Aynı Hastalık, Farklı Hikâyeler

Ruhsal Bozukluklar Neden Bu Kadar Yaygın ve Neden Herkeste Farklı Gelişir?

Dünyada kaç kişinin ruhsal bir bozukluk yaşadığını hiç düşündünüz mü?

Bu sayı düşündüğünüzden çok daha yüksek. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, dünya nüfusunun önemli bir kısmı yaşamının bir döneminde bir ruhsal bozuklukla karşılaşır. Depresyon, kaygı bozuklukları, travma sonrası stres… Bunlar nadir değil, aksine oldukça yaygın deneyimlerdir.

Peki ama daha ilginç bir soru var:

Aynı hastalık neden herkeste farklı şekillerde ortaya çıkar?

Bu sorunun cevabı, modern psikopatolojinin en önemli üç kavramında saklıdır:

küresel yaygınlık, yaşam boyu gelişim ve equifinality.

Ruhsal Bozukluklar: Sandığımızdan Daha Yaygın

Ruhsal hastalıklar artık bireysel değil, küresel bir halk sağlığı sorunu olarak kabul edilmektedir. Yüklediğin bölümde de belirtildiği gibi, özellikle son yıllarda:

• depresyon

• anksiyete

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

• madde kullanım bozuklukları

dünya genelinde hızla artmaktadır

Bunun nedenleri arasında:

• kentleşme

• teknolojik değişim

• sosyal izolasyon

• ekonomik stres

gibi faktörler yer alır.

Ancak önemli bir nokta var:

Bu bozukluklar her kültürde görülse de, ifade ediliş biçimleri farklıdır.

Örneğin bazı toplumlarda depresyon daha çok fiziksel şikâyetlerle (yorgunluk, ağrı) ifade edilirken, bazı toplumlarda daha çok duygusal belirtiler ön plandadır.

Life-Span Development (yaşam boyu gelişim): Hayat Boyu Bir Süreç

Psikopatolojiyi anlamanın en önemli yollarından biri de şu soruyu sormaktır:

Agora Bilim Pazarı

Kapitalist Ataerki ve Kadınların Tıbbi İstismarı

Kapitalist Ataerki ve Kadınların Tıbbi İstismarı, kadın bedeninin zapturapt altına alınmasına histerektomi örneği üzerinden ışık tutuyor. Ve felsefi, politik, hukuki ve tıbbi açıdan eleştirel bir bakış sunuyor. Dalla Costa ve kitaba katkı sunan diğer insanlar, kadınların şifacı yetkinlik ve birikimlerine el konulmasının tıpta nasıl sorunlar yaratığına dikkat çekiyor. Tıbbın erkek merkezli bir meslek olarak ele alınmasının, şekillenmesinin kadın bedeni ve tüm varlığı üzerinde ortaya çıkan tahrifatlara dikkat çekiyor. Tıp tarihi özelinde, hastalık yatağı olarak aşırılık veya eksiklik üzerinden okunan bedenin, özellikle kadınlar ve heteronormatif düzeneğe uymayan bireyler söz konusu olduğunda, kötü ruhlar tarafından ele geçirilmiş ve müdahale edilmesi meşru sayılan bir illet kaynağı olarak görüldüğünü dile getirir kitap. Erkek bedeni referans alınıp “narin”, “eksik” olarak kodlanan kadın bedeni, “sorunlardan” arındırma iddiası ile testten geçirilen ve “zayıf” addedilmesine rağmen tıp tarihindeki ilk denemelerin en acı verici müdahalelerin üzerinde uygulanmasının meşru bir obje olarak görülmesini; Dalla Costa, her ne kadar modern tıp uygulamalarının örtük ideolojik saldırganlığını kıyasıya eleştirse de, bilimi ve tıp mesleğini toptan yadsımıyor elbette. “Son çare olarak gündeme getirilmesi gereken histerektomi seçeneği neden bu kadar kolaylıkla ilk ve kesin çare olarak sunulmaktadır Bir üreme organından ibaret sayılan rahim ve yumurtalıkların alınması ne tür fiziksel, psikolojik ve varoluşsal sorunlara yol açar? Bu sorunlar neden göz ardı edilmektedir Modernitenin değerlerinden biri olan bireyin bedeninin bütünlüğü ve dokunulmazlığı hukuki açılardan ne ölçüde ve neden aşındırılmaktadır?” Dalla Costa ve diğer alanında uzman hukukçu, psikolog ve doktorların ve bu tıbbi istismara maruz bırakılan kadınların -tanıklıklarıyla- bu sorulara verdikleri cevaplar gerçekten sarsıcı. “Cadı avı”yla ayyuka çıkmış bir yok sayma, dilsizleştirme, baskılama, yok etme tarihinin günümüzdeki daha örtük ve sistematik yansımalarına işaret eden bu kitap, her koşulda ve yine de - eleştirel- hekimlere, haklarının peşindeki tüm kadınlara ve onlarla birlikte özgürleşmeyi dert edinenlere adanmıştır.

Devamını Göster

₺175,00 ₺0,00

Satın Al Tüm Ürünler

Bu sorun ne zaman başladı?

Yüklediğin bölümde “life-span development” (yaşam boyu gelişim) yaklaşımı, ruhsal bozuklukların tek bir anda değil, zaman içinde geliştiğini vurgular

Yani bir psikolojik sorun:

• çocuklukta başlayabilir

• ergenlikte şekillenebilir

• yetişkinlikte ortaya çıkabilir

Bu süreçte yaşanan deneyimler, bireyin riskini artırabilir ya da azaltabilir.

Örneğin:

• çocukluk travmaları

• aile ilişkileri

• eğitim deneyimleri

• sosyal çevre

hepsi bir araya gelerek bireyin ruhsal gelişimini etkiler.

Beyin de Gelişir, Psikoloji de

Önemli bir nokta şudur:

İnsan sadece yaş almaz, aynı zamanda değişir.

Beyin gelişimi, özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde oldukça hızlıdır. Bu dönemde yaşanan deneyimler:

• sinir bağlantılarını

• stres tepkilerini

• duygu düzenleme kapasitesini

doğrudan etkileyebilir.

Bu nedenle erken yaşantılar, ileride ortaya çıkabilecek psikolojik sorunlar için kritik bir rol oynar.

Equifinality (Eşsonuçluluk= farklı yollar, aynı sonuç): Farklı Yollar, Aynı Sonuç

Psikopatolojide en çarpıcı kavramlardan biri equifinalitydir.

Bu kavram şunu söyler:

Aynı psikolojik bozukluğa, farklı yollarla ulaşılabilir.

Yani iki kişi depresyon geliştirebilir, ancak:

• biri çocukluk travması yaşamıştır

• diğeri uzun süreli stres altındadır

• bir başkası genetik yatkınlığa sahiptir

Sonuç aynı olabilir, ama yollar tamamen farklıdır.

Bu durum, psikolojide “tek nedenli açıklamaların” neden yetersiz olduğunu açıkça gösterir.

Multidimensional Model: Tek Sebep Yok

Yüklediğin bölümde vurgulanan bir diğer önemli nokta da şudur:

Ruhsal bozukluklar çok boyutlu (multidimensional) nedenlerle ortaya çıkar.

Bu nedenler üç ana başlıkta toplanabilir:

• Biyolojik faktörler (genetik, beyin kimyası)

• Psikolojik faktörler (düşünce kalıpları, öğrenme)

• Sosyal faktörler (çevre, kültür, ilişkiler)

Bu üç sistem sürekli etkileşim halindedir.

Aynı Risk, Farklı Sonuç

Eşsonuçluluğunun tersi olan bir kavram da vardır:

Multifinality (Çoksonuçluluk= aynı başlangıçtan farklı sonuçlara ulaşma)

Bu kavram şunu ifade eder:

Aynı başlangıç koşulları, farklı sonuçlara yol açabilir.

Örneğin iki çocuk düşünelim:

• ikisi de travma yaşamış

• aynı çevrede büyümüş

Ama biri sağlıklı bir yetişkin olurken, diğeri kaygı bozukluğu geliştirebilir.

Bu farkın nedeni:

• bireysel dayanıklılık

• sosyal destek

• kişisel anlamlandırma süreçleri

olabilir.

Psikopatoloji: Bir Yolculuk

Modern psikoloji artık ruhsal bozuklukları bir “hastalık listesi” olarak değil, bir süreç olarak görür.

Bu süreç:

• zaman içinde gelişir

• farklı etkenlerle şekillenir

• kişiden kişiye değişir

Bu nedenle tek bir açıklama, tek bir neden ya da tek bir çözüm yoktur.

Kültür Neden Önemli?

Yüklediğin bölümde ayrıca kültürel faktörlerin önemine dikkat çekilir

Kültür:

• hangi davranışın “normal” sayıldığını

• hangi belirtilerin ifade edildiğini

• insanların yardım arama biçimini

belirler.

Bu nedenle psikopatoloji evrensel olduğu kadar, aynı zamanda kültüre özgüdür.

Sonuç: Tek Hikâye Yok

Tüm bu bilgiler bize önemli bir gerçeği gösterir:

Ruhsal hastalıkların tek bir nedeni yoktur

Tek bir başlangıç noktası yoktur

Ve tek bir gelişim yolu yoktur

Her bireyin hikâyesi farklıdır.

Tek cümlelik sonuç

Aynı ruhsal bozukluk, farklı hayatların kesişiminde ortaya çıkan çok katmanlı bir hikâyedir.