Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Zıplamanın Biyolojisi: İnsanlar Sevinirken Neden Zıplar?

Zıplamanın Biyolojisi: İnsanlar Sevinirken Neden Zıplar? Pixabay
Gün batımında zıplayan insanlar
11 dakika
6,147
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)

Belki işitilen olumlu bir haber, belki özlem duygusuna son veren bir kavuşma, belki de rakip takıma atılan bir gol ânı… Sevinç dolu olduğumuz an, vücudumuzdaki yere göğe sığamama hissi, bizleri kollarımızı havaya açmaya ve zıplamaya sevk eder. "Sevinçten havalara uçmak" deyimini günlük hayatımızda sıklıkla kullanırız - ama bu, sadece bir metafordan ibaret değildir: Sevindiğimizde, gerçekten zıplarız! Bu durumda sormak gerek: Neden sevinçten havalara uçarız?

Christiano Ronaldo'nun gol sonrası sevinci.
Christiano Ronaldo'nun gol sonrası sevinci.
Marca

Kavramsal Metafor Teorisi: "Mutluluk" ile "Zıplama" Arasındaki İlişki Ne?

Her şeyden önce, "mutluluk" veya "sevinç" gibi duyguların neden -mesela- "yatağa uzanmak", "yemek yemek", "kendi etrafında 360 derece dönmek" ile değil de, "zıplamak" ile ilişkilendirildiğini anlayarak başlamamız lazım. Bunu da öncelikle dilbilimsel açıdan inceleyebiliriz.

Tüm Reklamları Kapat

Günlük hayatımızda gösterdiğimiz figüratif eylemleri, çeşitli metafor ve deyimlerle açıklıyoruz ve yapılan eylemlerin o kalıplar nezdinde tekrar ettiğini gözlemliyoruz. Kavramsal metaforlar ve buna bağlı oluşturulan deyimler zincirinde mutluluk kavramını incelediğimizde: "Mutluluk ile canlanmak", "mutluluk nedeniyle yerden yükselmek", "sevinçten havalara uçmak" gibi kavramların karşımıza çıktığını gözlemliyoruz. Bu kavramlar, mutluluğu ifade etme hususunda en sıklık kullanılan ve figüratif eylemlerdir.

"Mutluluk" ile "zıplama" arasındaki ilişkinin kavramsal altyapısını, "Kavramsal Metafor Teorisi" ile açıklayabiliriz. Bu teoriye göre metafor, "bir kelimenin başka bir kelimeden hareketle anlaşılması değil, bir kavram alanının başka bir kavram alanına göre anlaşılması" olarak değerlendirilir.[1] Bu teori, insan zihninin düşünce yapısında metaforik olarak oluşturduğu kodlar ve birtakım eylemleri, spesifik bir âna indirgeyen bir kavram çatısı altında tanımlar. Örneğin "Barışın bedeli artıyor." dediğimizde, "barış" kavramını "para" cinsinden anlamakta ve anlatmaktayız.

Tüm Reklamları Kapat

Duyguların ifade edilebilirliği ve derecelerinin varlığı noktasında bir grup öğrenci üzerinde gerçekleştirilen bir deneyde, tepkilerin kavramlar üzerindeki etkileri test edilmiştir.[1] Bu bağlamda, insanlardaki "zıplama" tepkisi, gerçekten de "Mutluluk, yerden yüksekte olmaktır." kavramsal metaforuyla ilişkilendirilmiştir.

Pixnio

Mutluluğun Biyolojisi ve Etkileri

Mutlu olduğumuz anlarda vücudumuzun verdiği reaksiyonlar çoğunlukla ortaktır. Yaşadığımız şeyler ve bizi mutlu eden durumlar her ne kadar farklı olsa da verdiğimiz tepkiler birçok durumda hemen hemen aynıdır. Aynı dili konuşmadığımız, farklı coğrafyalarda, farklı zamanlarda bulunduğumuz ve hiçbir etkileşim içinde bulunmadığımız insanların, mutlu oldukları anda bizimle aynı tepkiler verdiğini daha önce düşünmüş müydünüz?

Her şeyden önce şunu anlamamız gerekiyor: Tüm bu eylemlerin çeşitliliği ve evrenselliği, zihin-beden bağlantısıyla ilişkilidir. Hissettiğimiz mutluluk hormonun vücudumuzdan aktığı yollar sırasıyla; beynimiz, dolaşım sistemimiz ve otonom sinir sistemimizdir. Yani hissettiğimiz her duygu beynimizden geçmektedir. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Anlamamız gereken ikinci kritik noktaysa şudur: Duygu paylaşımı (yani duyguların sosyal iletimi), sosyal bir hayvan türü olan insan için olmazsa olmaz ihtiyaçlardan birisidir. İnsanlar bu sayede birbirlerine duygudurumlarını aktarırlar, bu sayede dayanışma sağlarlar, bu sayede birbirlerinin içinde bulunduğu vaziyetten haberdar olurlar.

Vücudumuzda duyguların etkilerini ve üretimini hormonlar üstlenir. Hormonların üretimini ise endokrin sistem adı verilen özel bir sistem yönetir. Bu sistemde, tüm hormonların vücut-beyin arasındaki etkileşimi gerçekleşir.[3] Örneğin mutluluğu tetikleyen bir deneyim yaşadığımızda, endokrin sistem aracılığıyla dopamin, serotonin, endorfin, oksitosin gibi hormonlar salgılanır.

Endorfin, beyin ve vücut arasındaki dengeyi kontrol etmekle sorumlu olup, kan basıncımızın ve kalp atışlarımızın hızının artmasını engellediği için gündelik hayatımızda çok kritik bir yere sahiptir. Bu, aynı zamanda mutluluğun dolaşım sistemini etkilemesinin de nedenlerinden biridir: Bu anlarda yüzümüzün kızardığı veya kalp atışlarımın hızlandığını görebiliriz. Bunun nedeni, hormonlarımızın dolaşım sistemleri üzerindeki etkileridir. Bunun yanında göz bebeklerimizin büyümesi, nefesimizin kesilmesi gibi etkiler de otonom sinir sistemimizle alakalıdır. Bu sistem, vücudumuzun bilinçli bir çaba göstermeden yaptığı her eylemden sorumludur.

Serotonin, dopaminler ve oksitosinler, vücudumuzun sağlıklı olması hususunda da önemli rollere sahiptir. Kan trombositlerinde bulunan bu hücrelerin aktif hale gelmesi, vücut üzerindeki ruhsal problemleri (depresyon, kaygı, endişe vb.) minimize ederek vücut dengesini sabit tutma görevini görür. Ayrıca salgılanan bu hormonlar sosyal etkileşimle birlikte fiziksel temasın artmasına da gerekçe olur.[4]

Sonuç olarak bu hormonlar ve bunların kandaki göreli miktarı, bizleri o an çeşitli eylemleri yapmaya sevk eder:[2] Bunların salgısı, bizleri kimi zaman kahkahaya, kimi zaman yanımızdakine sarılmaya, kimi zaman da kollarımızı açıp zıplamaya hazırlar.

Tüm Reklamları Kapat

Sevinçten zıplayan bir kadın.
Sevinçten zıplayan bir kadın.
Pixabay

Harvard Üniversitesi tarafından 75 yıl boyunca yürütülen "gerçek mutluluk" araştırması, insanın kendini topluma ait hissetmesinin yanında, fiziksel ve zihinsel sağlığı üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca yaşam kalitesinin artmasıyla birlikte daha uzun ve sağlıklı yaşamın yolunu açmaktadır.[5] Bu araştırmada aynı zamanda mutluluk hormonlarının üretimini destekleyen faktörler belirlenmiştir.[6] Bu faktörler; egzersiz, sosyal etkinlikler, güneş ışığına maruz kalma, çikolata ve yüksek triptofan içeren gıdalar (süt, tereyağı, yumurta sarısı, et, balık, hindi, yer fıstığı gibi yüksek proteinli besinler) tüketmek, evcil hayvanla ilgilenmek, sevinen biri/birilerini görmek ve meditasyon olarak sınıflandırılmıştır.

Mutlu Olduğumuzda Neden Zıplarız?

Heyecan ve mutluluk gibi çok güçlü bir duygu hissettiğimiz durumlarda, vücudumuz bu duyguyu eylemlerle dışa vurmaya yönelik güçlü bir gereksinim duyar. Bu eylem, birçoğumuz için "zıplamak"tır. Zıplamak, "bacaklarımız ve ayaklarımızla kendimizi iterek yerden hızla uzaklaşmak veya bir yüzeyden uzaklaşmak" olarak açıklansa da duygusal anlamda altında pek çok etmeni içinde barındırdığını da vurgulamak gerekir.[7]

"Duygu paylaşımı", "bir şeyleri ifade etmek", "duyguları dışa vurmak" gibi kavramlar, hayatımızda sürekli var olan ve bilimsel bir altyapısı olan kavramdır. Bizleri harekete geçiren bu iletişim güdüsü, canlı doğasıyla yakından ilişkilidir.

Tüm vücudumuza neşeyi, öfkeyi, üzgünlüğü ve heyecanı yayan iletişim hormonları nöropeptidler, olaylar karşısında bizleri anlık reaksiyon vermeye iter. Vücudumuzu tetikleyen ve canlılar olarak ortak tepkiler vermemize sebep olan bu hormonlar, beyinde yarattığı uyarı çerçevesinde işlevlerini aktif hale getirir.[8] Olayların "içeriği" ve "deneyimi", kişiden kişiye göre değişse de ortak bir tepki olarak zıplama veya buna benzer başka bir tepki gösterme dürtüsü, tüm vücudu etkisi altına alır.

Tüm Reklamları Kapat

Nitekim aşırı heyecanı ve mutluluğu başka bir bireye ifade etme yeteneğimiz canlı doğasının iletişim ihtiyacının bir sonucudur. En büyük iletişim araçlarımızdan birisi olan dilimizin işlevini yitirdiğini farz edelim. Mutluluğumuzu çevremize nasıl belli ederdik? Muhtemelen kollarımızı açarak, gülümseyerek, çeşitli mimikler yaparak veya zıplayarak olacaktır.

Uzun süre ahırda bulunduktan sonra ilk kez kırlara salınan ineklerin de heyecanlandıkları bazı anlarda zıpladığını gözlenmiştir.[9] Buna benzer davranışı koyunlar ve keçiler de sergilemektedir.[10], [11] Ancak bu hayvanların sadece mutlu oldukları anda zıpladıklarını söylemek yanlış olur: Hayvanlar, mutsuz ve gergin oldukları durumlarda da zıplayabilmektedir. Burada vurgulanan nokta, zıplama dürtüsünün çeşitli duyguları ifade etmek için hemen hemen canlının iletişim doğasında var olduğudur.[12]

Bu durumda, neden her mutlu olan zıplamıyor? Bu, duyguların insan üzerindeki kademeli etkisiyle ilgilidir: En nihayetinde mutluluk duygusu, dereceli ve göreli bir kavram olduğu için, olayların türü ve etki boyutu kapsamında insanların verecekleri tepkiler de bu duruma göre şekillenir. Ayrıca beynin tek bir duygusal merkezi de yoktur: Farklı duygular, farklı yapıları içermektedir.[16] Örneğin beynin ön lobunda yer alan kontrol panelimiz (frontal lob), duygusal durumumuzu izlerken, bilinci düzenleyen bilgi merkezimiz talamus ise duygusal tepkilerimizi kontrol eder. Kişilerin beyinleri arasındaki bireysel farklar, benzer durumlarda farklı tepkiler verilmesine neden olabilir.

Sevinçten Zıplamanın Nörobiyolojisi

Bilimsel düzlemde bakıldığında nöronlar (sinirler) ve diğer vücut hücreleri arasında sinyaller ileten küçük kimyasal "haberci moleküller" olan nörotransmitterler aracılığı ile sevinç duyuyoruz. Nörotransmitterlerin görevi, kan akışından sindirime kadar vücudun hemen her alanındaki süreç ve duyguları kontrol etmektir. En büyük kaslarımızı (popo kaslarımız olan gluteus maximus ve ayaklarımızdaki kuadriseps kasları) harekete geçiren bu moleküllerin tetiklediği dopamin ve serotonin, yüzlerimize gülümseme katarak kollarımızı açmaya ve bizleri zıplamaya sevk eder ve kısa süreliğine de olsa uçuyormuş gibi hissetmemize neden olur.[13]

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Dâhiler Sınıfı - Nikola Tesla: Geleceği Keşfeden Adam

DÂHİLER SINIFI: OKUMASI KOLAY, UNUTMASI ZOR

Olağanüstü bir hayal gücü, yaşadığı çağın çok ötesinde fikirler ve akılalmaz buluşlar…

Nikola Tesla hayatlarımızı değiştirdi, hem de kendisi oldukça zor bir hayat yaşarken. Çok sonradan anladık ki Nikola Tesla, geleceği keşfetti.

Büyük ilgi gören Dâhiler Sınıfı serisi NIKOLA TESLA: GELECEĞİ KEŞFEDEN ADAM ile devam ediyor.

Dâhiler Sınıfı Serisi Hakkında:

Bunlar, her biri kendi yöntemiyle; kelimeleriyle, icatlarıyla, seçimleriyle ve hatta kaderleriyle dünyayı değiştirmiş kadınların ve erkeklerin hayat hikâyeleri; şaşkınlık ve hayranlık duymanızı sağlayacak, hayal gücü ve merak duygunuzu harekete geçirecek büyüleyici hikâyeler. Dâhiler Sınıfı serisi bu özel insanları çocuklarla (9 yaş ve üstü) tanıştırmak üzere tasarlandı. İlk olarak yayımlandığı İtalya’da büyük övgü toplayan ve ardından pek çok dile çevrilen Dâhiler Sınıfı, minik ebadı, renkli illüstrasyonları, bilgiyi heyecan ve macerayla birleştiren anlatımıyla çocukların kolay okuyacağı, zor unutacağı, onlara öğrendiklerinden daha da fazlasını merak ettirecek bir seri.

Devamını Göster
₺69.00
Dâhiler Sınıfı - Nikola Tesla: Geleceği Keşfeden Adam

Ayrıca salgıladığımız mutluluk hormonlarının zıplama reaksiyonuna dönüşmesi, müzik ile de ilgilidir. Konser alanında binlerce kişinin ritim tutarak zıplaması veya gece kulüplerinde çalan tempolu müzikler insan vücudunu kontrol altına almaktadır ve bu durumda o an salgıladığımız aşırı hormonlar, bizleri zıplamaya sevk etmektedir. Yapılan bir araştırmaya göre müzik, dopaminerjik nörotransmisyon yoluyla çeşitli beyin fonksiyonlarını düzenleyebilir ve/veya etkileyebilir ve bu nedenle çeşitli hastalıklarda semptomların düzeltilmesinde etkili olabilir.[13]

Mutluluğun ve gülümsemenin bulaşıcı olduğu da bilinmektedir. Mutluluk, bulaşıcı olmasının yanında, etkisini de giderek arttıran bir durumdur. Yapılan bir araştırmaya göre karşımızda gülen birisini gördüğümüzde, karşımızdaki kişiden daha fazla haz alabiliriz.[14] Bununla birlikte toplu etkinliklerde (özellikle konserler) zıplamanın da bulaşıcı olduğunu söylemek yanlış olmaz.

