Tulyum

Tulyum Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Tulyum
Tulyum
Wikipedia
Dilan Emektar Editör Dilan Emektar
2 dakika
276 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 70. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tulyum
  • İngilizce İsim Thulium
  • Sembol Tm
  • Atom Numarası 69
  • Grup N/A
  • Periyot 6
  • Oda Sıcaklığında Faz Katı
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p6 5s2 4d10 5p6 6s2 4f13
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [Xe] 4f13 6s2
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 168.934222 Da (0.00002000 Da)
  • Blok d
  • Kategori Lantanit
  • Görünüm Gümüşümsü gri
  • Atomik Yarıçap 175 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 2223 K
  • Erime Sıcaklığı 1818 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 9.32 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 5.2×10−7 kg/kg
  • Şehir Toprağında 0.0000 kg/kg
  • Meteoritlerde 0.0000029 %
  • Deniz Suyunda 1.7×10−13 kg/L
  • İnsan Vücudunda %
  • Güneş'te 3.0×10−8 silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 3.8×10−8 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü 30.5 GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü 44.5 GPa
  • Poisson Oranı 0.213
  • Young Modülü 74 GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke İsveç
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı T. Cleve, 1879
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı T. Cleve, 1879
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Tulyum, "Tm" ile sembolize edilen, atom numarası 69 olan kimyasal bir elementtir. Lantanid serisinin on üçüncü ve sondan üçüncü elementidir. Diğer lantanidler gibi, en yaygın oksidasyon durumu +3'tür. Ancak +2 oksidasyon durumu da neredeyse dolu olan 4f kabuğu tarafından stabilize edilerek gerçekleşebilir. Tulyumun ait olduğu kimyasal aileye, nadir toprak elementleri de denir. Bu isim yanıltıcıdır; çünkü aslında bu elemetin ailesi çok da nadir bulunmaz. Yalnızca, genellikle yeryüzünde birlikte bulunurlar ve bu nedenle birbirlerinden ayrılmaları çok zordur. Lantanid ismi ise, atom ağırlığı 57 olan lantandan gelir. Lantanid ailesi, periyodik tablodaki 6. sırayı oluşturur.

Fiziksel Özellikler

Tulyum, bıçakla kesilebilecek kadar yumuşak, gümüşi renkli bir metaldir. Hem dövülebilir hem de sünek bir metal olduğu için çalışması ve işlenmesi oldukça kolaydır. Erime noktası 1,550°C (2,820°F) ve kaynama noktası 1,727°C (3,141°F) olarak ölçülmüştür. Yoğunluğu santimetre küp başına 9.318 gramdır.

Kimyasal Özellikler

Tulyum havada nispeten kararlı halde bulunur. Yani havadaki oksijen veya diğer maddelerle kolayca reaksiyona giremez. Su ile yavaş, asitlerle hızlı bir şekilde reaksiyona girer.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Tulyum bileşikleri, monazit, euxenite ve gadolinit gibi minerallerde diğer nadir toprak metallari ile birleşmiş bir şekilde oluşur. Monazit madenlerinde yaklaşık %0.007 oranında tulyum bulunur. Tulyum, lantanit elementlerinin en nadir olanıdır. Dünya kabuğunda bolluğunun milyonda yaklaşık 0,2 ile 1 parça olduğu tahmin edilmektedir. Bu orana rağmen bu onu gümüş, platin, cıva ve altından daha "popüler" yapar.

Uygulama ve Kullanım Alanları

Saf tulyum metalinin ve bileşiklerinin ticari kullanımı pek yaygın değildir. Bunun sebebi, çok nadir ve pahalı olması ve özelliklerinin kullanıma pek de uygun olmamasıdır. Genel olarak kimyasal araştırmalarda kullanılır. Tulyum, lazer oluşturmak için kullanılmıştır. Stabil tulyum (Tm-169) bir nükleer reaktörde bombalandığında, taşınabilir X-ışını cihazlarında bir radyasyon kaynağı olarak kullanılabilir. Ayrıca mikrodalga ekipmanında kullanılan ve "ferrit" adı verilen seramik manyetik malzemelerde kullanılabilr.

Tarihi

Tulyum ilk olarak 1879'da, İsveç Uppsala Üniversitesi'nde Per Teodor Cleve tarafından, oksit halinde izole edildi. Pek çok nadir toprak elementinin (lantanid) keşfi 1794 yılında itriyum ile başladı. Çünkü itriyum kimyasal olarak benzer elementlerle birleşik halde bulunuyordu. Aslında ilk kimyagerler, bu elementin varlığından haberdar değillerdi. 1843'te erbiyum ve terbiyum, itriyum aracılığıyla elde edildi. 1874'te ise Cleve, erbiyuma daha yakından bakmaya karar verdi. Bu esnada ise elbiyumun başka elementler de içerdiğini fark etti; çünkü atom ağırlığının geldiği kaynağa bağlı olarak bu elementin değişken olduğunu gözlemledi. 1879 yılında ise itriyumdan tulyum elde etmeyi başardı.[1]

1911'de Amerikalı kimyager Theodore William Richards, bu elementin saf bir örneğini elde etmek ve böylece atom ağırlığını tam olarak belirlemek için 15.000 adet tulyum bromatının yeniden kristalleştirmesi işlemini gerçekleştirdi.

Etimolojisi

Tulyum, İskandinavya'nın en eski adı olan Thule'den gelmektedir.

Önlem ve Güven

Tulyumun Sağlığa Etkileri

Çözünür tulyum tuzları, büyük miktarlarda alındığında hafif toksik olarak kabul edilir; ancak çözünür tuzlar, tamamen toksik değildir. Bu nedenle sağlığa etkileri yok denecek kadar azdır.

Tulyumun çevreye etkileri

Tulyum, bitkiler ve hayvanlar için çevresel bir tehdit oluşturmaz.

İlginç Bilgiler ve Diğer

Tulyum lazerleri, şu anda leke giderici bir tedavi olarak oldukça tercih edilen bir yöntemdir. Son zamanlarda tulyum lazerinin beyazlatma etkisi kullanılarak güzellik ve estetik sektöründe leke açıcı tedavi olarak kullanılmaktadır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 70. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 31/07/2021 17:49:51 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10071

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Viral
Tür
Modern
Doğa Yasası
Diyet
Çeviri
Süpernova
Malzeme
Doğal
Doğa Olayları
Covıd-19
Mantar
Böcek Bilimi
Parazit
Irk
Bilim İnsanı
Seçilim
Arı
Kuş
Nasa
Filogenetik
Molekül
Antropoloji
Genetik
Alkol
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın