Bu Reklamı Kapat

Sarı Kantaron (Hypericum perforatum)

Sarı Kantaron (Hypericum perforatum)
Sarı Kantaron Bitkisi
Wikimedia
Bu Reklamı Kapat
 RabiaAydın 2. Yazar Rabia Aydın  EzgiErsoy 2. Editör Ezgi Ersoy
5 dakika
18,436 Okunma Sayısı
Notlarım
Bu Reklamı Kapat
Sarı Kantaron
  • Bilimsel Adı Hypericum perforatum
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Sarı Kantaron
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı St John's-wort
  • Gözlem Lokasyonu Uludağ, Bursa
Taksonomi
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Sarı kantaron (Hypericum perforatum), Hypericaceae ailesinden, yaklaşık olarak 30-100 cm boylarında, çiçekli bir bitkidir. Geniş, sürünen rizomları olan, çok yıllık, otsu bir bitkidir. Kırmızımsı gövdeleri dik ve üst kısımda dallanmıştır ve 1 metreye kadar büyüyebilir. Sarı kantaron bitkisinin gövdesi, taban kısmında odunsudur ve yaprak izlerinden ötürü eklemli gibi gözükebilir.[1]

Anadolu’da binbirdelik otu, kan otu, kılıç otu, koyun kıran, kuzu kıran, mayasıl otu, püren, sarı kantaron, yara otu, gibi isimlerle bilinen H. perforatum türünün tarihçesi, etnobotanik kullanımı, kimyasal bileşimi ve aktiviteleri ile ilgili birçok çalışma bulunmaktadır.

Sarı kantaron dalları, tipik olarak basık bir taban etrafında kümelenir. Dar ve dikdörtgen şeklinde ve 1-2 cm uzunluğunda zıt ve sapsız yaprakları vardır.[2] Dallarda taşınan yapraklar, kısaltılmış dalcıklara zıt büyür. Yapraklar sarı-yeşil renkte olup, dağınık yarı saydam glandüler (bezsi) doku noktaları vardır.[3] Noktalar, ışığa tutulduğunda göze çarpar ve yapraklara, bitkinin Latince belirleyici adının (perforatum) atıfta bulunduğu "delikli" bir görünüm verir.

Sarı kantaron bitkisinin çiçeklerinin boyu 2,5 cm kadardır: 5 taç yaprağı ve çanak yaprağı vardır ve göze çarpan siyah noktalarla parlak sarı renktedir.[4] Çiçekler, üst dalların uçlarında, ilkbahar sonu ile erken yaz ortası arasında geniş sarmal halkalarda görülür. Talkımları yapraklıdır ve birçok çiçek taşır. Sivri çanak yaprakları siyah bezsi noktalara sahiptir. Birden fazla erkek organ, tabanda üç demet halinde birleşir. Polen taneleri elips şeklindedir.[5] Siyah ve parlak tohumlar pürüzlüdür, kaba yivlerle ağlanmıştır.[6] Sarı kantaron çiçeklerinin kendisi değil ama, çiçek tomurcukları veya tohum kabukları ezildiğinde kırmızımsı veya mor bir sıvı üretilir.[7]

Sarı kantaron, reçeteli ilaçlarla etkileşerek, kontrolsüz kullanımında ciddi zararlara neden olabilir. Bu özelliği dolayısıyla sarı kantaron, asırlar boyunca geleneksel tıp dâhilinde tedavi amaçlı olarak kullanılmıştır ve günümüzde de halk arasında bu tür kullanımı devam etmektedir. Türün ürettiği hiperforin isimli çok güçlü bir kimyasalın biyolojik etkileri günümüzde hâlen araştırılmaktadır.

Sarı Kantaron (Hypericum perforatum)
Sarı Kantaron (Hypericum perforatum)
Ezgi Ersoy

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Muhtemelen H. maculatum ve H. attenuatum türlerinin Sibirya coğrafyasında melezlenmesiyle ortaya çıkmış olan sarı kantaron bitkisi, Avrasya'nın ılılman bölgelerinde bulunur.[8] Sarı kantaron, sonradan Kuzey ve Güney Amerika'ya, Güney Afrika'ya ve Avustralya'ya işgalci tür olarak götürülmüştür. Tür, besi hayvancılığı açısından zararlı ot olarak görülmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Avrupa, Asya, Kuzey Afrika ve Kuzey Amerika’da geniş yayılış gösteren H. perforatum türünün taze ve çiçekli dallarından elde edilen "Hyperici herba" drogu, Avrupa Farmakopesi’ne kayıtlıdır.

Sarı Kantaron (Uludağ, Bursa)
Sarı Kantaron (Uludağ, Bursa)
Ezgi Ersoy

İnsanlarla Etkileşim ve Kültürel Referanslar

Batıl İnançlar

Sarı kantaron bitkisinin İngilizce adı olan "St. John Otu", haziran ayının sonuna doğru gerçekleşen yaz gündönümünde kutlanan St. John Günü festivaline gönderme olarak bu şekilde konmuştur. Sarı kantaron bu dönemde bolca toplandığı için, "St. John Otu" olarak anılmaya başlanmıtşır. Bu otun "kötü ruhları" kovduğuna ve hastaları iyileştirdiğine inanıldığı için, bahçelerden toplandıktan sonra evlere ve kapılara asılmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Geleneksel Tıp

Sarı kantaron (H. perforatum) türünün 2000 yılı aşkın süredir tıbbi amaçlarla kullanıldığı bilinmektedir. Bu türün çeşitli iç ve dış rahatsızlıkları tedavi etmek için bitkisel bir ilaç olarak kullanılması, eski Yunanlıların zamanına kadar uzanmaktadır. O zamandan beri dahilen anksiyete ve depresyon; haricen de kesikler ve yanıklar için popüler bir tedavi yöntemi olarak kullanılmıştır.

Modern Tıp

Son araştırmalar, bu bitkinin kanser, iltihaplanma ile ilgili bozukluklar, bakteriyel ve viral hastalıklar dahil olmak üzere birçok rahatsızlığın tedavisinde etkili olduğunu göstermiştir. H. perforatum biyolojik olarak aktif olan birçok fitokimyasal madde üretir.

Uzun yıllardır yapılan çalışmalar sonucunda H. perforatum bitkisinin kimyasal bileşimi aydınlatılmış; bitkinin, naftodiantron türevleri (hiperisin, psödohiperisin), flavonoitler (rutin, hiperozit, izokersitrin, kersitrin, luteolin, kempferol, mirsetin, amentoflavon ve I3, II8 biapigenin), floroglusinoller (hiperforin, adhiperforin), biflavonlar, prosiyanidinler, ksanton türevleri, tanenler, uçucu yağ bileşikleri, fenolik asit türevleri, amino asitler ayrıca; organik asitler, peptidler, polisakkaritler gibi kimyasal maddeler taşıdığı saptanmıştır.

Hypericum perforatum bitkisinde bulunan bazı kimyasallar
Hypericum perforatum bitkisinde bulunan bazı kimyasallar
ResearchGate

Yapısında bu kadar etkili kimyasal bileşikler bulunduran bir bitkinin kullanımında dikkat edilmesi gereken çok farklı noktalar vardır. Örneğin Hypericum cinsinin Türkiye bitki örtüsünde doğal olarak yetişen 109 tipi kayıtlıdır. Bu tipleri anatomik açıdan birbirine çok benzerdir; dolayısıyla tıbbi amaçla kullanılacak doğru türün toplanabilmesi için uzman desteği gereklidir.

Bu Reklamı Kapat

Tıbbi Riskler

Sarı kantaron (H. perforatum) bitkisinden hazırlanan ürünlerin antidepresan ilaçlarla birlikte kullanılması durumunda terapötik doz aşılabilir ve serotonin sendromu vakaları görülebilir. Aşırı kullanımda derinin ışığa karşı hassas hale gelmesi söz konusu olabilir. Uzun süre Hypericum perforatum ekstresi kullanan kişilerin anestezi aldıklarında hipotansif atak geçirme riski vardır. Hypericum ekstresi taşıyan ürünlerin digoksin, kumarin tipi antikoagülanlar, bazı immünosüprasif ilaçlar (siklosporinler), oral kontraseptifler ve bazı hiperlipidemik ilaçlar ile etkileşerek, bu ilaçların plazma düzeylerini düşürdüğü veya yükselttiği, ya da bağırsakta P-glikoprotein (Pgp) sentezini arttırarak çeşitli ilaçların bağırsaktan emilimini azalttığı da unutulmamalıdır.

Sarı kantaron; bir kimya deposu olarak görev gören bitkilerin bilinçsizce kullanımlarında ortaya çıkan çeşitli yan etkilerini ve diğer ilaçlarla olan etkileşimlerini de göz önüne alırsak bitkilerin alımı ve kullanımı hakkında ne kadar çok parametreye dikkat etmemiz gerektiğinin iyi bir örneğidir.

Etimoloji

Antik çağlarda doğaüstü özelliklere sahip olduğuna inanılan H. perforatum türünün cins ismi olan Hypericum, Yunanca bir kelime olan “υπερεικον” (upereikon) sözcüğünden gelir. "Υπερ" sözcüğü "yukarı", "εικων" sözcüğü ise "ikon" anlamına gelmektedir: Upereikon, Antik Yunanlılar tarafından kötü ruhları uzaklaştırmak için yüksek yerlere asılan dini figürlere verilen isimdir.

Türün belirleyici adı olan "perforatum" ise, bitki ışığa tutulduğunda yaprak ve çiçeklerinde görülen saydam salgı bezlerinin oluşturduğu delikli görünümden dolayı "delikli" anlamına gelen "perforated" kelimesinden türemiştir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 6
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ J. Stubbendieck, et al. (2003). North American Wildland Plants: A Field Guide Volume 1. ISBN: 9780803293069. Yayınevi: University of Nebraska Press.
  • ^ F. Rose. (2006). The Wild Flower Key. ISBN: 9780723251750. Yayınevi: Warne.
  • ^ S. M. A. ZOBAYED, et al. (2006). Plant–Environment Interactions: Accumulation Of Hypericin In Dark Glands Of Hypericum Perforatum. Annals of Botany, sf: 793-804. doi: 10.1093/aob/mcl169. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ C. A. Stace. (2010). New Flora Of The British Isles. ISBN: 9780521707725. Yayınevi: Cambridge University Press.
  • ^ PharmaXChange. Pharmacognosy Of St. John's Wort. (18 Aralık 2012). Alındığı Tarih: 03 Ocak 2022. Alındığı Yer: PharmaXChange | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Gray. (2022). Manual Of Botany. ISBN: 9780442222505.
  • ^ Project Noah. St John's Wort. Alındığı Tarih: 03 Ocak 2022. Alındığı Yer: Project Noah | Arşiv Bağlantısı
  • ^ E. Ernst. (2003). Hypericum. ISBN: 9781420023305. Yayınevi: CRC Press.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/01/2022 03:12:56 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11306

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Beslenme Biçimi
Sağlık Bakanlığı
Homeostasis
Yayılım
Mikoloji
Boyut
Grip
Psikiyatri
Analiz
Yüz
Astrofotoğrafçılık
Köpekler
Sars Virüsü
Sahtebilim
Savunma
Güneş
Mars
Sağlık
Filogenetik
Entomoloji
Fosil
Kanser
Tardigrad
Antikor
Yılan
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et