Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Uygulamalı Etik Nedir? Uygulamalı Etiğin Çalışma Alanları Nelerdir?

Uygulamalı Etik Nedir? Uygulamalı Etiğin Çalışma Alanları Nelerdir? University of Texas
11 dakika
752
  • Etik (Ahlak Felsefesi)

Pratik etik, ahlaki değerlendirmelerin gündelik yaşama (pratik alana) uygulanmasıyla ilgili etik sahasıdır. İnsanların gündelik yaşamdaki, özellikle de özel ve kamusal hayatlarındaki; profesyonel yaşantılarındaki; sağlık, teknoloji, hukuk ve liderlik gibi alanlardaki hareket ve davranışlarının ahlaki karşılıklarını inceler. Pratik etik, 20. yüzyılın son çeyreğinde (özellikle 1970'lerde), yaşamın farklı alanlarında bulunan ve genellikle evrensel nitelikte olan somut ahlaki problemleri çözmeye yönelik bir soruşturma programı olarak da görülebilir.

Pratik etikçiler, ellerindeki normatif etik kuramlara (mesela Kantçı etik/deontoloji, erdem etiği ve sonuçcu/faydacı yaklaşımlar vb) başvurarak, mevcut problemleri çözmeye çalışır. Böylesi bir yöntem, ahlaki sezgileri konu dışına itmemekle birlikte inşa edilen argümanların tek gerekçelendirme kaynağı olarak sezgisel açıklamaları kabul etmemeye eğilimlidir.

Bu Reklamı Kapat

Pratik etiğin ne olduğunu anlayabilmek için, pratik etiğin Ahlak Felsefesi çerçevesindeki yerini daha iyi anlamak gerekir. Bu nedenle önce bunu yapalım, sonra pratik etiğe biraz daha yakından bakalım.

Ahlak Feslefesi'nin 3 Temel Alanı

Ahlak nedir? Eylemlerimizin ahlaki statüsünü ne belirler? Bir eylemi ahlaken doğru kılan şey nedir? Ahlaki sorumluluk nedir ve kimlere karşı sorumluluklarımız vardır? Bu ve benzeri sorular, ahlak felsefesinin en temel ilgi alanında yer almaya devam etmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Ahlak felsefesi, en temelde üç alt alana ayrılır. Bunlar sırasıyla Metaetik, Normatif Etik ve Uygulamalı Etik'dir.

Metaetik

Ahlak metafiziği, ahlak epistemolojisi ve ahlak psikolojisi gibi alanları kapsar. Ahlak kültürel midir, yoksa insanlardan bağımsız ahlaki gerçekler var mıdır? İnsanları ahlaki davranmaya ya da davranmamaya motive eden şey nedir? Ahlaki nitelikler doğal niteliklere indirgenebilir mi yoksa kendine özgü, her şeyden farklı şeyler midir? Evrimci etik, ilahi buyruk teorisi, ahlaki Platonizm ve natüralist etik gibi alanlar ahlakın kaynağına dair bize ne söyler?

Normatik Etik

Bu alan, eylemlerimizin ahlaki statüsü ve ölçütü ile ilgilenir. Örneğin; ahlaki eylemlerde belirleyici olan belirli türden ilke ve ödevlere uygunluk sergilemek mi yoksa sonuçlarda açığa fayda/sonuçlarla mıdır? Ahlaki eylemin doğruluk değeri, ahlaki ilke ve ödevleri ihlal edip etmemekle mi yoksa fayda ve sonuçlarla mı ilgilidir? Bu alanda; Erdem Etiği, Eylem, Kural ve Tercih Faydacılığı ile Sonuçsalcılık, Kantçı Etik, Rossçu Çoğulculuk ile Deontoloji, Ahlaki Sözleşmecilik, vb. etik teoriler incelenmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Pratik Etik (veya Uygulamalı Etik)

Aktüel dünyadaki çağdaş ahlaki veya pratik problemleri çözmeye çalışır ve bu problemlere dair makul olan pozisyonun ne olduğunu araştırır. Bu felsefe disiplini çerçevesinde çevre etiği, uzay etiği, meslek etiği, biyomedikal etik, bilgi etiği, hukuk etiği, aile felsefesi, kürtaj etiği, cinsel etik, dağıtıcı adalet gibi çalışma alanları mevcuttur. Diğer yandan bu alandaki görece en ön plana çıkan sorular genellikle idam, ötanazi, kürtaj ve veganizm ile ilgilidir.

Bu yazıda bu tür etiğin genel çerçevesine bakacağız.

Pratik Etiğin Kapsamı

Hangi sorular pratik etik kapsamına dahil edilebilir? İlk bakışta, elimizde iki ölçüt var gibi görünmektedir:

  1. İlgili konun lehinde ve aleyhinde insanların veya grupların olması, yani konunun tartışmalı olması.
  2. İlgili konunun bireylerin ahlaki pozisyon veya kabulleri ile sorumluluklarını ilgilendiren evrensel bir nitelik taşıması.

Pratik etik kapsamındaki neredeyse tüm konu başlıkları bu iki yeter koşulu sağlıyor gibi görünmektedir. Bu ölçütlerin ne kadar kabul edilebilir olduğunu sınamak için, pratik etik alanının doğuşu ve kurucu metinlere bakmak iyi olacaktır.

Pratik Etiğin Kurucu Metinleri

Pratik etik alanındaki ilk kurucu örnek metinler arasında Judith Jarvis Thomson'un 1971 tarihinde yayınladığı Kürtaj Savunması (A Defense of Abortion), James Rachels'ın 1975 tarihli Aktif ve Pasif Ötanazi (Active and Passive Euthanasia) adlı makalesi ve Peter Singer'ın 1975 yılında yayınladığı Hayvan Özgürleşmesi (Animal Liberation) kitabı yer almaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Kürtaj Savunması (Judith Jarvis Thomson)

Bu metinlerin ilki olan Kürtaj Savunması'nda Thomson, fetüsün bir birey olarak kabul edilmesi durumda dahi kürtaja izin verilebileceğini iddia etmiştir.

Thomson, argümanını ileri sürerken ise Analojiye Dayalı Argüman'a başvurmuştur. Aslında bu, pratik etikçilerin kullandığı iki felsefi yöntemden biri olarak görülebilir. Söz konusu yöntemde konuyla ilişkili olan ve ona görece benzer bir mümkün durum tasavvur edilir ve mümkün durumda ahlaken doğru görünen eylemin mevcut duruma niçin uygulanamayacağı sorulur. Şayet mümkün durumda ahlaken sorunlu bir nokta bulunmuyorsa o halde mevcut durumda da bulunamayabileceği ileri sürülür. Thomson bunu, kürtaj durumu ile bir "mümkün durum" (aynı zamanda bir "düşünce deneyi" olan) "Kemancı Örneği" arasındaki benzerliğe başvurarak yapmıştır.

Kemancı Örneği kabaca şöyledir:

Bir sabah uyandığınızda kendinizi bir hastane odasında ünlü bir kemancıyla dolaşım sistemleriniz bağlanmış olarak buluyorsunuz. Böbrek yetmezliği çeken kemancıyı hayatta tutabilmek için sizin böbrekleriniz hem sizin hem kemancının vücuduna kanı temizleyip göndermek için kullanılmaktadır. Kemancıyı hayatta tutmak için şart olan bu işleme sadece sizin vücudunuz uygundur ve bu nedenle müzik severler tarafından kaçırılıp bu duruma sokulmuşsunuzdur. İstediğiniz zaman sizi kemancıya bağlayan kabloları söküp hastaneden ayrılabilirsiniz fakat bu kemancının ölmesine yol açacaktır. Öte yandan doktor size 9 ay boyunca bu duruma katlanırsanız kemancının sizden sorunsuz bir şekilde ayrılacağını ve ikinizin ayrı hayatlarınıza devam edebileceğinizi söylemektedir.