PxHere

Zıplama eyleminden yola çıkılarak hissedilen heyecan, bizlere kısa süreliğine uçma hissini tattırır. Yapılan araştırmalar, insanların hayatı boyunca yaşadıkları çeşitli tecrübe ve deneyim sonucunda zıplama aksiyonlarında azalma olabileceğini göstermektedir.[15] Bu durum yaşlandıkça heyecan gibi duyguların yoğunluğunun daha az yaşandığına işaret etmektedir. Buna sebep olarak, yaşlanmanın insanı daha ciddi ve ketum birisi yaptığına ve kontrol mekanizmasının olağanüstü seyrettiğine dair bir argüman üretilebilir.

Zıplama Biyolojisi

Yaşımız ilerledikçe daha fazla tecrübe edinir bu sayede de hayat kalitemizi artıracak deneyimlerimi keşfetme gücümüz/şansımız artar. Edindiğimiz bilgi ve deneyimler, bizlere sağladığı faydalar doğrultusunda bazı eylemleri bilinçli olarak yapmamızı sağlar. Edinim ile öğrenme durumu, çocukluk döneminden yetişkinlik dönemine kadar kapsayan maratonda çok daha yoğun hissedilmektedir. Lokomotor hareketler olarak adlandırılan edinimler, kas ve iskelet sistemimizin gelişimi ile alakalıdır ve bedenimizi hareket ettirerek (koşma, zıplama, sıçrama vb.) deneyimleri yaşamamıza yardımcı olur.[17]

Zıplama ve Öğrenme Arasındaki İlişki

Doğduğumuz andan itibaren bilinçsizce yaptığımız duygu dışavurumu olarak görülen zıplama eylemi; vücutta yarattığı etkileri öğrenmemiz, yarattığı hissi deneyimlememiz ve kuvvet-koordinasyon ilişkisi kurmamızı sağlayan bir beceri aktivitesidir.[17]

Aynı zamanda çocukken oynadığımız hemen hemen her oyunda zıplamanın olduğunu ve bunun bizlere bir şeyler öğrettiğini söylemekte fayda vardır. Örneğin seksek oyunu, çeşitli danslar ve figürler; zihinsel koordinasyonu ve dengeyi sağlamak noktasında oldukça önemlidir. Bu nedenle fiziksel edinimlerin zekâ ile bütünleştiği eylemlerin birçoğunda zıplama eylemini görmek, sürpriz olmayacaktır.

Wikimedia

Zıplama esnasında serebellum (Tür: "beyincik") aktif hale gelir.[18] Bu bölümde dengemiz ve gelişimimizi kontrol eden motor becerilerimiz mevcuttur. Bu bölgede ek olarak odaklanma, konsantrasyon ve dikkatimiz de edinimler yoluyla gelişmektedir. Zıplama eylemi, küçük yaşlarda uyguladığımız kaba motor becerilerini artıran en temel gelişim metotlarından birisi olarak değerlendirilmektedir.

Motor becerileri, fiziksel ve zihinsel olarak tüm vücut hareketini gerektiren ve ayakta durma, yürüme, koşma ve dik oturma gibi günlük işlevleri yerine getirmek için vücudun büyük kaslarını içine almaktadır. Bunun yanında spor dallarıyla da yakın ilişkide olup top kullanma becerileri ve el-göz koordinasyonunu sağlamaktadır.[19] Nitekim çocukken yürüme, koşma, zıplama gibi günlük işlevlerle birlikte oyun ve spor becerilerinin de gelişiminde kilit bir role sahiptir ve vücuttaki dayanıklılık eşiğinin artmasına katkı sağlamaktadır.

Çocukluk yaşlarında bu tip motor becerilerini geliştiren egzersizlerden, faaliyetlerden ve uygulamalardan uzak kalmak ilerdeki yaşlarda geç düşünme, ağır hareket etme, erken yorulma, huzursuzluk, depresyon, keyifsizlik, asosyallik, dışlanmışlık hissi gibi zihinsel, fiziksel ve sosyokültürel açıdan pek çok ciddi sıkıntı doğurabilir.

Mutsuzluğun sebeplerinden biri de hareketsizliktir. Yapılan bir araştırmada, belirli rutinler çerçevesinde hareket eden ve fiziksel aktivitelerini artıran insanların zihin sağlığı da olumlu etkilenmektedir.[20] Başka bir araştırmaya göre, hareketsiz insanlar genellikle gergin ve neşesiz olmaktadır.[21]

Zıplamanın İnsan Vücuduna Olumlu Etkileri

Duygu paylaşımından bağımsız olarak da zıplamak, bir tür aerobik egzersiz olarak kabul edilir ve insan vücuduna katkıları oldukça fazladır. Ayrıca zıplama egzersizi, herhangi bir ekipman veya özel bir araç gerektirmediği için her an her yerde bu egzersizi gerçekleştirebiliriz. Bu tür bir egzersizin vücuda faydaları şöyle sıralanabilir:[22]

  • Zıplamak, gücümüzü artırır, kaslarımızı güçlendirir ve formumuz için mükemmel bir eylemdir. Bu eylem, büyük oranda vücut ağırlığını temel alarak gerçekleştirildiği için bunu bir egzersiz olarak yapmamız, vücudumuzdaki kemikleri fazlasıyla yorar ve bizlere direnç katar. Bu direnç sayesinde kemiklerimizi daha güçlü hale getirmiş oluruz. Aynı zamanda eklemlerimiz basınç girdisi alır. Bu proprioseptif girdi, vücudumuzun daha fazla farkında olmamıza yardımcı olur.
  • Metabolizmamızı ve kalp sağlığımızı geliştirir. Zıpladığımız zaman, vücudumuz kaslarımıza daha fazla oksijen ve kan pompalamaya başlar. Kan dolaşımındaki bu artış, kardiyopulmoner ve vasküler sistemleriniz için harikadır. Pek tabii bu durum, kalbin ve akciğerin işleyişini iyileştirir.
  • Stresten ve öfkeden uzak durmamıza yardımcı olur. Zıplama egzersizi, can sıkıntımızı ve bir takım öfkeleri aşmamız noktasında oldukça önemli bir role sahiptir. Aynı zamanda beynimiz daha fazla dopamin üretir ve bu bizi daha mutlu hissettirir.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
17
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Tebrikler! 3
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Güldürdü 1
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/02/2023 12:12:12 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11522

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Nükleotit
Kartal
Kütleçekimi
Sıvı
Tercih
Matematik
Oyun Teorisi
Damar
Botanik
Zehir
Manyetik
İklim Değişikliği
Teori
Diyabet
Radyasyon
Zaman
Sinir Hücresi
Göğüs
Yaşlılık
Komplo Teorisi
Yavru
Analiz
Jeoloji
Beslenme Bilimi
Dışkı
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
M. R. Eroğlu, et al. Zıplamanın Biyolojisi: İnsanlar Sevinirken Neden Zıplar?. (28 Şubat 2022). Alındığı Tarih: 7 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11522
Eroğlu, M. R., Bakırcı, Ç. M. (2022, February 28). Zıplamanın Biyolojisi: İnsanlar Sevinirken Neden Zıplar?. Evrim Ağacı. Retrieved February 07, 2023. from https://evrimagaci.org/s/11522
M. R. Eroğlu, et al. “Zıplamanın Biyolojisi: İnsanlar Sevinirken Neden Zıplar?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 28 Feb. 2022, https://evrimagaci.org/s/11522.
Eroğlu, Muhammed Resul. Bakırcı, Çağrı Mert. “Zıplamanın Biyolojisi: İnsanlar Sevinirken Neden Zıplar?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, February 28, 2022. https://evrimagaci.org/s/11522.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.