Yarma Vakası Nedir? Aşı Olan İnsanların Bir Kısmının COVID-19'a Yakalanması Ne Anlama Geliyor?

Yarma Vakası Nedir? Aşı Olan İnsanların Bir Kısmının COVID-19'a Yakalanması Ne Anlama Geliyor?
6 dakika
3,222 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Yarma vakası (İng: "breakthrough case"), bir hastalığa karşı üretilen aşının olunmasından sonra 14 günlük bağışıklık tepkisi süresi dolmasına rağmen kişinin o hastalığa yakalanması durumudur. %100 koruma sağlayamayan her aşıda yarma vakaları kaçınılmaz olarak var olacaktır ve beklendik bir durumdur. Bir hastalıkta yarma vakalarının olması, kendi başına endişe kaynağı değildir; fakat bu vakaların artması ve buna neden olan hastalığın önlenememesi daha büyük sorunları doğurabilir. İzah edelim.

Yarma Vakası Nedir, Neden Oluşur?

Bir aşı, bir insanın bir hastalığa karşı ekstra ve çok güçlü bir savunma hattı oluşturabilmesini sağlayan bir araçtır. Ancak her savaşta olduğu gibi, ölümcül hastalıklarla mücadelede de düşman, savunma hattını yarıp geçebilir. İşte buna yarma vakası denmektedir. Başarıyla çalışan bir savunma hattında bu, nadiren olacak bir olaydır ve COVID-19 aşılarında da durum budur. Pandemi gereğinden uzun sürmediği ve popülasyonun yüksek bir çoğunluğu seri bir şekilde aşılanabildiği sürece yarma vakaları endişe verici olaylar değildir.

Yapılan klinik deneylerde Pfizer ve Moderna tarafından üretilen mRNA aşılarının hastalığı önleme konusunda %95 etkili olduğu tespit edilmiştir. Yani aşı olmayan gruptaki her 100 COVID-19 vakası için aşı olan grupta sadece 5 COVID-19 vakası beklenmektedir. Bazı diğer aşılarda etkinlik oranı %50-80 arasındadır. Dolayısıyla aşılar COVID-19 vakalarını önlemek konusunda yüksek bir başarıya sahip olsalar da kusursuz değillerdir. Örneğin herkesin bağışıklık sistemi aşı sayesinde eşit miktarda tetiklenemez ve bazı zayıf bağışıklık tepkileri, aşı olanların hastalığa yeterli direnç oluşturamamasına neden olabilir (aşı başarısının %100 olmasını engelleyen faktörlerden biri budur). Dolayısıyla aşılılar arasında da bir miktar vaka görülmesi kaçınılmazdır.

Reklamı Kapat

Hatta popülasyon içinde aşılananların oranı artıp, %50 seviyesini geçip, %100'e yaklaştıkça, hastaneye başvuran vakaların giderek artan bir çoğunluğu aşılılar olacaktır, çünkü aşılı popülasyon aşısızdan çok daha büyük bir çoğunluğa erişmektedir (sınır durumda, popülasyonun %100'ü aşılandığında tüm vakalar doğal olarak aşılı bireylerden oluşacaktır). Bu, aşıların çalışmadığını göstermez; sıradan ve beklendik bir istatistiki sonuçtur ve buna temel oran yanılgısı denmektedir. Aşılanmanın tek amacı COVID-19 vakalarını azaltmak veya yok etmek değil, COVID-19 kaynaklı ağır hastalık ve ölüm oranlarını azaltmaktır. Dünya genelinde aşılar, ağır hastalık ve ölüm oranlarını dikkate değer miktarda azaltmıştır.

Dolayısıyla aşı olmanıza rağmen bir yarma vakası durumuyla karşılaşırsanız, endişelenecek daha az şeyiniz var demektir: Yarma vakalarının ezici çoğunluğu çok hafif COVID-19 semptomları göstermektedir, neredeyse hiçbiri hastanelik olmamaktadır ve ölümler yok denecek kadar azdır. Tam tersine, şu anda hastanelik olan ve ölen hastaların ezici çoğunluğu (kimi duruda %99'undan fazlası) COVID-19 aşısı olmayan kişilerden oluşmaktadır.[1], [2], [3]

23 Temmuz 2021 itibariyle ilan edilen CDC verilerine göre, ABD'de 162.44 milyonu tam doz olmak üzere 187.58 milyon kişi aşılanmıştır. Bunlardan sadece 5.914'ü COVID-19 nedeniyle hastanelik olmuş veya ölmüştür. Bu, aşılı popülasyonun %0.003'üne (milyonda 3'üne) karşılık gelmektedir. Buna karşılık, aşı olmayan grupta hastanelik olma ve ölme oranları, aşılar öncesinde olduğuna benzer düzeydedir (tespit edilen vakaların %20 kadarı hastanelik olmakta, %2.5 kadarı ölmektedir).