Bu Reklamı Kapat

Thomson’a göre kemancının hayatta kalması için bu duruma katlanmayı seçmeniz büyük bir iyilikseverlik olacaktır, fakat kimse sizi buna zorlayamaz. Öte yandan bedeninizi kemancıdan ayırmayı seçmek bencilce bir davranış olarak nitelendirilebilir fakat bu seçimi yapmaya kesinlikle hakkınız vardır. Hiç kuşkusuz kemancı, yaşama hakkı olan bir insandır ama kemancıya bağlanmış olan kişi, burada kemancının yaşayıp yaşamaması konusunda değil kendi bedenini nasıl kullanacağı konusunda bir karar vermektedir. Thomson’a göre kürtaj da böyle bir karardır.

“Bedensel Otonomi Argümanı” ismi de verilen bu yaklaşıma göre her insanın yaşama hakkı vardır; fakat başkasının bedeni üzerinden, o kişinin isteği dışında yaşama hakkı yoktur. Bu nedenle ceninin kişilik hakları olsa bile bir kadın ceninin yaşamı için hamileliği sürdürmeye zorlanamaz. Uygulamalı etik alanında en zorlu argümanlardan biri olan Kemancı örneği oldukça şiddetli tartışmalar yaratmıştır.

Kürtaj Ahlaken Doğru mudur?
Kürtaj Ahlaken Doğru mudur?
Pixabay

Aktif ve Pasif Ötanazi (James Rachels)

Pratik etikçilerin başvurduğu diğer felsefi yöntem olan "Açık Farklılık Argümanı"nı ise, ikinci kurucu metin olarak ismini andığımız Aktif ve Pasif Ötanazi'de görmek mümkündür. Bu yöntemde, mevcut konu ile ilişkili iki farklı durum tasavvur edilir ve bu durumlar arasında açık bir farklılık olup olmadığı sorulur. Tasavvur edilen durumların ilkinde doğru olup ikincisinde doğru olmayan bir şey var ise, bunun ne olduğu ve bu iki durumun mevcut problem ile ne gibi benzerlik ve farklılıklar taşıdığı sorulur. Örneğin Rachels, küçük kuzenlerini öldürmeyi planlayıp bunu uygulayan "Smith" ile, uygulamaya fırsatı olmadan küçük kuzeninin ölümüne rastlayan "Jones"un durumlarını tasavvur etmiş ve konuyu aktif ile pasif ötanazi ayrımıyla ilişkilendirmiştir. Biraz daha yakından bakalım.

Şayet eylemleri özgül bazı ahlaki kuralları ihlal edip etmediğine göre değerlendiriyorsanız, eylemler ile eylemsizlikler arasında ahlaki bir ayrım olduğunu düşünüyorsunuzdur. Ancak eylemleri sonuçlarına göre değerlendiren etik bir çerçeveye (Sonuççu Kuram) eğilimliyseniz eylemler ile eylemsizlikler arasında ahlaki bir ayrıma gitme gereği görmezsiniz. Bu çerçevede eylemsizlikler de belirli bazı sonuçlardan bağımsız düşünülemez ve bir tercih olarak görünür. Bu görüşte “Eylem ve Eylemsizlikler Doktrini” geçerliliğini yitirmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Yılanbalığının Yolu (Patrik Svensson)

Patrik Svensson yılanbalığı tutmayı küçük yaşta babasından öğrenmişti. Baba oğul saatler bazen günlerce, birlikte ama sessizlik içinde, bilinen en gizemli yaratığın peşine düştüler.

Doğabilimlerinde anıldığı şekliyle yılanbalığı sorusu”, Aristotelesten Freuda pek çok parlak zihnin çözmeyi deneyip başarısız olduğu, yaşama dair en büyük muammalardan biri. Bugüne dek hiç kimse yılanbalıklarını çiftleşirken görmedi ve hiç kimse onların neden sadece Sargasso Denizinde doğduklarını ve okyanuslar aşıp binlerce kilometre yaptıktan sonra neden ölmek için yine aynı denize döndüklerini öğrenemedi.

