İyi ve Kötü Nedir?

İyiliği ^[1]üçe ayıralım: İlki, Erdem Etiği: Aristoteles’e göre iyilik, insanın kendi doğasını gerçekleştirmesi ve erdemli bir yaşam sürmesidir.

İkincisi, Mutluluk Etiği: John Stuart Mill gibi filozoflara göre iyilik, en fazla mutluluğu sağlamaktır.

Üçüncüsü, Kant’ın Ahlak Anlayışı: İyilik, evrensel bir ahlak yasasına uygun davranmaktır. Bunların yanı sıra kötülük de doğal kötülük ve ahlaki kötülük olarak ikiye ayrılır. Doğal kötülük: Depremler, hastalıklar gibi insan kontrolü dışındaki olaylar. Ahlaki kötülük: İnsanların kasıtlı olarak yaptığı kötülükler.

Şimdi, doğal kötülüğü konu olarak almayacağız; lakin ahlaki kötülüğü ele alacağız. Fakat önce, neden iyilik yaparız, bu konuya değinelim. Bazı inançlı insanlar iyilik yapmaya mecburdur ve mecburiyet içinde oldukları için yaparlar çünkü her inançta iyilik yapılması söylenir. Bu durum da alenen baskı kurmak haricinde bilinç altına yerleşir ve mecburiyetten iyilik yapılır.^[2]

Peki ya inançsız kişiler, neden iyilik yapar? İnançsız insanlar, kendilerini tatmin etmek için iyilik yaparlar çünkü iyilik yapınca beynimiz oksitosin salgılar veya salgılaması artabilir. Bu yüzden insan iyilik yapınca kendini mutlu ve tatmin olmuş hisseder. Bunun yanı sıra, iyilik yapmak kişinin kendisini iyi hissetmesine yol açtığı için beynimiz oksitosin yanı sıra dopamin de salgılar ve bu yüzden iyilik yapmak kişi için bir ödül gibi algılanabilir. Bu yüzden de insanlar (inançlı veya inançsız) iyiliği karşılıksız olarak yapsalar dahi aslında bir çıkar doğrultusunda iyilik yapıyorlar.^[3]

Şimdi ise Evrensel Ahlak Yasası’na değinelim. Bu yasada çoğu görüş, insan hakları, adalet, dürüstlük, eşitlik, merhamet gibi temel değerleri içerir. Lakin, ahlakın içerisine eşitliği koymak saçma olur çünkü eşitlik, iyinin ve ya kötünün taraf fark etmeksizin eşit görülmesidir ve bu da ahlak ile yan yana tutulacak bir şey değildir. Çünkü eşitlik, bazı ülkelerde değişim gösteriyor ve bu değişim gösterilmesi de evrensel ahlak yasasına aykırıdır.

Şimdi gelelim iyiliğin ve kötülüğün eşitliğine. Şimdi, dediğim gibi, eşitlik taraf gözetmeksizin aynı haklara tabi olunmasıdır; lakin bu durum ülkeden ülkeye değişim göstermektedir. Bir ülkede iyi olan bir davranış, bir diğer ülkede kötü bir davranış olabilir. Bu yüzden evrensel bir şekilde iyiliğe ve kötülüğe bakıyorsak, her ayrıntıyı dikkate almalıyız. Bu nedenle, iyilik hiçbir zaman kesin bir şekilde olumlu karşılanamaz; keza kötülük de öyledir. Kötülüğü net bir şekilde kötü demek, olumlu bir tutum değildir.

Yazar:

Halim Yusuf Pilavcı

Tarih: 8.01.2025

Kaynakça:

İyilik ve Kötülük Felsefesi:

● Özdemir, E. (2021). İyi ve Kötü: Felsefi Bir Bakış. Felsefe Araştırmaları

Dergisi, 15(2), 45-62.

Kant’ın Evrensel Ahlak Yasası:

● Ortaç, M. (2019). Kant’ın Ahlak Felsefesi ve Evrensel Ahlak Yasası. Felsefi

Düşünce Yayınları, 8(4), 35-47.

İyilik ve Beyin Kimyası:

● Joffe, H., & Walker, T. (2020). The Neurobiology of Kindness: How Helping

Others Benefits Our Own Well-Being. Journal of Neuroscience and

Psychology, 23(7), 456-471.

İyilik ve Kötülük Felsefesi:

● Topuz, M. (2023). Nietzsche'nin Ahlaki İyilik ve Kötülüğe Yönelik Eleştirileri.

Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 45-60.

Agora Bilim Pazarı

Yüzücüler

2023 ANDREW CARNEGIE MÜKEMMELLİK MADALYASI

“Yerüstünde önü alınamayan yangınlar, hava kirliliği alarmları, benzeri görülmemiş kuraklıklar, makinelere sıkışan kâğıtlar, öğretmen grevleri, ayaklanmalar, devrimler, dayanılmaz derecelere yükselen rekor sıcaklıkla geçen yazlar varken aşağıda, havuzda sıcaklık hep yirmi yedi gibi tatlı bir derecede seyrediyor.”
Yüzücüler, havuz rutinleri (yavaş, orta ve hızlı kulvarcılar) haricinde birbirleri için bilinmezler. Her biri, kaçışı kulaç atmakta bulduğu için orada. Ama havuzun dibinde bir çatlağın belirmesiyle, rahatın ve huzurun olmadığı acımasız bir dünyaya sürülüyorlar.
Yüzücülerden biri, Alice, yavaş yavaş hafızasını yitirmekte. Onun için havuz, sinsice sızan demansın karanlığına karşı son savunma hattıydı. Hızla bulanan zihni düne –çocukluğuna, toplama kamplarında geçen yıllarına– doğru kaçarken, uzun süre önce koptuğu kızı giriyor bugününe, geç de olsa. Annesinin hastalığının yıkıcı ilerleyişine tanık olurken, ilişkilerinin kuruyup çölleşen paramparça arazisinde yolunu bulmak zorunda.
Anneler ve kızları, keder ve anılar, sevgi ve geri dönüşsüz kaybın kulvarlarında yüzen Yüzücüler, efsunlu ve unutulmaz bir düş.

“Yeni bir Otsuka romanı geliyor ki bizler yeniden yaşamaya başlayabilelim.”
-COLSIN WHITEHEAD
“Her on yılda bir, bizlere bir Otsuka romanı bahşediliyor. Bu seferki bir yüzme tesisindeki yazılı ve yazılı olmayan kurallar kataloğu gibi başlayıp bir annenin demansı ve kızının ona sevgisi üzerine güçlü bir hikâyeye dönüşüyor. Otsuka uzun yıllar yazmayacak olsa da sorun değil; bu kitap tadını çıkararak tekrar tekrar okumalık.”
–Washington Post
“Bu güzel ve zarif romanın böyle çok üzüntü, kayıp ve sevgiyi sayfalarına sığdırabilmesine hayret ediyorum: edebi bir mücevher.”
–NICCI GERARD
“Julie Otsuka kimselere benzemiyor… İnsanın kalbini kıran, afallatacak derecede iyi bir kitap.”
–REBECCA MAKKAI

Devamını Göster

₺245.00

Satın Al Tüm Ürünler

● Fârâbî'ye göre iyi ve kötü kavramları. Bilim ve Ütopya, 2022, 45-50.

Evrensel Ahlak Yasası:

● Evrensel Ahlak Yasası Karşısında Tesir ve Yayılma. Felsefe ve Sosyal Bilimler

Dergisi, 2013, 23-30.

● Evrensel Bir Etik Mümkün müdür? Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 2017,

35-42.