Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Carl Sagan, Venüs Atmosferinde Yaşam Olabileceğini Yarım Asır Önce Nasıl Öngördü?

Carl Sagan, Venüs Atmosferinde Yaşam Olabileceğini Yarım Asır Önce Nasıl Öngördü?
7 dakika
11,178
  • Gezegen Bilimi
  • Gezegen Yaşanabilirliği

Eylül 2020'de yayınlanan yeni bir Nature Astronomy makalesi, Venüs atmosferinde yaşam izi ("biyoimza") olabilecek bir keşfi duyurdu.[1] Henüz bu keşfin gerçekten yaşama ait olup olmadığı bilinmiyor; bunu aşağıdaki videomuzda detaylıca izah etmiştik. Ancak yine de keşif, uzun zamandır uzayda yaşam arayışına yönelik en sağlam ve heyecan verici bulgulardan biri olduğu için bilim camiasında ve bilimseverler arasında heyecanla karşılandı. Gelecekte yapılacak yeni araştırmalar, keşfin isabetliliğini doğrulayacak veya yanlışlayacak.

Ancak potansiyel olarak insanlık tarihinin en büyük keşfi olabilecek bu bulgu, bu keşiften neredeyse yarım asır önce, insanlık tarihinin gördüğü en önemli astronomlardan ve bilim anlatıcılarından birisi olan Carl Sagan tarafından öngörülmüştü. Buradaki yazımızda da detaylıca izah ettiğimiz gibi, Carl Sagan sadece müthiş bir bilim anlatıcısı değil; aynı zamanda insanlığa önemli katkılar sunmuş, büyük bir astronomdu. Bu çalışmalarının başında, bize en yakın olan iki gezegen üzerindeki, yani Mars ve Venüs üzerindeki çalışmaları geliyordu.

Bu Reklamı Kapat

Her ne kadar kendisini bilime iten şey uzayda yaşamı içeren bilimkurgu eserleri olmuşsa da, bilim insanı tarafı asla küçülmedi; tam tersine, Carl Sagan'ın kariyeri, Dünya'yı ziyaret eden uzaylı araçlar ve hatta diğer gezegenlerde yaşam izleriyle ilgili iddiaları bilimsel bir çerçevede inceleyip, çürütmekle geçti desek yeridir. Örneğin Mars üzerinde yaşam bulunduğunu iddia eden bir "kanıtı" çürüten, Sagan'dı. Daha NASA, 1962 yılında Venüs'e bir araç indirmeden önce, yüzeyin inanılmaz sıcak olması gerektiğini öngören, Sagan'dı. Venüs'ün cehennem gibi olan atmosferinin, yüzeyden kaçan sera gazlarından kaynaklandığı gerçeğini ilk defa ileri süren kişi Sagan'dı. Dünya'nın da gelecekte, iklim değişikliği nedeniyle bu tür bir cehenneme dönüşebileceğini öngören de yine Sagan'dı.

Bu gerçekler ışığında, Sagan'ın 1967 senesinde Nature'da Venüs atmosferinde yaşamın izlerini bulabileceğimizi öngörmüş olması, hatta eş yazarı Harold Morowitz ile makalelerinin başlığını "Venüs Atmosferinde Yaşam mı?" sözcükleriyle atmış olmaları artık o kadar da şaşırtıcı gelmeyebilir.[2] İkili, NASA'nın Ay'a inişinden 2 yıl önce yayınladıkları makalelerinde şöyle yazıyorlar:

Bu Reklamı Kapat

Venüs'ün yüzey koşulları yaşam hipotezini pek olası kılmasa da, Venüs'ün bulutları tamamen farklı bir hikayedir. Bir süre önce gösterdiğimiz gibi[3], Venüs'ün bulutlarında, fotosentez için öncül konumunda olan su, karbondioksit ve güneş ışığı bolca bulunmaktadır. O zamandan beri, Venüs bulutlarının üst taraflarının buz kristalleriyle kaplı olduğuna yönelik faydalı ve ek kanıtlar da toplandı; alt tabakalarda su damlacıkları da bulunması olası gözükmektedir.[4], [5] Ayrıca Venüs bulutlarında su buharı bulunduğuna dair bağımsız kanıtlar da bulunmaktadır.[6] Bulutların tepesindeki sıcaklık -63.15 santigrat derece (210 K) civarındadır; altındaki sıcaklık ise -13 ila 7 santigrat derece (260-280 K) civarındadır. Bu sıcaklık seviyesinde atmosferik basınç 1 atmosfer civarındadır.[7] Gözlenen gezegensel albedo hızlı bir şekilde mor ve morötesine kaymaktadır, bu da Venüs'ün soluk limon sarısı rengini açıklar. Albedo azalması, sadece saf buz parçacıkları ile açıkalanamaz, dolayısıyla belli bir kontaminant olmalıdır. Toz, ozon, C3O2 ve diğer gazlar bu veriyi belki açıklayabilir; ancak açıklama her ne olursa olsun, bulutların altındaki mor ötesi akı muhtemelen düşük olacaktır. Eğer yüzeydeki minerallerin ufak bir kısmı, bulutlara fırlayacak olursa, Venüs'ün bulutlarında yerel bir biyoloji oluşabileceğini hayal etmek hiç de zor değildir. Bu makalede anlatacaklarımız, bu türden bir spekülasyondur.

Sagan ve Horowitz'in de belirttiği gibi, Venüs'ün bulutlarının yerden 50 kilometre yüksekte olan katmanlarında yaşam adeta Dünya'daki gibidir. Atmosferin sülfürik asit ve karbondioksitçe zengin olması da çok problem değil; çünkü Dünya'daki yaşamın her iki kimyasalın bulunduğu ortamlarda da yaşayabildiğini biliyoruz: Dünya'da %5 civarında sülfürik asit varlığında hayatta kalabilen mikroorganizmalar var (Venüs'te bu oran çok daha yüksek olabiliyor; ancak evrimsel süreçte bunun üstesinden gelinmesi mümkün olabilir); Yellowstone Ulusal Parkı'nda ise karbondioksitçe zengin bacalarda bol miktarda yaşam bulunuyor. Bunlara güneş ve ola ki su buharı da dahil edilirse, fotosentez için gerekli tüm şartlar sağlanmış oluyor! Ama fotosentez şart değil; Venüs'teki yaşam, kemosentez yoluyla, yani kemoototrof yaşam biçimiyle de varlığını sürdürüyor olabilir. NASA'nın Venüs Araştırmaları Danışma Grubu başkanı Darby Dyar şöyle diyor:

Sagan'ın Venüs üzerindeki çalışmaları, saha için dönüştürücü bir etkiye sahipti. Ne yazık ki bu etkisini günümüzde hatırlayan pek az kişi var. Onun Venüs'le ilgili fikri vizyoner bir fikirdi ve günümüzde halen mantıklıdır: günümüz Venüs'ün cehennemsi yüzey koşulları ile, uzayın vakuma yakın ortamı arasında, yaşamın sürebileceği bir katman olmalı!

Sagan'ın bu tahmini yapmasından sadece 11 sene sonra, Venüs'e gönderilen bir sonda atmosferde metan keşfetmeyi başardı. Metan, organik malzemenin varlığını düşünmeyi gerektiren çok önemli bir işarettir. Ancak Sagan gibi uzmanlar, yine de bu bulgular karşısında temkinliydi: Metanın doğrudan yaşamla ilişkili olduğunu net bir şekilde ispatlamak mümkün değildi (sonuçta 2018'de Mars'ta da metan bulundu ama bunun kaynağı da halen bilinmiyor). Ama kimse, Venüs'teki bu metanın kaynağını açıklamayı başaramadı.

NASA'nın Venüs konusundaki araştırmalara ara verdiği çok uzun bir sürenin tam da ortasında, 1996 yılında hayatını kaybeden Sagan'ın fikirleri, ondan sonra da yaşamayı sürdürdü. 2013 yılında Dünya'nın bulutlarında bol miktarda mikroorganizma keşfettik. Bulutlardan toplanan 300 kadar farklı türü inceleyen bilim insanları, şaşırtıcı bir şekilde, daha düşük rakımlarda yaşayan mikropların, daha düşük yoğunluğa sahip olduğunu keşfettiler. 2016 yılında yapılan NASA modelleri, Venüs yüzeyinde en az 2 milyar yıl boyunca okyanuslar olduğunu gösterdi. Bu keşif, David Grinspoon tarafından ileri sürülen bir teoriyi de doğruluyordu: 1 milyar yıl kadar önce Venüs yüzeyi yaşanamaz hale gelmeye başladığında, mikroorganizmalar da atmosfere göç etmiş olabilirler!

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İlerleyen süreçte Venüs yüzeyinde aktif volkanlar bulundu - ki bunlar tam da Sagan'ın öngördüğü gibi yüzeydeki mineralleri atmosfere fırlatabilecek niteliktedir. 2018 yılında Venüs atmosferinde yapılan bir diğer çalışmada "karanlık lekeler" görüldü ve bunların mikrobik yaşamdan kaynaklı olabileceği düşünüldü. Ancak henüz bu hipotez de doğrulanamadı. Bu keşfi yapan Sanjay Limaye, şöyle diyor:

Bu makaleyi bir miktar öfkeyle bastık. Venüs üzerinde uzun bir süredir mikroorganizma aramıyoruz. İyi de neden?

Sahiden... Neden? NASA'nın Mars önceliğinin gölgesinde kalan Venüs, aslında Mars'a göre Dünya'ya çok daha benzer olan bir gezegendir. Ne yazık ki Mars yüzeyine insanların indirilebilecek olması hayali, ABD hükümeti yöneticilerini bu alanda araştırmalar yapmayı ikna etmeyi kolaylaştırıyor. Sonuçta gövde gösterisi yapılmayacaksa, bilisel keşif yapmanın ne önemi var, öyle değil mi(!)

Venüs'ü ne kadar uzun süre incelerseniz, orada yaşam olabileceğine dair umudunuz o kadar artacaktır - ve dolayısıyla oraya yönelik görevleri arttırma arzunuz da katlanacaktır.

Neyse ki NASA içerisinde "Venüs cemiyeti" olarak bilinen bir ekip sessiz ve derinden ilerlemeyi sürdürdü. Bu ekip, bütçeden azıcık da olsa pay alabilmek için yalvardı, yakardı ve bu şekilde araştırmalarını sürdürmeye devam etti. Özellikle de Venüs'ün bulutlarını incelemeye devam ettiler ve 2015 senesinde çok "çılgın" gibi gözüken bir projeyi gün ışığına çıkarttılar: HAVOC. Yani Venüs atmosferine bir zeplin gönderme projesi. Venüs'ün atmosferi Dünya'dan çok daha kalın olduğu için, bir zeplinin uçması çok daha kolay olacaktır. Öyle ki, zeplinin içinde tutulacak gazın basıncı, dış atmosfere göre o kadar düşük olur ki, bu gazı tutan yapıda sülfürik asit nedeniyle delikler açılacak olsa bile, havanın dışarı kaçması haftalar sürerdi!

Bu keşifler silsilesine Venüs'te olası yaşam izi de eklenince, NASA başkanı Jim Bridenstine, o sihirli kelimeleri içeren tweeti attı:

Bu Reklamı Kapat

Venüs'te yaşam mı? Anaerobik biyolojinin bir yan ürünü olan fosfinin keşfi, Dünya dışında yaşam olabileceğine dair bugüne kadar yapılan en önemli keşif. 10 yıl kadar önce NASA, Dünya'nın üst atmosferinde (36500+ metrede) mikrobik yaşam keşfetti. Venüs'e öncelik vermenin vakti geldi.

Tekrar etmekte fayda var: Henüz Venüs'te yaşam bulunmuş değil. Fosfin gazı, Jüpiter ve Satürn'de de keşfedilmiş bir gaz; ancak oralarda bu gazın neden var olduğunu, keşfedilen miktarlar çerçevesinde, abiyotik süreçler ile rahatlıkla izah edebiliyoruz. Venüs gibi ufacık ve kayalık bir gezegendeki abiyotik süreçler ise, Venüs'te keşfedilen fosfin miktarını açıklamaya yetmiyor gibi gözüküyor. Yani ya bilmediğimiz bir jeolojik süreç var (ki bu olası; ancak o kadar da olası değil) ya da Venüs'te yaşam var. NASA'da görev alan Dyar şöyle diyor:

Venüs atmosferinde fosfinin keşfi, Güneş Sistemi'nde şimdi veya eskiden yaşamın olması konusunda Venüs'ün olası, belki de en olası gezegen olduğunu düşünmemize sebep olan kanıtlara, heyecan verici bir yenisini ekliyor. Venüs, yaşama ev sahipliği yapan kayalık gezegenlerin evrimine yönelik anlayışımızın anahtarı konumunda. Bu bulgu, NASA ve diğer ülkelerin uzay programlarının tam da Venüs araştırmalarını gözden geçirdikleri bir dönemde, keşfedilecek birçok yeni şeyden biri olabilir.

An itibariyle Avrupa Uzay Ajansı (ESA), Rus Uzay Ajansı (ROSCOSMOS) ve NASA'da, önümüzdeki 10 sene içinde Venüs'e sonda gönderme projeleri üzerinde duruluyor. Fosfin keşfi, bu zaman skalasını daha da öne çekebilir. Ola ki bu sondalar, Venüs'te yaşamın varlığına dair daha fazla kanıt toplayabilirse, Carl Sagan'ın muazzam vizyonerliğine bir kez daha tanıklık etmiş ve onu doğrulamış olacağız. Geleceğin neler göstereceğini hep birlikte bekleyip göreceğiz...

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 19
  • Bilim Budur! 11
  • Umut Verici! 10
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • İnanılmaz 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Muhteşem! 4
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Mashable | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 12/08/2022 03:43:14 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9353

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Dinozor
Tüyler
Salgın
Film
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Temel
Bilim
Cinsiyet
Transkripsiyon
Türlerin Kökeni
Genel Görelilik
Yayılım
Fosil
Vücut
Gerçek
Video
Teyit
Evrenin Genişlemesi
Nötron
Bilimkurgu
Su Ayısı
Spor
Evrim Ağacı Duyurusu
Yeme
Bilgisayar
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.