Peki yılanbalığının bu döngüsel yolculuğu insanın anlam arayışı hakkında ne söyleyebilir? Ne kadarını bilmek mümkün: bir yılanbalığı veya bir insan hakkında?

Svensson yıllar sonra babasıyla anılarının izini sürmeye karar verdiğinde, aralarındaki en kuvvetli bağın peşinden gitmesi gerektiğini anlıyor. Gizem dolu yılanbalığını incelerken bir taraftan da çocukluğuna dönüyor. Bu dolambaçlı yolda yılanbalığı sorusu hayatın ta kendisine dönüşüyor: Nereden geldim? Nereye gidiyorum? Bütün bu yolculuğun anlamı ne?

İsveç’te prestijli August Ödülü’nün kazandıktan sonra uluslararası bir yayıncılık hadisesine dönüşüp otuz dört dile çevrilen Yılanbalığının Yolu, sırlarla dolu bir hayvanın ve arayışla geçen bir yaşamın birbirlerine dolanarak oluşturdukları çarpıcı, büyüleyici bir masal.

Devamını Göster
₺60.00
Yılanbalığının Yolu (Patrik Svensson)

James Rachels böyle bir ayrıma gitmemizin ve aktif ötanaziyi pasif ötanaziye göre daha kötücül görmemizin pek makul olmadığını düşünmektedir. Rachels bir kişiyi öldürmek ile onu ölüme terk etmek arasında ahlaki bir ayrım olmadığını ve öldürmenin ölüme terk etmekten daha kötü olmadığını ünlü Smith ve Jones örneği ile ifade etmeye çalışır.

“…Birinci örnek durumda Smith, eğer altı yaşındaki kuzenine kötü bir şey olursa büyük bir mirasa konabilecek durumdadır. Bir akşam çocuk banyo yaparken Smith gizlice banyoya girer ve çocuğu boğarak olaya kaza süsü verir.

İkinci örnek durumda Jones da altı yaşındaki kuzenine kötü bir şey olursa büyük bir mirasa konabilecek durumdadır. Smith gibi Jones da gizlice banyoya sızmayı ve çocuğu banyoda boğmayı planlamaktadır. Ancak tam da Jones banyoya gizlice girdiğinde çocuğun ayağının kaydığını ve başını sertçe yere vurarak yüzükoyun banyo küvetinin içine düştüğünü görür. Jones bu duruma seviniyor, çocuğun başını yeniden suya doğru iterek onun öldüğünden emin olması gerekir mi diye bekliyor ancak buna gerek kalmıyor. Jones, çocuğu sadece izler ve hiçbir şey yapmazken, çocuk çırpınıp “tesadüfen” boğuluyor.” (Rachels,1975:70-78). Rachels bu düşünce örneği üzerinden bizi düşünmeye sevk ederek Smith’in çocuğu öldürme eylemine girişerek (aktif ötanazi) Jones’un ise hiçbir şey yapmaksızın sadece ölmesine izin vererek (pasif ötanazi) aynı sonuca ulaştığına dikkat çekiyor. Bu iki eylem arasındaki tek fark bu yöntem farkı gibi görünmektedir. Öldürme ve ölüme bırakma arasında bir ahlaki ayrıma gitmek için gerekçeye ihtiyacımız kalmış mıdır? Smith’in Jones’a ya da Jones’un Smith’e göre daha az veya daha çok kınanabilir bir davranış içinde olduğunu iddia edebilir miyiz? Rachels'a göre hayır! Fakat elbette bu argüman birçok tartışma yaratmıştır.

Hayvan Özgürleşmesi (Peter Singer)

Bahsedilen ilk iki metinde, pratik etikçilerin felsefi yöntemler ve düşünce deneyleri ön plandayken kurucu metinlerden üçüncüsü olan Hayvan Özgürleşmesi'nde ise Singer, hissedebilen canlıların acı kaynağından kaçmasına dikkat çekerek, bu canlıların gereksiz acılara maruz kalmama hakkı olduğunu savunmuştu. Bunu yaparken ise Faydacılık olarak bilenen normatif etik teoriye yaslanarak, kendisinin revize ettiği Tercih Faydacılığı'na dayalı olan bir dizi argüman öne sürmüştü.

Peter Singer, Hayvan Özgürleşmesi adlı kitabında şöyle bir ifade kullanmaktadır:

Türcülük (…) birisinin kendi türünün üyelerinin ilgilerine yönelik ve diğer türlerin üyelerine karşı taraflı bir önyargı ya da tutumdur.

Singer'a göre insanlar çoğunlukla farkında olmaksızın örtük bir türcülük ile hareket eder. İnsanlar, insan olmayan canlıları çeşitli şekillerde kullanır, örneğin: bilimsel deneylerde, kıyafet üretiminde, yemek yaparken, (petshoplarda) ticaret nesnesi olarak, savaşlarda askeri amaçla veya sırf bencil bir zevk tatmini için. Ancak bunu, kendi türümüz için yapmayız veya yapanları ayıplarız. Eğer bir canlıya yönelik tutumunuzun, (kısmen ya da tamamen) onun türsel üyeliğine bakarak belirlenebileceğini savunuyor veya insan dışında hiçbir canlının ahlaken (veya başka bir açıdan) bir değerinin olmadığını düşünüyorsanız; bu tam olarak türcülük tanımına denk düşecektir.

Singer'ın geliştirdiği Tercih Faydacılığı adındaki ilkenin altında yatan temel motivasyon; hissedebilen, yakın arkadaşları ve sosyal çevresi olan, anıları olan, favori oyunları olan, belli bir düzeyde akıl yürütebilen, (bazı memeliler için konuşursak, kendini zamansal bir yer de bir dereceye kadar konumlandırabilen), acıdan kaçınmak ve hayata devam etmek isteyen bir canlıyı öldürmenin epey büyük bir ahlaki kötülük olduğudur. Çünkü bu hissedebileni duyarlı canlının tercihi acı kaynağından kaçmak üzerine kuruludur (hissedebilen canlıları acıya tepki verir ve acıdan kaçma tercihi sergiler) ve hayatta kalma yönünde bir arzuya sahiptir. Singer niçin tüm hissedebilen canlıların çıkarlarını eşitçe savunmuyor ve acıdan kaçma/yaşama tutunma tercihlerine saygı duymuyoruz diye sorar. Singer'ın dile getirdiği bu argümanlar hem felsefe camiası hem de aktivist kesimlerde epey ses getirmiştir, hayvan özgürlüğü oluşumları kurulmuş ve kitlesel hareketlere fikir kaynaklığı etmiştir.

Kurucu metinlerde de görüldüğü üzere; kimi pratik etikçiler felsefi bir yönteme (Analojiye Dayalı Argüman ve Açık Farklılık Argümanı) başvururken kimileri ise mevcut bir normatif etik teorinin çağdaş versiyonu aracılığıyla (Sonuçculuk ve Tercih Faydacılığı) iddialarını temellendirmeye çalışır. Elbette bu metinler bolca düşünce deneyi de içermektedir. Ahlak felsefesinin, spesifik olarak ise pratik etik disiplininin düşünce deneylerine elverişli olması birçok anlamda onu daha anlaşılır kılmaktadır. Ahlaken tartışmalı görünen alanlarda (idam, veganizmi, kürtaj, vb.) felsefi bir yönteme veya normatif etik bir kurama başvurmak birçok açıdan yararlı olabilir.

Temel Çalışma Alanları, Problemler ve Sorular

  • Hayvan Etiği: Hissedebilen hayvanlara karşı ahlaki sorumluluklarımız var mı? Ahlak yalnızca kendi türümüz ile mi ilgilidir? Etik Veganizm ahlaken doğru mudur? Hayvanların ahlaki statüsü hakkında ne söylenebilir?
  • Biyomedikal Etik ve Biyoetik: Kimler üzerinde tıbbi deney yapabiliriz? Ötanazi hak mıdır? Hasta hakları nelerdir? Sağlık çalışanlarının ne gibi ahlaki sorumlulukları vardır? Klonlama, kök hücre araştırmaları, nakil ticareti, genetiği değiştirilmiş gıdalar, insan genetiği mühendisliği, genom bilimi, kısırlık tedavisi vb. gibi uygulamalar ahlaken doğru mudur?
  • Meslek Etiği: Şirketlerin ahlaki statüsü var mıdır? İşveren ile işçilerin birbirine ne gibi ahlaki sorumlulukları vardır? Mobbing nedir ve ahlaken niçin yanlıştır?
  • Çevresel Etik: Gelecek nesiller için iklim değişikliğini engellememiz gerekiyor mu? Doğanın içkin bir değeri var mıdır? Bireylerin doğaya karşı ne gibi sorumlulukları vardır?
  • Bilgi Etiği: Bilgiye erişim hakkı ne demektir? Telif hakkı nedir? İntihal nedir? Sansürün ahlaken doğru olduğu durumlar var mıdır? Yasa dışı müzik yapabilir miyim? Gazetecilerin ne gibi ahlaki sorumlulukları vardır? Epistemik adaletsizlik nedir?
  • Hukuk Felsefesi: Kişisel ve eğlence amaçlı uyuşturucu kullanımı yasaklanmalı mı? Cezalandırma teorileri nelerdir? Hukuk ile etik arasındaki farklar nelerdir? İdam cezası ahlaken yanlış mıdır?
  • Aile Felsefesi: Çocuklar ebeveynlerine ne borçludur? İsteyen herkes çocuk sahibi olmalı mıdır? Ebeveynler lisanslanmalı mı? Aile kurumu önemli midir? Kimler çocuk sahiplenme hakkına sahip olmalı? Yaşlılara karşı ne gibi sorumluluklarımız vardır?
  • Pratik Dağıtıcı Adalet: Hayır kurumuna ne kadar/ne ölçüde yardım etmeliyiz? Kaynakları nasıl dağıtmalıyız? Var olan ekonomik eşitsizliklere karşı ne yapmalıyız?
  • Üreme Etiği: Bir fetüsü aldırmak makul mü? Kürtaj kadının kendi bedeni üzerinde tasarruf hakkı mıdır yoksa cinayet midir? Fetüs ne zaman birey olur? Fetüsün hakları var mıdır? Hangi durumlarda kürtaj ahlaken doğru hangi durumlarda yanlıştır?
  • Cinsel Etik: Fuhuş yasal olmalı mıdır? Para karşılığı cinsel ilişkiye girmekte ahlaki bir problem var mı? Porno sektörü yasaklanmalı mı?
  • Uzay Etiği: Uzayın içkin bir değeri var mıdır? Uzaya çöp atmak ahlaken doğru mudur? Uzaylılar ile karşılaşma yaşanması durumunda onlara ne gibi ahlaki sorumluluklarımız olurdu?
  • Savaş Etiği: Bir savaş ne zaman adil olur? Savaş suçu nedir? "Barış için savaş" ne demektedir?
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/06/2022 05:47:51 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11902

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Tespit
Kafatası
İmmünoloji
Kuşlar
Kalp
Önlem
Uygulama
Parazit
Bilim İnsanı
Yıl
İnsanın Evrimi
Çocuklar İçin Bilim
Mikrop
Davranış
Nadir
Galaksi
Göç
Doğal
Genler
Elektrik
Einstein
Dişler
Atmosfer
Vücut
Tardigrad
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.