Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Türkiye'de Aktar Problemi: Ülkemizde Satılan Tıbbi Bitkiler Ne Kadar Güvenli?

Türkiye'de Aktar Problemi: Ülkemizde Satılan Tıbbi Bitkiler Ne Kadar Güvenli?
6 dakika
4,600
Tüm Reklamları Kapat

Daha önceki bir yazımızda, tıbbi amaçlarla kullanılan bitkisel ürünlerin güvenilirliği konusundaki soru işaretlerini ele almış ve bu güvenliğin nasıl sağlanabileceğini anlatmıştık. Bu yazımızda ise, Türkiye'de çok yoğun olarak sürdürülen bitkisel ürün alışverişinde en önemli aktör olan aktarlık mesleğini ele alacak, ülkemizdeki aktarların güvenilirliği konusunda yapılmış 2 çalışmaya göz atacağız.

Bir çalışmada İstanbul’da faaliyet gösteren rastgele seçilmiş 12 aktardan, sarı kantaron olarak satılan örnekler temin edilmiştir, bu droglar çeşitli analiz yöntemleriyle analiz edilmiştir. Diğer bir çalışmada ise 6 ilde (Siirt, Batman, Mardin, Diyarbakır, Gaziantep ve Şanlıurfa) faaliyet gösteren, merkezi konumdaki müşteri yoğunluğunun fazla olduğu aktarların olması amacıyla aktarlar örnekleme yöntemi uygulanarak seçilmiş ve toplam 60 işyerinden mayıs papatyası olarak satılan örnekler temin edilmiştir. Temin edilen örneklerin teşhisi Siirt Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü laboratuvarlarında yapılmıştır. Yapılan çalışmalardan çarpıcı sonuçlar elde edilmiştir. Aşağıda, bu sonuçların detaylarını ve önemlerini bulabilirsiniz.

Aktarlarda Satılan Sarı Kantaron Ne Kadar Güvenli?

Bu çalışmada İstanbul'da faaliyet gösteren rastgele seçilmiş 12 aktardan, sarı kantaron olarak satılan örnekler temin edilmiştir. Örneklerin doğru bitkiye ait olup olmadığını, drog olarak toplanan kısmının, toplama zamanının, kurutma ve saklama koşullarının uygunluğunu belirlemek amaçlanmıştır. Droglar üzerinde makroskobik ve mikroskobik incelemeler, mikrobiyolojik analiz, mineral ve ağır metal miktar tayini yapılmış, total antioksidan statü (TAS), total oksidan statü (TOS) ve oksidatif stres indeksi (OSI) belirlenmiştir. Ayrıca droglardan hazırlanan metanol ekstrelerinde HPLC ile kalitatif olarak hiperisin analizi yapılmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Bu çalışmada kullanılan Hyperici herba drogu, İstanbul’da faaliyet gösteren ve rastgele seçilmiş 12 aktardan, 20.11.2018- 15.03.2019 tarihleri arasında, "sarı kantaron" adı ile sorularak temin edilmiştir. Droglar A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L olarak kodlanmıştır.

Kontamine Olmuş, Hatalı Toplanmış, Etkisiz Sarı Kantaron!

İstanbul aktarlarından alınan 12 farklı Hypericum perforatum örneği üzerinde yapılan makroskobik inceleme ile neredeyse tamamında gözle görülür kontaminasyona rastlandığı bazılarının böceklenmiş olduğu, dolayısıyla drogların doğru şekilde toplanıp saklanmadığı anlaşılmıştır. Örneklerden 6 tanesinin meyveli bitkiden oluşması nedeniyle drogun yanlış zamanda toplandığı saptanmıştır. Örneklerin neredeyse tamamına yakınının farklı bitkilere ait parçalar içerdiği görülmüş hatta bazılarının taş parçaları içerdiği saptanmıştır. Mikroskobik incelemede Hypericum türlerinin çoğunda görülmesi beklenen, Hypericum türlerinin aktif bileşini olan hiperisini içeren salgı bezleri ve bu türlere özgü polen yapıları aranmıştır. A, B, C, E, F, G, I, J ve L örneklerinde hiperisin taşıyan salgı bezi görülürken, D, H ve K örneklerinde rastlanmamıştır. Tüm örneklerde ise polen görülmüştür.

Örneklerin makroskobik ve mikroskobik görüntüsü.
Örneklerin makroskobik ve mikroskobik görüntüsü.
ResearchGate

Yüksek basınçlı sıvı kromotografisi kullanılarak drogların hiperisin içerip içermediğine bakılmıştır. Sonuçta hiperisin, 12 örneğin yalnızca 6'sında saptanabilmiştir.

Hiperisin standardına ait PDA kromatogramı-Örneklere ait PDA kromatogramı
Hiperisin standardına ait PDA kromatogramı-Örneklere ait PDA kromatogramı
ResearchGate

Mineral ve ağır metal miktar tayini sonucunda iki örneğin Al seviyesinin çok fazla olması bu drogların uzun süreli kullanımının ağır metal toksikasyonuyla sonuçlanabileceğini düşündürmektedir. Bununla birlikte aynı türe ait örneklerde TAS, TOS düzeylerinin, ağır metal ve mineral içeriğinin farklılığı, bitki türlerinin farklı bölgelerden toplanmış olması, toplanma dönemi, toplama sonrası kurutulma sürecinde yapılan muhtemel farklı uygulamalar, saklama koşullarının farklılığı gibi nedenlerle açıklanabilir.

Tüm Reklamları Kapat

Analizler sonucu elde edilen bu sonuçlara göre aktarlardan temin edilen ve analizleri yapılan drog örneklerinin standart bir kalitede olmadığı belirlenmiştir. İnsan sağlığı açısından tehdit oluşturan bu durumun önüne geçilmesi için gerekli denetimlerin yapılması ve halk sağlığının korunması adına uygun olmayan drogların satışına izin verilmemesi, halkın doğru, kaliteli droglara ulaşabilmesinin sağlanmasının gerekliliği araştırmacılar tarafından önemle vurgulanmıştır.

Aktarlarda Satılan Papatya Ne Kadar Güvenli?

Bu çalışma, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde bulunan aktarlarda mayıs papatyası olarak satışı yapılan ürünlerin ismine doğru olup olmadığını belirlemek amacıyla, gayeli örnekleme yöntemi kullanılarak 2018 yılında yürütülmüştür. Mayıs papatyası (Matricaria recutita) yerine pazarda çoğu zaman köpek papatyasının (Cota altissima J. Gay) satılmasından dolayı tedarikçiler, perakendeciler ve özellikle tüketicilerde bilinç ve kamuoyu oluşturulması amacıyla bu çalışma yapılmıştır.

Çalışma materyali olan mayıs papatyası, genellikle soğuk algınlıklarında, öksürüklerde, midevi ve karminatif kullanım gibi amaçlarla alınıp satılmaktadır. Bu çalışma 6 ilde (Siirt, Batman, Mardin, Diyarbakır, Gaziantep ve Şanlıurfa) faaliyet gösteren merkezi konumda, aktarlar çarşısının bulunduğu illerde aktarlar çarşısında ve müşteri yoğunluğunun fazla olduğu aktarlar gayeli örnekleme yöntemi uygulanarak seçilmiş ve toplam 60 işyerinden örnekler alınmıştır.

Köpek Papatyası Nedir?

Cota altissima (L.) J. Gay, "köpek papatyası" olarak bilinir. Köpek papatyası, Türkiye’de 9'u endemik olmak üzere 15, dünyada 49 türü bulunan Cota J. Gay cinsine ait bir türdür. Cota cinsi, morfolojik olarak Anthemis'e benzemektedir. Fakat Cota cinsi, Anthemis cinsinden akenlerindeki (meyve çeşidi) farklılıklarından dolayı ayrım göstermektedir. Mayıs papatyası ve Köpek papatyası arasındaki bazı farklar da incelenmiştir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Köpek Papatyası
Köpek Papatyası
Kocaeli Bitkileri

Mayıs papatyası ve köpek papatyasının morfolojik özelliklerine bakıldığında çeşitli farklılar içerdiği görülmüştür. Bu verilere ek olarak mayıs papatyası ve köpek papatyasının uçucu yağlarının kimyasal içerikleri de incelenmiş ve birbirinden oldukça farklı olduğu görülmüştür. Bundan dolayı, köpek papatyasının mayıs papatyası yerine kullanımının doğru olmayacağı düşünülmüştür.

Aktarlardaki Papatyaların Neredeyse Hiçbiri Doğru Değil!

Batman’dan 5, Diyarbakır’dan 22, Gaziantep’ten 10, Mardin’den 7, Şanlıurfa’dan 12 olmak üzere toplam 60 aktardan 60 örnek alındığı görülmektedir. Alınan örneklerden 57 tanesinin Köpek papatyası, sadece 3 tanesinin Mayıs papatyası olduğu tespit edilmiştir. Toplamda örneklerin %95.7’sinin köpek papatyası, yalnızca %4.3’ünün mayıs papatyası olması dikkat çekicidir.

