Suların Deney Faresi: Zebra Balıkları!

Suların Deney Faresi: Zebra Balıkları!
Danio reriro (Zebra Balığı/Zebra Danio)
Wellcome Sanger Institute
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
948 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

İnsan olmayan canlıların da insanla çok benzer biyolojik mekanizmalara sahip olmasının keşfinin ardından, yeni üretilen teknolojileri (aşı, ilaç, zehir, yiyecek, vb.) insandan önce diğer canlılarda kullanarak insanda oluşacak etkilere dair güvenilir fikirlere sahip olabileceğimiz de fark edilmiştir.

Tabii bu testler yapılırken kullanılan canlılar rastgele seçilemez, belli kriterleri sağlayan canlılar seçilmelidir. Deneylerde ve araştırmalarda kullanılan bu canlılara "model organizma" denmektedir. Bir canlı; hızlı üremesi, gözlemlenmesinin kolay olması, bakımının kolay olması, satıcılarda ya da doğada yaygın bulunması, veya insana benzerliklerinden ötürü model organizma olarak seçilebilir. En meşhur model organizma, deneylerde kullanılan farelerdir. Hatta farelerin bilime katkılarına minnet göstermek amaçlı Rusya'da bir laboratuvar faresi anıtı bulunur.

Bu heykel, Rusya'nın Novosibirsk kentindeki Sitoloji ve Genetik Enstitüsü'nde bulunan 1.8 metrelik bir heykel. Heykelin amacı ise başta fareler ve sıçanlar olmak üzere bilimin gelişiminde kullanılan hayvanları onurlandırmak. Çünkü onlar olmasaydı, modern bilim dahilinde yaptığımız keşif ve icatların önemli bir bölümüne bugün sahip olamayacaktık.
Bu heykel, Rusya'nın Novosibirsk kentindeki Sitoloji ve Genetik Enstitüsü'nde bulunan 1.8 metrelik bir heykel. Heykelin amacı ise başta fareler ve sıçanlar olmak üzere bilimin gelişiminde kullanılan hayvanları onurlandırmak. Çünkü onlar olmasaydı, modern bilim dahilinde yaptığımız keşif ve icatların önemli bir bölümüne bugün sahip olamayacaktık.
Wikimedia

Danio rerio, yani zebra balığı ("Zebra Danio" olarak da bilinir), çok sık kullanılan bir model organizmadır. Peki zebra balıkları niçin model organizma olarak kullanılırlar, hiç düşündünüz mü?

Deneylerde Neden Zebra Balığı Kullanılır?

Dayanıklı ve Hızlı Üreyen Balıklar!

Akvaryum hobisiyle uğraşanların bileceği üzere, zebra balıkları oldukça dayanıklı hayvanlardır. Bu dayanıklılıkları sayesinde Pakistan'dan Myanmar'a, Nepal'den Karnataka'ya geniş bir doğal yaşam alanları vardır.[1] Yine bu dayanıklılıkları sayesinde, akvaryum ortamında, özel şartlara gerek kalmadan bakılabilirler. Buna ek olarak, üremek için bir sezon gereksinimlerinin olmaması ve tek seferde yüzlerce yumurta bırakabilmeleri de nesilden nesle geçen kalıtsal özellikleri test ederken kolaylık sağlamaktadır.[2] Çok sayıda yavru vermelerinin yanı sıra yavruların büyüme hızları da epey yüksektir. Bir zebra balığı embriyosu tek günde, insan embriyosunun bir ayda gelişebileceği kadar gelişecektir. 3 ayda da yetişkin boyutuna ulaşır.

Reklamı Kapat

Kolay Gözlenebilirlik

Gözleminin kolay olması da bir canlının model organizma seçilmesinde önem taşır. Zebra balıklarının yetişkinleri sarı-gümüş üzerine mavi çizgili (denizanası genleri ile karanlıkta parlayan pembe, kırmızı, mavi, sarı, turuncu gibi renkler elde edilmiştir) olsa da yavruları şeffaftır. İç organlarla alakalı bir deney bile yapılsa, hayvanı öldürüp açmaya gerek kalmadan, gerekli gözlemler yapılabilir. Bu sayede embriyo daha gelişirken bile testlerin sonuçları incelenebilir. Dışarıdan bakarak balığın içinde neler olup bittiği hücre düzeyinde görülebildiği için, zebra balıkları genetik deneyler için harika örneklerdir ve sık sık kullanılırlar.[3]

Zebra balığı embriyosunun şeffaflığından yararlanılan bir çalışma
Zebra balığı embriyosunun şeffaflığından yararlanılan bir çalışma
Wikimedia

Genomlarına Yönelik Bilgilerimiz

Zebra balıklarının araştırmalarda çok yaygın kullanılmalarının bir diğer sebebi de genomlarına dair detaylı bilgimiz ve insanlara olan genetik benzerlikleri. Genomlarının tamamı çözümlendiği için zebra balıkları genetik araştırmacılarının ilk duraklarındandır. Tabii bu tek avantajları değil. İnsan genomuyla zebra balığı genomu %70 oranında aynıdır ve insanlarda hastalıklara sebep olan genlerin %84'ünün Zebra Balıklarında da bulunur.[3]

Bahsettiğimiz diğer özellikleriyle birlikte şaşırtıcı düzeyde yüksek olan bu genetik benzerlikler, zebra balıklarını, genetik ve tıp araştırmalarında bir cevher haline getiriyor. Birçok organizma belli başlı deneylerde, dar kapsamlı alanlarda kullanılabilmesine rağmen zebra balıklarının sağladıkları bunca kolaylık, aşağıdaki grafikten de görüleceği üzere, onların kullanım yaygınlıklarını gitgide artırıyor.[4]

PubMed'de zebra balıklarından faydalanılarak yazılan makale sayıları. Deneylerde zebra balığı kullanımı o kadar artmıştır ki araştırmacılar için zebra balığı bakım kılavuzları vardır.
PubMed'de zebra balıklarından faydalanılarak yazılan makale sayıları. Deneylerde zebra balığı kullanımı o kadar artmıştır ki araştırmacılar için zebra balığı bakım kılavuzları vardır.

Zebra Balığı Deneyleri Ne İşe Yarar?

Aslına bakarsanız zebra balığı kullanılan araştırmalar, belki biz fark etmesek de, modern hayatın her yerindedir. Zebra balıklarının kullanıldığı alanlara gelişim, genetik, bağışıklık, davranış, fizyoloji, ve beslenme gibi örnekler verilebilir. Tıp araştırmaları içinse bir hazinedirler. Sinirsel bozukluklar, kanser, bulaşıcı hastalıklar, kardiyovasküler hastalıklar, böbrek rahatsızlıkları, diyabet, körlük, sağırlık, sindirim rahatsızlıkları, hematopoez ve kas rahatsızlıkları kullanım alanlarına dahildir.[4]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Örneğin, zebra balıklarının kalp hücrelerini bile yenileyebilecek hücre yenileme kabiliyetlerinin insanlara geçirilebilmesi umulmaktadır.[5] Aynı şekilde, Alzheimer hastalığının tedavisi için de zebra balıklarında bulunan birtakım özellikleri insanlara geçirmek mümkün olabilir. Hatta son günlerde zebra balıklarının kış uykusuna girerek radyasyonun fizyolojik etkilerinden korunmaları keşfinin insanları Mars'a, ya da daha ötesine, gönderirken kış uykusuna sokma fikrini gerçekleştirebileceği düşünülmektedir.[6] Zebra balıklarının insanlara faydaları bir yana, evrimsel süreci çözmemize bile yardımcı olmaktadırlar. Mutant zebra balıklarıyla yapılan çalışmalarda yüzgeçten uzva evrimsel geçişte hangi genlerin rol almış olabileceği tespit edildi.[7]

Zebra balığı gibi ufak ve tatlı bir akvaryum balığından bile ne kadar çok öğreneceğimiz şey var!

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ B. Reed, et al. (Bilimsel Rapor, 2011). Guidance on the housing and care of Zebrafish (Danio rerio). Not: RSPCA tarafından.
  • ^ R. Froese. Danio Rerio. (31 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 31 Mayıs 2021. Alındığı Yer: FishBase | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b R. McKie. How The Diminutive Zebrafish Is Having A Big Impact On Medical Research. (15 Eylül 2013). Alındığı Tarih: 01 Haziran 2021. Alındığı Yer: The Guardian | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b T. Teame, et al. (2019). The Use Of Zebrafish (Danio Rerio) As Biomedical Models. Animal Frontiers, sf: 68-77. doi: 10.1093/af/vfz020. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. J. Major, et al. (2007). Zebrafish Heart Regeneration As A Model For Cardiac Tissue Repair. Drug Discovery Today: Disease Models, sf: 219-225. doi: 10.1016/j.ddmod.2007.09.002. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Biswas. Tiny Zebrafish Can Help Humans Reach Mars Someday; Here's How [New Study]. (21 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 02 Haziran 2021. Alındığı Yer: International Business Times | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. B. Hawkins, et al. (2021). Latent Developmental Potential To Form Limb-Like Skeletal Structures In Zebrafish. Cell, sf: 899-911.e13. doi: 10.1016/j.cell.2021.01.003. | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/06/2021 13:03:25 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10532

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Kadın Doğum
Toprak
Yemek
Mucize
Sosyal Mesafelendirme
Uzay
İlaç
Amerika Birleşik Devletleri
Genom
Konuşma
Yüz
Korku
Su
Dil
Ses Kaydı
Kıl
Evrimsel Süreç
Homo Sapiens
Parçacık
Canlılık Cansızlık
Hafıza
Cinsel Seçilim
Covid-19
Dinozor
Ana Bulaşma Mekanizması
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın