Gece Modu

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Hastalık Kataloğu projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Hastalık Kataloğu projesinin amacı, başta nadir hastalıklar ve Türkiye'yi etkileyen hastalıklar olmak üzere Dünya'da görülen bütün hastalıkları bir katalog halinde biriktirmek ve bunlara yönelik halka açık bir bilgilendirme ve endeks sistemi sunmaktır.

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik, profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

Genel Bilgiler: Patoloji ve Mekanizma

Toksoplazmoz, Dünya'daki en yaygın parazitlerden biri olan Toxoplasma gondii parazitinin bulaşmasıyla oluşan bir hastalıktır. Genellikle az pişmiş et, enfekte olmuş kedilerin dışkılarına dokunma veya anneden çocuğa gebelik yoluyla geçer. Bu parazitin ekolojisi, evrimi ve insanlar da dahil konağı olan hayvanlarda sebep olduğu davranışsal değişimler ile ilgili daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

Toksoplazmoz bazı insanlarda grip-benzeri belirtilerle görülür; ancak enfekte olan birçok insanda hiçbir belirti veya semptom görülmez. Enfekte olmuş annelerden doğan bebeklerde ve zayıf savunma sistemine sahip bireylerde bazı ciddi komplikasyonlar görülebilir.

Genel olarak sağlıklı iseniz ve gebe değilken size toksoplazmoz enfeksiyonu tanısı konulacak olursa herhangi bir tedavi uygulamanıza gerek olmayacaktır. Savunma sisteminiz zaten bu parazitle rahatlıkla mücadele edebilecektir ve hekiminiz genel olarak size koruyucu bazı müdahaleler önerecektir. Eğer hamileyseniz veya zayıf bir savunma sistemine sahipseniz, ciddi sorunlarla yüzleşmemek adına tedavi başlanacaktır. Bu nedenle, bu parazite karşı en iyi çare, bulaşmayı en başından önleyici önlemler almaktır.

Toxoplasma gondii paraziti (solda)
Toxoplasma gondii paraziti (solda)

Belirti ve Semptomlar

Sağlıklı kişilerde hastalık herhangi bir belirti veya semptom göstermese de, bazı diğer kişilerde parazitin bulaşması sonrasında grip-benzeri şu semptomlar görülür:

  • Vücut ağrısı
  • Şişmiş lenf düğümleri
  • Baş ağrısı
  • Ateş
  • Bitkinlik

Savunma Sistemi Zayıf Kişiler

Eğer HIV/AIDS durumunuz varsa, kemoterapi tedavisi görüyorsanız veya yakın geçmişte bir organ bağışı aldıysanız, eskiden Toxoplasma enfeksiyonu yaşasanız bile bunun belirtileri geri gelebilir. Bu durumda daha güçlü semptomlar deneyimleyebilirsiniz:

  • Baş ağrısı
  • Kafa karışıklığı
  • Koordinasyon bozukluğu
  • Nöbetler
  • Verem-benzeri akciğer problemleri
  • Görmede bulanıklık ve retinada enflamasyon (oküler toksoplazmoz)

Bebekler

Eğer gebelikten hemen önce veya hamileliğiniz sırasında parazit size bulaşırsa, bu parazitin yavrunuza geçme ihtimali bulunmaktadır. Buna doğuştan toksoplazmoz adı verilmektedir. Unutmayın ki kendinizde hiçbir semptom olmasa bile, çocuğunuza bu paraziti aktarma ihtimaliniz vardır.

Üçüncü trimesterde meydana gelen bulaşmalar, bebeğe aktarım ihtimali en yüksek olanlardır; birinci trimester ise aktarım ihtimalinin en düşük olduğu dönemdir. Ancak gebeliğin ne kadar erken döneminde parazit yavruya aktarılırsa, bebeğin sağlığına yönelik risk faktörleri de o kadar yüksek olmaktadır.

Erken dönemde meydana gelen enfeksiyonların birçoğu ölü doğum veya düşük ile sonuçlanmaktadır. Hayatta kalabilen bebeklerde de ciddi sağlık sorunları görülmektedir:

  • Nöbetler
  • Şişmiş karaciğer ve dalak
  • Deride ve gözde sararma (sarılık)
  • Ciddi göz enfeksiyonları

Toksoplazmoz olan bebeklerin çok küçük bir kısmı, doğum sırasında herhangi bir belirtiye sahiptir. Çoğu zaman yenidoğanlarda, onlu yaşlara kadar hiçbir belirti görülmez. Bu yaştan sonra çocuklarda işitme kaybı, zihinsel sorunlar ve göz enfeksiyonları görülebilir.

Hastalıkla İlişkili Etken Faktörler ve Risk Faktörleri

Hastalık, Toxoplasma gondii isimli bir parazitin insana bulaşması yoluyla görülür. Bu bulaşma çoğu zaman kediler ve kuşlardan olmaktadır. T. gondii paraziti sadece kedi dışkısıyla dış dünyaya ulaştığı için, evcil ve vahşi kediler bu parazitin insana bulaşmasındaki nihai kaynaktır. Bu konularda daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.Toksoplazmoz hastalığı bireyden bireye bulaşıcı değildir (gebelikte anneden yavruya geçiş hariç); dolayısıyla bir kişiden bu hastalığı kapamazsınız. Hastalığı şu şekillerde kapabilirsiniz:

  • Parazitin bulaştığı kedi dışkılarına dokunmak. Bu illa kedi sahibi olma halinde değil, mesela bahçıvanlıkla uğraşıyorsanız kedi dışkısı bulaşmış otlara dokunma ve bu elinizi ağzınıza, burnunuza, gözlerinize dokundurma yoluyla olabilir. Ayrıca kedi dışkısını temizlemeye çalışırken de bu paraziti kapabilirsiniz.
  • Parazitin bulaştığı yiyecek ve içecekleri tüketmek. Özellikle kuzu, domuz ve geyik etlerinde bu parazit sık görülmektedir. Ara sıra pastörize edilmemiş süt ürünlerinde de bu paraziti bulmak mümkündür. Temiz suya erişim olmayan bölgelerde su içinde de bu parazit bulunabilir.
  • Parazitin bulaştığı bıçak, tahta ve diğer mutfak aletlerini kullanmak. Parazit, özellikle de çiğ ete dokunmuş olan mutfak aletlerine bulaşabilir. Eğer bu aletler iyi bir şekilde yıkanmazsa, parazit de yaşamını sürdürecektir.
  • Yıkanmamış meyve ve sebzeleri tüketmek. Meyve ve sebzelerin yüzeylerinde bu parazite rastlamak mümkündür. Her meyve ve sebze çok iyi bir şekilde yıkanmalı veya soyulmalıdır.
  • Enfekte olmuş bir organ nakli. Nadir bazı vakalarda toksosplazmoz olan bir organ veya kan nakil edilebilir.

Bu hastalık kişiye bulaştığında, vücudun hemen her yerinde kistler oluşur. Bu kistlere özellikle beyin ve kalp de dahil kas dokusunda rastlamaktayız.

Eğer genel olarak sağlıklıysanız, savunma sisteminiz bu paraziti kontrol altında tutabilecektir. Bu süreçte parazit, vücudunuzda inaktif bir durumda kalacaktır ve bu sayede ömür boyunca, doğal savunma kazanmış olursunuz - parazit sizi bir daha enfekte edemez. Ancak eğer ki vücudunuz bir ilaç veya hastalık nedeniyle savunma sistemini yitirecek olursa, enfeksiyon yeniden aktive olabilir ve söz konusu sonuçlar doğabilir.

Risk Faktörleri

Toksoplazmoz, herkeste görülebilen bir hastalıktır. Parazite Dünya'nın her yerinde rastlamak mümkündür. Ancak özellikle şu kişiler dikkatli olmalıdır:

  • HIV/AIDS'li kişiler
  • Kemoterapi tedavisi gören kişiler
  • Steroid veya diğer savunma sistemi baskılayıcı ilaçlar alanlar

Teşhis Yöntemleri

Parazitin varlığını teşhis etmek için ELISA testiyle IgM ve IgG antikorlarına bakılmaktadır. Ayrıca Dye Testi ile IgG, ELISA testiyle IgA ve IgE gibi antikorlara da bakılabilmektedir. Dahası avidite endeksi ile de teşhis yapılabilmektedir. Ancak bu testler pahalıdır ve erken teşhis sonrası uygulanan tedavi yöntemlerinin işlevselliği son derece tartışmalıdır. Dahası, test sonuçlarına bakarak enfeksiyon olduğu sonucuna varmak da zordur; hatalı negatif oranı yüksektir.

Bu nedenle Fransa gibi ülkelerde gebelikte toksoplazmoz testi rutin olarak uygulanmaktayken, ABD'de bu uygulamada rutin değildir. Türkiye'de ise 2014 yılına kadar rutin tarama tavsiye edilmemekteydi; ancak 2014'ten sonra T. C. Sağlık Bakanlığı tarama kılavuzuna bu tarama eklendi.

Bebeklerde enfeksiyon ultrason ve amniyosentez yöntemleriyle teşhis edilebilir.

Toxoplasma gondii (yeşil)
Toxoplasma gondii (yeşil)
National Geographic

Tedaviler veya İdare Yöntemleri

Sağlıklı kişilerde tedaviye gerek yoktur. Ancak duruma bağlı olarak, aslen sıtma tedavisinde kullanılan pirimetamin (Daraprim) tedavisi önerilebilir. Folik asit baskılayıcı role sahip olan bu ilaç, B9 vitamini emiliminizi düşürebilir ve bu nedenle tedaviye ek olarak bu vitamini almanız önerilebilir. Ayrıca sulfadiyazin antibiyotik kullanımıyla da parazit öldürülür.

Görülme Sıklığı ve Dağılımı (Epidemiyoloji)

Hastalığa tüm Dünya'da rastlamak mümkündür. Türkiye'de 1999-2009 yılları arasında 19 ayrı makalede, erişkin bireylerde 27429 vakadan söz edilmektedir. Aynı yıllar arasında, 24 ayrı makalede, hamileler arasında 17203 vakadan söz edilmektedir.

Önlem Yöntemleri

Şu yöntemlere başvurarak kendinizi koruyabilirsiniz:

  • Bahçe veya toprak işleriyle uğraşırken eldiven giyin. Eldiven giyseniz bile, bu işler bittikten sonra ellerinizi sabunlu suyla yıkayın ve ağzınıza/yüzünüze götürmeyin.
  • Az pişmiş veya hiç pişmemiş et yemeyin.
  • Mutfak alet edevatını iyi temizleyin. Özellikle de ete veya hayvan kanına dokunmuş olan aletlerin bulaşık makinasında sıcak suyla ve deterjanla/sabunla yıkandığından emin olun.
  • Tüm meyve ve sebzelerinizi yıkayın. Özellikle de pişirmeden yiyeceğiniz meyve ve sebzelerin yıkandığından veya soyulduğundan emin olun. Soymadan önce meyveyi mutlaka yıkayın.
  • Pastörize edilmemiş süt içmeyin. Pastörizasyon, paraziti öldürmektedir.
  • Çocukların oyun oynadıkları kum alanlarını kedilerin erişemeyeceği şekilde kapatın. Kediler, kendi kumları yerine çocukların kum alanlarına dışkı yapabilmektedir. Bu nedenle çocuklarınızın kumlarıyla, kedilerinizinkini ayrı tutun.

Kedi Severlere Özel Tavsiyeler

Toxoplasma paraziti, kedilerinizi dışlamak için bir sebep olmasın! Eğer genel olarak sağlıklı bir bireyseniz, kedilerinizden korkmanıza gerek yok! Ancak hamileyseniz veya savunma sisteminiz bir sebeple zayıfsa, şunları uyguladığınızdan emin olun:

  • Kedinizin sağlığına özen gösterin. Kedinizi her zaman evin içinde tutun, kuru veya konserve mamalarla besleyin. Asla çiğ et vermeyin. Kedilerinizin vahşi biçimde avlanmasına izin vermeyin; az pişmiş etlerle beslemeyin.
  • Sahipsiz kedilerden veya kedi yavrularından uzak durun. Sahipsiz kedilerin iyi bir evde yaşamaya ihtiyacı olsa da, Toxoplasma analizi yapılmamış, sahipsiz kedileri doğrudan doğruya evinize almayın. Bu testlerin sonuçlarının gelmesi 1 ay kadar sürebilmektedir. Bırakın o kedileri, sağlığı yerinde olan bir başkası sahiplensin.
  • Kedi kumlarınızı bir başkasına temizletin. Eğer bu mümkün değilse, kedi kumunuzu değiştirirken mutlaka eldiven ve yüz maskesi takın. Sonrasında ellerinizi sabunlu suyla yıkayın. Kedi kumunuzu mutlaka her gün değiştirin.

Parazitin Kedi Dışkısında Aktivasyon ve Yaşam Süresi

Toxoplasma gondii parazitinin kedi dışkısında aktive olabilmesi için en az 24 saate, en fazla ise 5 güne ihtiyacı vardır. Dolayısıyla ilk 24 saat içinde dışkıdaki ookistlerin (parazit yavrularının) bulaşıcılığı yoktur. İşte tam da bu nedenle kedi kumunuzu en fazla 24 saatte bir değiştirmek, kedi sahiplerinin sağlıklarını korumak yolundaki en büyük adım olacaktır.

Ancak parazit bir defa aktive olduktan sonra (yani dışkı içindeki ilk 24 saat ila 5 gün geçtikten sonra), ortalama 18 ay boyunca hayatta kalabilir ve bulaşıcılığını korur. Dolayısıyla kedi dışkısını düzenli bir şekilde evinizden atmıyorsanız, parazitin size bulaşma ihtimali çok yüksek olacaktır.

Kediniz, parazit kendisine bulaştıktan sonraki 7-20 gün boyunca her gün yaklaşık 100 milyon ookisti dışkısıyla dışarı atacaktır.

Etimoloji

Parazitin ismi olan Toxoplasma, Antik Yunancadaki τόξον, yani "eğilmiş", "yay-gibi" sözcüğü ile, πλάσμα, yani "şekillendirilmiş" veya "kalıplandırılmış" sözcüklerinden türetilmiştir. Parazitin yay şeklinde eğilmiş yapısından gelmektedir. Toksoplazmoz hastalığının ismindeki -oz (İng: "-osis") soneki ise "durum", "vaziyet" demektir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 6
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • Mayo Clinic. Toxoplasmosis. (2017, Ekim 03). Alındığı Tarih: 11 Eylül 2019. Alındığı Yer: Mayo Clinic
  • AVMA. Toxoplasmosis. (2019, Eylül 11). Alındığı Tarih: 11 Eylül 2019. Alındığı Yer: AVMA
  • A. Arı. Gebelerde Toksoplazma Enfeksiyonu. (2019, Eylül 11). Alındığı Tarih: 11 Eylül 2019.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/11/2019 19:18:51 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5522

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Reklam
Reklam
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bir uzay aracı içerisinde Dünya’nın yörüngesinde dolaştığımda, gezegenimizin ne kadar güzel olduğunu ilk defa gördüm. Ey, insanlık! Lütfen onu koruyalım ve güzelliğini arttıralım. Onu yok etmeyelim!”
Yuri Gagarin
Geri Bildirim Gönder