EVREN NEDEN HIZLANIYOR?

1998’de gökbilimciler şok edici bir şey keşfetti: Evren sadece genişlemiyor. Genişleme hızlanıyor. Bu beklenmiyordu. Yerçekimi her şeyi içeri çekmeli, genişleme zamanla yavaşlamalıydı. Ama tam tersi oldu. Modern kozmoloji buna “Karanlık Enerji” adını verdi. İsmi var. Ama doğası hâlâ belirsiz. BMKT burada farklı bir pencere açıyor.

Bir Doku Gerildiğinde Ne Yapar?

Eğer evren pasif bir boşluk değil de mekanik özellikleri olan bir katmansa, o zaman büyük ölçekli davranışı da mekanik olabilir. Bir kumaşı düşün. Üzerine ağırlık koyarsın, gerilir. Ama bir noktadan sonra, kumaşın kendi iç gerilimi ağırlığın etkisini dengelemeye başlar. Başta yük baskındır. Sonra gerilim. Evrenin tarihinde de benzer bir “halat çekme” olabilir.

Büyük Yarış

Bir tarafta: Madde ve karanlık madde yani içeri doğru çöküş eğilimi. Diğer tarafta: Katmanın kendi doğal yayılma eğilimi yani elastik rahatlama. Erken evrende madde yoğundu. Galaksiler birbirine yakındı. Çekim baskındı. Ama evren büyüdükçe, yoğunluk azaldıkça, çekim zayıfladı. Bir eşik noktada, katmanın kendi gerilimi baskın hâle gelmiş olabilir. O noktadan sonra genişleme hızlanır.

Bu Bir “Enerji” mi?

Standart model bunu bir enerji terimi olarak yazar. BMKT ise bunu şöyle yorumlar: Bu yeni bir yakıt değil. Bu bir serbestlik değişimi. Katman, belirli bir ölçeğin ötesinde “çekim tarafından kontrol edilen rejimden” “kendi gerilimi tarafından kontrol edilen rejime” geçer. Yani hızlanma, bir kuvvet eklenmesi değil, bir denge kayması olabilir.

Neden Belirli Bir Ölçekte?

Gözlemler şunu gösteriyor: Hızlanma evren belirli bir büyüklüğe ulaştıktan sonra baskın hâle geldi. BMKT açısından bu anlamlıdır.Çünkü: Çekim etkisi mesafeyle azalır. Ama katmanın toplam gerilimi küresel bir özelliktir. Yeterince seyrelmiş bir evrende yerel çöküşler global gerilime karşı koyamaz. Bu bir “kopma anı” değil, bir “denge devri”dir.

Bu Test Edilebilir mi?

Evet. Eğer hızlanma gerçekten bir mekanik rejim değişimiyse:

• Büyük ölçekli yapı oluşumu belirli bir eşiğin altında farklı davranmalıdır.

• Çok erken evrende bu etki görülmemelidir.

• Gelecekte genişleme asimptotik bir değere yaklaşmalıdır.

Bu gözlemlerle karşılaştırılabilir. Eğer hızlanma tamamen sabit ve bağlamsız bir enerji terimiyse, mekanik yorum zayıflar. Ama eğer genişleme dinamiğinde ölçek bağımlı imzalar bulunursa, katman yorumu güçlenir.

Büyük Resim

Zamanın jitter’ını konuştuk. Işık hızının sınırını sorguladık. Eşdeğerliği test ettik. Kara deliklerin merkezine indik. Karanlık maddeyi yan odaya taşıdık. Şimdi evrenin hızlanmasını bir yakıt değil, bir denge değişimi olarak düşündük. Bu noktada seri artık şunu söylüyor: Evren rastgele genişleyen bir boşluk değil, mekanik sınırları ve rejimleri olan bir yapı olabilir.