Çalışmada toplanan örneklerin türlere göre dağılımı ve oranları (%)
Çalışmada toplanan örneklerin türlere göre dağılımı ve oranları (%)
DergiPark

Araştırmanın genel sonucuna baktığımızda, aktarlarda mayıs papatyası yerine genellikle köpek papatyasının satıldığı tespit edilmiştir.

Aktarlardan alınan örnekler-Aktarlarda Mayıs papatyası olarak satılan köpek papatyaları
Aktarlardan alınan örnekler-Aktarlarda Mayıs papatyası olarak satılan köpek papatyaları
DergiPark

Ayrıca tüketicilerin de bitkiyi tanımadıkları, bunun için de kendilerine verilen papatyanın mayıs papatyası olup olmadığını sorgulamadıkları tespit edilmiştir.

Sonuç

Sentetik ilaçlar gibi birçok kimyasal bileşenden oluşan bitkilerin ise ülkemizde kalite kontrolleri ve analizleri yeterince hatta neredeyse hiç yapılmadan bitkiler konusunda uzman olmayan kişiler tarafından insanlara ulaştırılır. Bu durumun insan sağlığı açısından kötü sonuçlarını görmemek için insan sağlığını böylesine ilgilendiren tıbbi ve aromatik bitkiler, mutlaka uzman kişiler tarafından düzenli bir şekilde denetlenmeli ve uzman kişilerin bitkisel ürün ya da drog satın almak için gelen insanları bitkiler hakkında mutlaka bilgilendirmelidir. Çünkü bu çalışmalarda tespit edildiği gibi tıbbi ve aromatik bitkiler aktarlarda çoğu zaman doğru isimleri ile dahi satılmamaktadır. Hatta olması gereken ürünü talep eden tüketicilerin zaman zaman tepki ile karşılaştığı da çalışmalar sırasında tespit edilmiştir. Aynı zamanda toplanan örneklerin bilimsel bir çalışmada kullanılacağını hisseden, anlayan satıcıların satıştan vazgeçtikleri, fevri davrandıkları görülmüştür.

Çalışmalar sonucunda elde edilen bu veriler bitkiler hakkındaki birçok parametrenin aslında ne kadar önemli ve hayati olduğunu, bitkilerin tedavide kullanımı hakkındaki bilinç düzeyimizin artması gerektiğinin önemini vurgulamaktadır. Ülkemizde (ve Dünya'da) bu konuda modern bilim ışığında önlemler alınmazsa, masum kişilerin bu ürünlerden zarar görmeye devam etmesi kaçınılmaz olacaktır.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
38
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Korkutucu! 16
  • Bilim Budur! 7
  • İnanılmaz 6
  • Üzücü! 6
  • Tebrikler! 5
  • Grrr... *@$# 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/05/2024 04:54:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11309

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Teyit
Yüz
Dinozor
Hukuk
Etik
Mikroevrim
Samanyolu Galaksisi
Canlı
Deniz
İntihar
Algoritma
Uydu
Yangın
Hominidae
Saldırı
Çocuk
Malzeme
Sinirbilim
Homeostasis
Sosyal
Hominid
Makina Mühendisliği
Astrofotoğrafçılık
Mühendislik
Anatomi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
R. Aydın, et al. Türkiye'de Aktar Problemi: Ülkemizde Satılan Tıbbi Bitkiler Ne Kadar Güvenli?. (3 Ocak 2022). Alındığı Tarih: 28 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11309
Aydın, R., Ersoy, E. (2022, January 03). Türkiye'de Aktar Problemi: Ülkemizde Satılan Tıbbi Bitkiler Ne Kadar Güvenli?. Evrim Ağacı. Retrieved May 28, 2024. from https://evrimagaci.org/s/11309
R. Aydın, et al. “Türkiye'de Aktar Problemi: Ülkemizde Satılan Tıbbi Bitkiler Ne Kadar Güvenli?.” Edited by Ezgi Ersoy. Evrim Ağacı, 03 Jan. 2022, https://evrimagaci.org/s/11309.
Aydın, Rabia. Ersoy, Ezgi. “Türkiye'de Aktar Problemi: Ülkemizde Satılan Tıbbi Bitkiler Ne Kadar Güvenli?.” Edited by Ezgi Ersoy. Evrim Ağacı, January 03, 2022. https://evrimagaci.org/s/11309.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close