebilir.[3]

Kuzey Amerika'da Aleut, Alutiiq, Blackfoot, Cherokee, Cooper, Iglulik, Innu, Inupiaq, Mackenzie River Eskimoları, Netsilik, Paviotso, Pawnee, Point Hopeler, Pomo, Shoshoni, Tikerarmiut, Tlingit, Utes ve Yokuts toplumlarında poliandri gözükebilir.[3]

Eskimo erkekleri ve ren geyikleri maketi.
Eskimo erkekleri ve ren geyikleri maketi.
Pixabay, Wikil İmages

Okyanusya'da Durum

Avustralya'nın Güney Avustralya Eyaleti'nde yaşayan Diyari yerlileri, Mikronezya Federal Devletleri'nin nüfusunun neredeyse %49'unu oluşturan Chuukese halkları ve Lamotrek Adası'nda yaşayan bazı gruplar, yerli Hawaiililer'de, Vanuatu Cumhuriyeti'nin en büyük ikinci adası olan Malekula'da yaşayan bazı kabilelerde poliandri gözükebilir.[3]

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 22
  • Merak Uyandırıcı! 15
  • Tebrikler! 11
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Grrr... *@$# 1
  • Bilim Budur! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/06/2021 07:23:07 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10096

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Alzheimer
Çeşitlilik
Evrim Teorisi
Hareket
Mikrop
Doktor
Gıda
Canlı Cansız
Zooloji
Karbon
Şempanze
Wuhan
Foton
Fizik
Erkek
Nükleer
Öğrenme Alanı
Doğru
Teori
Moleküler Biyoloji
Ornitoloji
Hamilelik
Diş Gelişimi
Besin Değeri
Karanlık Madde
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın