Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Yaşlandıkça ve Büyüdükçe Zaman Neden Daha Hızlı Akıyor Gibi Hissederiz?

Yaşlandıkça ve Büyüdükçe Zaman Neden Daha Hızlı Akıyor Gibi Hissederiz? Feminist Current
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Science Alert isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Çocukken, yaz tatilleri sonsuza kadar sürecek gibi görünürdü ve iki tatil arasındaki bekleme süresi sanki bir sonsuzluk gibi gelirdi. Peki neden büyüdüğümüzde zaman hızla geçiyor gibi geliyor ve haftalar, aylar ile mevsimlerin tümü, bulanık bir takvimde baş döndürücü bir hızla gözden kayboluyor?

Görünüşte hızlanmış olan bu zaman yolculuğu, yetişkin yaşamlarımızı ergin sorumluluklar ve kaygılar doldurmamızın bir sonucu değil. Aslında araştırmalar, algılanan zamanın yaşlı insanlar için daha hızlı hareket etmesinin, hayatlarımızı meşgul ve acele hale getirdiğini gösteriyor. 

Olası Açıklamalar

Büyüdükçe zaman algımızın neden hızlandığını açıklamaya çalışan birkaç hipotez bulunuyor. Görüşlerden biri, içimizdeki biyolojik saatlerin kademeli olarak değişmesi... Biz büyüdükçe metabolizmamızın yavaşlaması, kalp atışımızın ve nefes alışımızın yavaşlaması ile birleşiyor. Çocukların kalpleri daha hızlı atıyor, bu da onların sabit bir zaman dönemi içinde daha fazla biyolojik işaretleyici deneyimlediği, yani daha fazla zaman geçmiş gibi hissettiği anlamına geliyor.

Bir diğer hipotez de, algıladığımız zaman akışının, kavradığımız yeni bilgi miktarı ile ilişkili olduğunu öne sürüyor. Beyinlerimizin bilgiyi işlemesi, pek çok yeni uyarıcı ile birlikte daha uzun sürüyor ve böylelikle zaman dönemi daha uzunmuş gibi geliyor. Bu durum, bir kazadan önceki anlarda sıklıkla bildirilen 'yavaş çekim algısı'nı açıklamaya yardımcı oluyor. Tanıdık olmayan koşullar, alınacak çok fazla yeni bilgi olduğu anlamına geliyor. Aslında bu durum, yeni durumlarla karşılaşıldığı zaman beyinlerimizin daha zengin detaylandırılmış anılar kaydettiği ve bu yüzden olayları olduğundan daha yavaş görünür şekilde hatırlamamız olabilir. Serbest düşüş deneyimleyen deneklerde durumun deneysel olarak böyle olduğu gösterilmişti.

Fakat bu olgu, biz büyüdükçe algılanan zamanın kısalmaya devam etmesini nasıl açıklayabilir? Hipoteze göre biz büyüdükçe, içinde bulunduğumuz çevrelere daha alışık hale geliyoruz. Evlerimizin ve işyerlerimizin detaylı ortamlarını fark etmiyoruz. Ancak çocuklar için dünya, genellikle ilişki kurulacak yeni deneyimler ile dolu olan, alışılmadık bir yerdir. Bu durum, çocukların, dış dünyanın zihinsel kanılarını yeniden yapılandırmak için önemli oranda daha fazla beyin gücü tahsis etmeleri gerektiği anlamına geliyor. Hipotez, bu durumun, bir alışılagelmişliğe takılmış olan yetişkinlere oranla çocuklar için zamanın daha yavaş akıyor gibi görünmesine neden olduğunu öne sürüyor. O halde günlük hayat deneyimlerine daha fazla alıştıkça, zaman daha hızlı akıyor gibi görünüyor ve genel olarak bu aşinalık yaş ile birlikte artıyor. Bu hipotezin ardında bulunan biyokimyasal işleyişin, zamanı ölçmeyi öğrenmemize yardımcı olan yeni uyarıcıların algılanması sırasında, sinir devim salgısı dopaminin salgılanmışı olduğu öne sürüldü. 20 yaştan sonra ve büyük yaşlara kadar devam eden dopamin seviyelerinin düşüşü, zamanı daha hızlı geçiyormuş gibi gösteriyor. 

Fakat bu hipotezlerin hiçbiri, zamanın neredeyse matematiksel ve devamlı hızlanma oranı ile tamamen bağlantı kuramıyor gibi görünüyor. Biz büyüdükçe, belirli bir dönem uzunluğunun azalıyor gibi görünmesi, zaman için bir 'logaritmik ölçek' ortaya atıyor. Logaritmik ölçekler, deprem veya sesi ölçerken geleneksel ve alışageldiğimiz "doğrusal ölçek"lerin yerine kullanılır. Ölçtüğümüz nicelikler bu gibi devasa derecelere kadar değişebildiği için, ne olduğunu gerçekten anlamak amacıyla daha geniş bir aralıkta ölçüm ölçeğine ihtiyacımız olur. Aynısı zaman için de geçerlidir. Örneğin, Logaritmik Rihter Ölçeği'ne göre (depremler için), 10'dan 11'e olan bir büyüklük artışı, doğrusal ölçekte olacağı gibi yüzde 10'luk bir yer hareketi artışına karşılık gelmez. Rihter ölçeğindeki her artış, hareketteki 10 katlık bir artışa karşılık gelir.

Bebeklik Zamanı

Fakat zaman algımız neden logaritmik bir ölçeklemeyi takip etmelidir? Bu görüş, bir zaman dönemini, zaten yaşamış olduğumuz zaman miktarı şeklinde algıladığımızı söyler. İki yaşındaki bir çocuğa göre bir yıl, ömrünün yarısı eder, bu yüzden yaşınız küçük olduğu zaman, doğum günleriniz arasında böylesi sıradışı uzun bir bekleme dönemi varmış gibi görünür. 10 yaşındaki bir çocuğa göre bir yıl, yaşamının sadece yüzde 10'udur (hafif derecede daha katlanılır bir bekleme süresine yol açar) ve 20 yaşındaki birine göre bu sadece yüzde beşidir. Logaritmik ölçekte 20 yaşındaki birisinin, iki yaşındaki birinin doğum günleri arasında yaşadığı aynı orantılı artışı yaşaması için, 30 yaşına gelene kadar beklemesi gerekecektir.

Bu bakış açısı göz önüne alındığında, biz büyüdükçe zamanın hızlanıyor gibi görünmesi şaşırtıcı değildir. Bizler hayatlarımızı çoğunlukla on yıl cinsinden düşünürüz (20'lerimiz, 30'larımız vs.), bu da her döneme eşit bir ağırlık koyar. Ancak logaritmik ölçekte, farklı zaman dönemlerini aynı uzunlukta algılarız. Örnekteki yaş farklılıkları, bu hipotez altında aynı algılanacaktır: 5 yaşından 10 yaşına, 10'dan 20'ye, 20'den 40'a ve 40'tan 80'e.

İç karartıcı bir notla bitirmek istemiyoruz, fakat beş ile on yaş arasında yaşadığınız beş yıllık dönem, 40 ile 80 yaşları arasındaki dönem kadar uzun hissettirebilir. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu yüzden işe koyulun. Eğlenseniz de eğlenmeseniz de zaman uçup gidiyor. 

Ve her gün daha da fazla uçuyor.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Muhteşem! 7
  • Bilim Budur! 4
  • Üzücü! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Umut Verici! 2
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science Alert | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/09/2020 16:31:50 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4636

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Klinik Mikrobiyoloji
Obezite
Kemik
Karadelik
Analiz
Sinir Hücresi
Doğal
Hız
Wuhan Koronavirüsü
Değişim
Sinir Sistemi
Tedavi
Paleontoloji
Yapay Zeka
Maskeler
Hastalık Yayılımı
Mistisizm
Akciğer
Bilgi
Makina
Uzaylı
Bilim İnsanı
Kuantum Fiziği
İnsanlık
Manyetik Alan
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Yapılması gerekeni bilmek, korkuyu yok eder.”
Rosa Parks
Geri Bildirim Gönder