Yarma Vakalarının Olası Nedenleri

Yarma vakalarının gerçekleşme sebebi henüz bilinmemektedir; ancak çok sayıda faktör, aşılanan birinin COVID-19'a yakalanmasına sebep olabilir. Bazı faktörler şöyle sıralanabilir:

Bunlardan biri, yukarıda izah ettiğimiz bireysel bağışıklık tepkisi varyasyonlarıdır: Herkesin bağışıklık sistemi aşıdan eşit derecede faydalanamaz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bir diğer faktör, potansiyel olarak aşıların tetiklediği bağışıklık tepkisinin zamanla azalmasıdır. Örneğin Temmuz 2021 itibariyle, Aralık 2020'de 2. aşı dozunu olan birinin yarma vakasına dönüşme ihtimali, Temmuz 2021'de 2. doz aşısını olan birine göre daha yüksek olabilir. Bu, henüz kesinleşmiş bir durum değildir; çünkü aşıya daha erken ulaşan kişiler aynı zamanda daha yaşlı kişilerdir. Yaşlıların savunma sistemi daha zayıftır ve bağışıklık tepkisinin parçası olan antikorları daha hızlı azalır. Dolayısıyla yarma vakalarının daha çoğunlukla yaşlılar arasında görülmesi, aşının etkisinin zamanla sönümlenmesinden ziyade aşıyı ilk olanların yaşlılar olması olabilir.

Bir diğer faktör, 2 doz aşılarda 2. dozu olmayan büyük kitlelerin varlığıdır.[4] 1 doz aşı, özellikle de delta varyantı gibi aşırı bulaşıcı varyantlara nazaran daha düşük bir bağışıklık tepkisine neden olabilmektedir; 2. doz aşı ise bu etkinliği büyük oranda artırmaktadır.[5] Aşıya erişimin düşüklüğü veya aşı kararsızlığı/karşıtlığı gibi etmenlere bağlı olarak 2. doz aşısını olmayanların "aşı olanlarda yarma vakalarına" dahil olması çok olasıdır. Gerçekten de çoğu yarma vakası, sadece 1 doz aşı olanlarda görülmektedir.[6] Bu da haberlere "aşılılar da hastalanıyor" şeklinde yansıyabilmektedir; halbuki 2. dozun önemi uzun bir süredir bilinmekteydi ve bu nedenle insanlar, aşılarının 2. dozunu da olmaya teşvik edilmekteydi.

Bir başka faktör, COVID-19 aşılarının etkinliğini gösterebilmesi için dozlardan sonra 14 günlük sürenin geçmiş olması gerekmesidir. Aşılanmış olmasına güvenerek, herhangi bir dozu olduktan 3-4 gün sonra insanlar arasına karışan kişiler SARS-CoV-2 virüsüne yakalanabilirler. Bu kişiler, aşıların çalışmadığının düşünülmesine neden olacak ve "aşılıların da hastalandığı" haberlerine konu olacaklardır; ancak 2 haftalık bağışıklık tepkisi süresi, sadece bu salgına özgü değil, onlarca yıldır bilinmekte olan bir süredir. CDC gibi kimi kurumlar 14 günlük süreden önce enfekte olanları "yarma vakası" olarak saymamaktadır; ancak haberlere yansıyan bilgiler bu kuralları takip etmeyebilir ve halkı yanıltabilir.[7]

Yarma Vakaları Riskli mi?

Yarma vakalarının riski, yarma vakası olan kişiden ziyade, topluma yönelik olacaktır. Aşılanma oranları düşük kaldıkça ve aşılılar ile aşısızlar yoğun bir şekilde bir arada bulundukça, SARS-CoV-2 virüsü de bağışıklık tepkisi tam olarak oluşamamış kişilere bulaşma fırsatı bulacaktır. Bu sırada savunma sistemiyle etkileşen virüs parçacıkları, bir yandan hızla ürerken bir yandan seçilim baskısı altında kalacak ve bir sonraki kişiye bulaşmadan önce bir miktar evrimleşecektir. Bu, sürekli tekrar edecek olursa, bir yerden sonra aşıların tetiklediği yaygın bağışıklık tepkilerine yönelik adaptif nitelikleri olan yeni varyantların evrimleşmesine neden olabilecektir. Bu durumda savunma hattı çökecek ve yarma vakaları yaygınlaşacaktır.

Reklamı Kapat

Gerçek savaşlarda olduğu gibi, pandemi savaşlarında da yarılan savunma hatlarını görmezden gelmek ölümcül hatalara neden olacaktır. Aşılanma eforlarının artırılması, yeni varyantlara karşı güçlendirici dozlar geliştirilmesi, sadece aşılara yönelik değil ilaçlara yönelik de çabaların yoğunlaştırılması ve insanların bilinçlendirilmesi önemlidir. Aksi takdirde kamu sağlığı ciddi yaralar alabilecektir.

Burada verilebilecek bir öneri, sadece aşılara güvenmekle kalmayıp, savunma hatlarını artıracak önlemler almaktır. Bunların başında maske kullanımına devam etme, özellikle kapalı ve az havalandırılan yerlerden kaçınma ve genel sosyal mesafelendirme kurallarına uymayı sürdürme ile bireysel hijyene özen gösterilmesi gelmektedir. Birden fazla savunma hattının varlığı, düşmanın kaleye ulaşma ihtimalini o kadar azaltacaktır.

Sonuç

Görülebileceği gibi, tüm bu faktörler bir arada değerlendirildiğinde, bu yazının yazıldığı gün itibariyle absürt veya beklenmedik bir durumla karşı karşıya olunmadığı söylenebilir. Ancak virüsün yayılımının etkili bir şekilde durdurulamaması, virüsün daha da fazla evrimleşmesini mümkün kılacak ve belirli varyantlara karşı üretilen aşıların etkinliğinin zamanla azalmasına neden olabilecektir. Bu, çok daha uzun bir pandemiyle yüzleşmemize neden olabilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 8
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ C. K. Johnson, et al. Nearly All Covid Deaths In Us Are Now Among Unvaccinated. (24 Haziran 2021). Alındığı Tarih: 24 Temmuz 2021. Alındığı Yer: AP NEWS | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. DeGuzman. All But 43 Texas Covid-19 Deaths Since February Were Unvaccinated People. (21 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 24 Temmuz 2021. Alındığı Yer: The Texas Tribune | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. Crist. Over 99% Hospitalized 2021 Covid Patients Unvaccinated. Alındığı Tarih: 24 Temmuz 2021. Alındığı Yer: WebMD | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Cohen. Among Fully Vaccinated, Breakthrough Covid-19 Infections Are More Common Than Previously Thought: Does It Matter?. (22 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 24 Temmuz 2021. Alındığı Yer: Forbes | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. L. Bernal, et al. (2021). Effectiveness Of Covid-19 Vaccines Against The B.1.617.2 (Delta) Variant. New England Journal of Medicine. doi: 10.1056/NEJMoa2108891. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ NOS. Rivm Ziet 'Voorzichtige Stabilisatie', Maar Ook Verdubbeling Ziekenhuisbezetting. (20 Temmuz 2021). Alındığı Tarih: 24 Temmuz 2021. Alındığı Yer: NOS | Arşiv Bağlantısı
  • ^ CDC. (2021). Covid-19 Vaccine Breakthrough Infections Reported To Cdc — United States, January 1–April 30, 2021. MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report, sf: 792-793. doi: 10.15585/mmwr.mm7021e3. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/09/2021 16:17:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10761

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Yumurtalık
Robot
Kertenkele
Olasılık
Işık Hızı
Albert Einstein
Vücut
Wuhan
İmmünoloji
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Habercilik
Covid-19
Yavru
Çocuklar İçin Bilim
Sperm
Ecza
Sosyal
Doğa Yasaları
Kök Hücre
Veri
Teknoloji
Elektron
Avrupa
Protein
İnsan Evrimi
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın