Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

2020 Yılını Güzelleştiren 10 Bilimsel Gelişme!

2020 Yılını Güzelleştiren 10 Bilimsel Gelişme! Science
8 dakika
1,330 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

2020 yılı, COVID-19 ve diğer nice felaketle anılacak bir olarak yaşandı ve bitti. Bizler, Evrim Ağacı'nda, felaketlerin suçunu yıl sayılarına atfetmekten yana değiliz; çünkü gezegenin Güneş etrafındaki konumunun yarattığımız felaketlerle hiçbir ilgisi yok. Dünya'da insan kaynaklı her sorundan ve her başarıdan mesul olan bizleriz, yıllar değil. Dahası, 2020 yılı sadece yıkım ile gelmedi; çok sayıda bilimsel atılım ve gelişmeyi gördüğümüz, çok önemli bir yıl oldu. Bu yazımızda, bu yıl yaşanan yüzlerce atılımdan sizler için seçtiğimiz 10 tanesini bulacaksınız. Keyifli okumalar.

2020'nin 10 Büyük Bilimsel Atılımı

Mavi Balinalar Geri Dönüyor!

Güzel haberlerle başlayalım: Mavi balinaları katlediyoruz. Hayır, elbette güzel olan haber bu değil. 100 yıl boyunca onların kökünü öylesine kurutma noktasına geldik ki, 1998-2018 yılları arasında Antarktika kıyılarında sadece 1 mavi balina gözlenmişti. Aynı coğrafyada 1904-1971 yılları arasında 42.000 mavi balina avlanmıştı, öyle düşünün. 1960'larda mavi balina avı yasaklandı ve nihayet, Ocak-Şubat 2020'de bilim insanları aynı coğrafyada 58 mavi balina gözlediler. Köpekbalıklarında da gördüğümüz gibi, koruma önlemleri alınırsa, türleri kurtarabiliyoruz. 2021'de de korumaya devam!

Venüs'te Yaşam Potansiyeli

Benim bu yılki favorilerimden birisi Venüs atmosferindeki potansiyel yaşam izi. Sitemizde de detaylıca işlediğimiz ve canlı yayınlar yaptığımız üzere, Venüs atmosferinde fosfin isimli bir gazın elektromanyetik izine rastlandı. Fosfin, Dünya'da bakteriler tarafından üretilebilen bir gaz, bir de insan faaliyeti nedeniyle üretiliyor ama Venüs'te insanlar olmadığı için bu ihtimali görmezden geliyoruz. Ayrıca bu gaz, volkanizma gibi doğal gezegensel süreçlerle de üretilebiliyor; ancak bu yöntemlerle üretilebilecek maksimum fosfin gazı miktarını epey net biliyoruz. Venüs'te ise bunun kat kat fazlası fosfin bulunuyor.

Bunun 2 açıklaması olabilir: Kalan miktarı ya bugüne kadar hiç keşfetmediğimiz bir jeolojik süreç üretiyor. Ya da... Venüs atmosferindeki atmosferik yaşam üretiyor. Bu olasılık, yıllar önce Carl Sagan ve ekibi tarafından öngörülmüştü; ancak NASA ve diğer uzay kurumları Venüs yerine Mars'a odaklanmayı seçtiler. Şimdi, rüzgar tersine dönüyor gibi gözüküyor. Sonuçları heyecanla bekliyoruz.

Reklamı Kapat

Yüzen Dinozorlar!

Bir sonraki favorimiz, paleontoloji dünyasından geliyor. Dinozorlara aşinaysanız, bildiğiniz bir gerçek vardır: İlki, uçan tek dinozorlar kuşlardır; yani evet, pterosorlar gibi canlılar dinozor değillerdi, sürüngenlerdi. İkincisi, yüzen dinozor yoktur; evet, ihtiyosorlar dinozor değildi, sürüngenlerdi.

Ama 2020'de bunlardan ikincisi değişti: Fas'ta keşfedilen Spinosaurus aegyptiacus türü dinozorların nehir yataklarında yüzdüğü keşfedildi. Bu, yeni keşfedilen kuyruk fosilleriyle ve bu fosillerin paleocoğrafi dağılımıyla doğrulandı. Tabii bu hayvanların karada da fosilleri olduğu için, bu dev dinozorlar muhtemelen hem suda, hem karada yaşayabiliyordu ve suda çok derinlere gitmeyi sevmiyorlardı. Ah, o zamanları görebilseydik!

Papağanlar, Harvard Öğrencilerine Karşı!

Sırada, etoloji, yani hayvan davranışları var. Bir hafıza testinde hangisi kazanır, Griffin isimli bir gri papağan mı, yoksa 21 Harvard Üniversitesi öğrencisi mi?

Harvard öğrencilerine ve Griffin isimli bir papağana bir grup bardak gösterildi ve bu bardaklardan birisinin altına bir top kondu. Sonrasında bu bardaklar, tıpkı meşhur sihirbazlık (veya sokak sahtekarlığı) gösterisinde olduğu gibi karıştırıldı. Griffin, 14 denemenin 12'sinde 21 Harvard öğrencisinden de başarılı bir şekilde topu tespit etti. Eğer evlilik yıldönümünüzü unutmaya meyilliyseniz, bir papağanla evlenmeyin deriz.

Avcı Kadınlar!

Evlilik demişken... Erkek egemen bilimin kaleleri yıkıldıkça, kadınların hem bilimdeki, hem de tarihteki rolüne yönelik sır perdeleri de aralanıyor. 2020 yılında bilim kadınları yine muhteşem işlere imza atmayı sürdürdüler ve bizi daha da ileri götürdüler; ancak yapılan keşiflerden birisi, her antik toplumdaki kadınların toplayıcı ve bakıcı rolünde olmadığını, hatta 9000 yıl öncesine ait Amerika yerlisi kabilelerindeki kadınların da erkekler kadar sıklıkla avlanmış olabileceği keşfedildi. Bulgulara göre, toplumdaki kadınların %30-50 arası avcıydı!

Çoğu zaman modern toplumdaki toplumsal cinsiyet rollerinin dayanağı olarak antik insan atalarının cinsiyet rolleri gösterilir. İyi ama, günümüzde bu rolleri yıkmak hiç de zor değilse, atalarımızın toplumlarındaki rollerini yanlış anlamış olabilir miyiz? Bu tekil araştırma avcı-toplayıcılardaki görev dağılımına yönelik yaygın kanıyı tamamen silmek için yeterli değil; ancak zaten şaibeli olan toplumsal cinsiyet rollerine daha da kuşkuyla yaklaşmak için ek bir neden sunuyor.

Büyük Kavuşma

Dönelim astronomiye... Satürn ve Jüpiter, 400 yıl aradan sonra bu kadar yakın bir mesafede, gökyüzünde kavuştu. Tabii bu, Dünya'dan bakan bir gözlemci için anlamlı, bir başka konumdan bakacak olsanız, Jüpiter ve Satürn herhangi bir ilginç konumda bulunmuyordu. Aslında bu ikili her 20 yılda bir çok yaklaşıyorlar; ancak Dünya'dan bakıldığında bu kadar yakın gözüktükleri son gün 16 Temmuz 1623 idi. Yani Galileo yaşarken! Ondan bir önceki ise 1223'te idi. Yani bir 400 yıl daha bu kadar yakınlaşmayacaklar; ama 20 yıl sonra benzer bir yakınlaşma göreceğiz.

7 Milyar Yıllık Meteorit

Jeoloji dünyasından da heyecan verici gelişmeler gelmeyi sürdürüyor. Örneğin bu yıl, 1960 yılında Dünya'ya düşen bir meteoriti inceleyen jeologlar, bu taşın içindeki malzemelerin 7 milyar yıl öncesine ait olduğunu tespit etti. Şöyle düşünün, Güneş'imiz sadece 4.6 milyar yıl yaşında. Bu taşın içerisinde, Güneş öncesi zamanlardan kalma, Güneş'ten önce yaşamış ve ölmüş yıldızların saçtığı taneler ve kalıntılar bulundu. Bunların incelenmesi, sistemimizin nasıl doğduğuna ve nasıl evrimleştiğine yönelik çok önemli bilgiler verebilir.

Reklamı Kapat

Jeoloji dünyasındaki bir diğer önemli gelişme, Amerikalı jeolog Kathryn Sullivan'ın okyanusun en derin noktası olan, neredeyse 11 kilometre derinliğindeki Mariana Çukuru'na giden ilk kadını ve 8. insanı olması. Sullivan gerçekten muazzam bir karakter ve adeta ilklerin kadını, çünkü kendisi Ekim 1984 yılında uzay yürüyüşü yapan ikinci kadın ve ilk Amerikalı kadın olarak tarihe geçmişti. Yeri gelmişken Sovyet kozmonotları Velantina Tereshkova, Svetlana Savitskaya ile Amerikalı astronotlar Sally Ride ve Judith Resnik gibi ilklerin kadınlarını da anmadan geçmeyelim. Açtığınız yolda insanlık ilerlemeye devam ediyor.

Uzay Yarışı Kızışıyor!

Hem de ne ilerleme! Uzay yarışına bir baksanıza! Önce SpaceX, Blue Origin ve Virgin gibi özel roket firmalarının, "devletin işi" olarak görülen uzay sahasına girmesiyle bu alanın kâr edilebilir bir alan olabileceği anlaşıldı, şimdiyse Çin'in Ay yarışına dahil olmasıyla işler büyüyor.

Bu yılın en önemli uzay mühendisliği başarından birisi, uzay yarışına çok daha geriden başlayan Çin'in, Ay'dan aldığı taşları Dünya'ya getiren Chang'e-5 görevini başarıyla tamamlaması oldu. Bu sırada bir yandan NASA Ay'a insanları 7. kez, Mars'a ise ilk kez götürmeye hazırlanırken, diğer yandan Venüs'e yönelik araştırmalara hız verilmesi ihtimali doğuyor. Ayrıca NASA'nın OSIRIS-REx görevi de, birazcık sallantılı geçmiş olsa da, Bennu isimli asteroidden örnekler toplamayı başardı ve Dünya'ya doğru yolculuğuna başladı.

Biliyorsunuz, bu yıl ayrıca SpaceX 2011 yılında Space Shuttle programının sonlandırılmasından beri ilk defa Amerikalı astronotları Amerikan topraklarından Uluslararası Uzay İstasyonu'na göndererek, ABD'nin Rusya'ya bağımlılığını kırdı. Bakalım bu alan daha ne kadar kızışacak?

Reklamı Kapat

Atomik Fotoğraf Makinası!

Uzaydan, kimyaya ve atomlara dönelim... Bir yandan yeni ufuklar keşfederken, diğer yandan en küçüklerin dünyasını fethetmeye devam ediyoruz. Şöyle söyleyeyim: Bu yıl geliştirilen yeni bir teknoloji sayesinde artık tekil atomların fotoğraflarını çekebilmeye başladık. Cryo-elektron mikroskopisi olarak bilinen bu yöntem, 1.2 Angström, yani 1 metrenin 10 milyarda biri düzeyindeki cisimleri fotoğraflayabiliyor. Uzmanlar, bunu kırılabilecek son çözünürlük bariyerini aşmak olarak tanımlanıyor.

Nasıl bir çağda yaşadığımıza baksanıza! Heyecan verici. Bu sayede sadece enfes atom fotoğraflarına ulaşmakla kalmıyoruz, hastalıkların sebebi olan ve ilaçların çalışmasını sağlayan proteinlerin yapısını çok daha iyi anlayabilmemiz de mümkün olacak. Böylece tıp sahasında yepyeni devrimlerin önü açılmış olacak.

CRISPR Devrimi Sürüyor!

Tıptan söz etmişken, CRISPR-Cas teknolojisindeki atılımlardan bahsetmemek olmaz. Şu anda CRISPR ile ilgili en büyük endişe, yöntemin yarattığı devrimden ziyade, bu devrimin nasıl kötüye kullanılabileceği. Bu yıl, CRISPR teknolojisi Nobel Ödülü'ne layık görüldü - ki son derece yerinde bir ödül. Bu teknoloji sayesinde çok spesifik genleri kesip, yerlerine yenilerini yerleştirmemiz mümkün oluyor.

Ama bu teknolojinin birçok etik problemi de doğurduğu bir gerçek. Örneğin yüksek sosyolojik sınıflardan insanlar, bu teknolojiyi kullanarak kendilerini daha sağlıklı kılabilirler; ancak eğer teknoloji daha düşük sosyolojik sınıflara ulaşmazsa, sınıflar arasındaki fark daha da hızlı açılabilir. CRISPR teknolojisi bu tür bir genetik yöntem için çok ucuz olduğu için, ana kaygıyı bu değil, bu yöntemin aşırı erişilebilir olması sonucunda etik dışı deneyler için, denetim olmaksızın kullanılabileceği kaygısı. Bu nedenle halkı bu konuda doğru eğitmeli, düzgün denetim yöntemlerini yerleştirmeliyiz.

Ama karamsar olmayalım: Bu teknoloji sayesinde çocuklarda körlüğün ana sebeplerinden biri olan Leber'in Kalıtsal Amorozu isimli bir hastalığın kökünü kazıma ihtimalimiz var. Bu teknoloji sayesinde, bu hastalığa sebep olan mutasyonu genlerimizden silip atabiliriz.

Bu Yılın Kazananı: Aşılar!

Ve hazır tıptan giderken, gelelim bu senenin kazananına... Kuşkusuz, açık ara farkla, aşılar! Daha spesifik olaraksa mRNA aşı teknolojisi...

Dünya'nın dört bir yanından, çok farklı arka planlara sahip binlerce bilim insanı, gece gündüz demeden çalışarak yüzleştiğimiz salgını tanımamızı, önlememizi ve nihayetinde sonlandırmamızı sağlayacak başarılara imza attılar. Elbette mRNA aşısına giden yolda virologlar virüsü tanımladılar, genetik bilimciler genlerini dizilediler, epidemiyologlar bize aşı gelene kadar nasıl davranmamız gerektiği konusunda yol gösterdiler, hekimler ve diğer sağlık personeli hayatımızı korudu ve daha nicesi...

Ama salgına ölümcül darbeyi vuracaksak, bu aşılar ile olacak ve 225 kadar aşı adayı üretebilmek, bunlardan bazılarının geleneksel yöntemleri kullanması, bazılarınınsa modern teknolojiden gücünü alması muazzam bir başarı.

Birçokları bu aşı başarısının ardında komplo teorileri aradı; bizlerse yalın gerçeği görüyoruz: Eğer tüm Dünya el ele verirse ve bilimi fonlarsa, bilim insanlarına güç verirse, medeniyetimiz baş döndürücü bir hızla gelişecek, sorunlarından arınacak ve yepyeni başarılara imza atacaktır.

2021'in bilime hak ettiği gücü vermeye başladığımız bir yıl olması dileklerimizle.

Hepinize mutlu yıllar!

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • Muhteşem! 5
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/01/2021 16:21:41 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9825

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Değişim
Evrim Ağacı Duyurusu
Yörünge
Genetik Müdahale
Elektron
Zaman
Endokrin Sistemi
Tüy
Mucize
Balıkçılık
Abd
Atmosfer
Toplum
Haber
Bilgi
Analiz
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Entropi
Genler
Santigrat Derece
İnsanlık
Genel Görelilik
Komplo Teorisi
Kanser Tedavisi
Korku
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Doğru bir ifadenin zıttı yanlış bir ifadedir. Ancak derin bir gerçeğin zıttı, bir diğer derin gerçek olabilir.”
Niels Bohr
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku