Gece Modu

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bir şey bizim için neden ''tesadüf'' olabilir? Diğer türlü soracak olursak, ''Bir sürece dair yorum yaparken 'tesadüf' kelimesini kullanabilmemiz için, o sürecin hangi özellikleri taşıması gerekir?"

Günlük yaşantımızda, en son 15 yıl önce gördüğümüz arkadaşımızı gördüğümüzde (15 yaşından küçük okurlarımızdan özür diliyoruz) ''Ne büyük tesadüf!'' diyerek kahkaha atmışlığımız vardır. Bu olayda ''tesadüf'' olarak değerlendirilen, bunca yıl sonra arkadaşımızı tekrar görmemizden başka bir şey olmasa gerek. Şimdi Dünya'nın yarıçapını 10 metreye düşürdüğümüzü hayal edelim, arkadaş buluşmalarında ''tesadüf'' kelimesi geçer miydi? Kullanım yüzdesinin alabildiğine azalacağını düşünüyoruz. Şu halde, uzay boyutu, ilk örneğimizde kilit rolü oynamış bulunuyor.

İkinci örneğimizi zaman boyutundan verelim: Tam fakültemizden ya da okulumuzdan çıkış saatimizde telefonumuz çalsın ve arkadaşlarımız, bizi naif bir mekâna, yemeğe davet etsin. Ne kadar da karnımız acıkmıştı; tam yerine geldi galiba. Günü 10 dakikaya sıkıştırdığımızda, elbette ''tesadüf''ler ya da ''tam yerine gelen davetler'' söz konusu olmayacaktır. Sorun, biraz da ölçek sorunudur.

Ya doğada rastladığımız ''harikalar''? Ya doğanın kendisi? Ya evren? Bu kavramları ele alan bilimsel yazılarda karşımıza çıkan ''tesadüf'' sözcüğünden ürpermemizin sebebi nedir? Elbette ölçektir, ''mükemmelliğin'' ölçüleridir. Entegrasyonda en üst düzeye ulaşmış bir sistemin ölçüleridir; yıldızların, ölürken arkalarında belli başlı kalıntılar bırakması, ardından bu kalıntıların tekrar bir araya gelerek karbon temelli bir yaşam formunun yolunu açmasıdır. Şimdi ne yapacağız? Elbette hiçbir çifte standarda yer vermeden, yukarıda yaptıklarımızı yapacağız; evreni sıkıştıracağız.

Bu taktiği, genelde Büyük Patlama kozmolojisi üzerine çalışan bilim insanları kullanırlar. Hatta başlı başına bir terimi bile vardır: ''Filmi geriye sarmak''. Bizler de filmi geriye sardığımızda, varlığa sebep olan faktörlerin çalışma alanlarını daraltarak etkileşim yüzdelerini/sıklıklarını/''verim''lerini artırmış oluyoruz. Bu, bilhassa doğanın kendisinin evrilmesinde gözleyebileceğimiz bir olguyu ortaya çıkarır: deneme-yanılma. Dünya'mızın soğumadan sonraki evrelerinde, bünyesinde sıvı su barındıracak hale gelmesiyle birlikte, artık canlılığın evrilmesi için belli moleküllerin, sıvı ortam içinde, belli açılarla, belli enerjilerde karşılaşmaları, bir istatistik sorunu haline gelir. Esasında, evrenin kendisinin meydana gelmesinden sonra canlılığın oluşması bir istatistik sorunu haline gelmiştir; ancak ölçekler, bizlerin ikna olmasına direnen en büyük etkenlerdir.

13,7 milyar yaşında bir evrenimiz var ve hızlanarak genişliyor. Bu kadar büyük ölçeklerde düşünebilmemiz için, belki de ışık hızına yakın hızlarda hareket edebilen bir araçla, uzayın derinliklerine kendimizi bırakmamız gerekir. Düşündüğümüzde ise ''Bu evren; bu olağanüstü ölçeklere genişleyen evren, bir zamanlar bir 'sıfır noktası'na sahipti.'' deriz. Bu ölçeklerde genişlemenin başlaması için, ''simetri kırınımı'' dediğimiz olgunun kendisini göstermesi gerekliydi ve gösterdi de. Göstermeseydi, 13,7 milyar yıl sonra orada devam eden bir tekillik ya da sıkışmışlık olmayacaktı; zira 13,7 milyar yıl gibi bir zaman dilimi, -henüz- anlamsız olacaktı.

Simetrinin kırılma mekanizması, belli başlı fiziksel sabitleri de doğrudan belirlemiştir. Planck sabiti, Büyük Patlama'dan kalan ve antenli televizyonlarımızda karıncalanmalar olarak kendisini gösteren kozmik mikrodalga fon ışımasının sıcaklık eğrisi, evrenimizdeki madde yoğunluğuna dair Ω (omega) sabiti gibi birçok fiziksel sabit, simetrinin kırıldığı anda bebek evrene hakim olan fiziksel şartların denetimindeydi ve bu andan sonra, bir önceki olaylar dizisi, bir sonraki olaylar dizisini etkilemeye başladı.

''Tesadüf'', görüldüğü gibi korkunç bir ifade değildir. Canlılığın evrilmesi konusunda ise belirttiğimiz gibi, sadece bir istatistiki sorunu, milyarlarca metreküplük okyanuslarda, trilyonlarca molekülün, katrilyonlarca kez dene-yanıl yöntemini kullanarak çözmesi söz konusudur. Tekrar söylüyoruz: bu, başlı başına bir istatistiki sorundur. Ancak evrenin oluşması konusunda ''tesadüf'' ifadesini kullanmamızın sebebi, simetriyi neyin kırdığını bilmememizdir; bu konuda daha fazla cahil kalmayacağımızı da söyleyelim; zira takip ettiğimiz kaynaklara göre bu sorunun çözümü, yakın.

Not: Konuyla ilgili detaylı bir makalemiz için evrimagaci.org/makale/13">buraya tıklayınız.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 2
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/09/2019 05:14:51 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/869

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Başkalarına sana davranılmasını beklediğin gibi davranma. Zevkleri bambaşka olabilir.”
George Bernard Shaw
Geri Bildirim Gönder