Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Suların Deney Faresi: Zebra Balıkları!

Suların Deney Faresi: Zebra Balıkları! Wellcome Sanger Institute
Danio reriro (Zebra Balığı/Zebra Danio)
4 dakika
4,440
Tüm Reklamları Kapat

İnsan olmayan canlıların da insanla çok benzer biyolojik mekanizmalara sahip olmasının keşfinin ardından, yeni üretilen teknolojileri (aşı, ilaç, zehir, yiyecek, vb.) insandan önce diğer canlılarda kullanarak insanda oluşacak etkilere dair güvenilir fikirlere sahip olabileceğimiz de fark edilmiştir.

Tabii bu testler yapılırken kullanılan canlılar rastgele seçilemez, belli kriterleri sağlayan canlılar seçilmelidir. Deneylerde ve araştırmalarda kullanılan bu canlılara "model organizma" denmektedir. Bir canlı; hızlı üremesi, gözlemlenmesinin kolay olması, bakımının kolay olması, satıcılarda ya da doğada yaygın bulunması, veya insana benzerliklerinden ötürü model organizma olarak seçilebilir. En meşhur model organizma, deneylerde kullanılan farelerdir. Hatta farelerin bilime katkılarına minnet göstermek amaçlı Rusya'da bir laboratuvar faresi anıtı bulunur.

Bu heykel, Rusya'nın Novosibirsk kentindeki Sitoloji ve Genetik Enstitüsü'nde bulunan 1.8 metrelik bir heykel. Heykelin amacı ise başta fareler ve sıçanlar olmak üzere bilimin gelişiminde kullanılan hayvanları onurlandırmak. Çünkü onlar olmasaydı, modern bilim dahilinde yaptığımız keşif ve icatların önemli bir bölümüne bugün sahip olamayacaktık.
Bu heykel, Rusya'nın Novosibirsk kentindeki Sitoloji ve Genetik Enstitüsü'nde bulunan 1.8 metrelik bir heykel. Heykelin amacı ise başta fareler ve sıçanlar olmak üzere bilimin gelişiminde kullanılan hayvanları onurlandırmak. Çünkü onlar olmasaydı, modern bilim dahilinde yaptığımız keşif ve icatların önemli bir bölümüne bugün sahip olamayacaktık.
Wikimedia

Danio rerio, yani zebra balığı ("Zebra Danio" olarak da bilinir), çok sık kullanılan bir model organizmadır. Peki zebra balıkları niçin model organizma olarak kullanılırlar, hiç düşündünüz mü?

Tüm Reklamları Kapat

Deneylerde Neden Zebra Balığı Kullanılır?

Dayanıklı ve Hızlı Üreyen Balıklar!

Akvaryum hobisiyle uğraşanların bileceği üzere, zebra balıkları oldukça dayanıklı hayvanlardır. Bu dayanıklılıkları sayesinde Pakistan'dan Myanmar'a, Nepal'den Karnataka'ya geniş bir doğal yaşam alanları vardır.[1] Yine bu dayanıklılıkları sayesinde, akvaryum ortamında, özel şartlara gerek kalmadan bakılabilirler. Buna ek olarak, üremek için bir sezon gereksinimlerinin olmaması ve tek seferde yüzlerce yumurta bırakabilmeleri de nesilden nesle geçen kalıtsal özellikleri test ederken kolaylık sağlamaktadır.[2] Çok sayıda yavru vermelerinin yanı sıra yavruların büyüme hızları da epey yüksektir. Bir zebra balığı embriyosu tek günde, insan embriyosunun bir ayda gelişebileceği kadar gelişecektir. 3 ayda da yetişkin boyutuna ulaşır.

Kolay Gözlenebilirlik

Gözleminin kolay olması da bir canlının model organizma seçilmesinde önem taşır. Zebra balıklarının yetişkinleri sarı-gümüş üzerine mavi çizgili (denizanası genleri ile karanlıkta parlayan pembe, kırmızı, mavi, sarı, turuncu gibi renkler elde edilmiştir) olsa da yavruları şeffaftır. İç organlarla alakalı bir deney bile yapılsa, hayvanı öldürüp açmaya gerek kalmadan, gerekli gözlemler yapılabilir. Bu sayede embriyo daha gelişirken bile testlerin sonuçları incelenebilir. Dışarıdan bakarak balığın içinde neler olup bittiği hücre düzeyinde görülebildiği için, zebra balıkları genetik deneyler için harika örneklerdir ve sık sık kullanılırlar.[3]

Zebra balığı embriyosunun şeffaflığından yararlanılan bir çalışma
Zebra balığı embriyosunun şeffaflığından yararlanılan bir çalışma
Wikimedia

Genomlarına Yönelik Bilgilerimiz

Zebra balıklarının araştırmalarda çok yaygın kullanılmalarının bir diğer sebebi de genomlarına dair detaylı bilgimiz ve insanlara olan genetik benzerlikleri. Genomlarının tamamı çözümlendiği için zebra balıkları genetik araştırmacılarının ilk duraklarındandır. Tabii bu tek avantajları değil. İnsan genomuyla zebra balığı genomu %70 oranında aynıdır ve insanlarda hastalıklara sebep olan genlerin %84'ünün Zebra Balıklarında da bulunur.[3]

Bahsettiğimiz diğer özellikleriyle birlikte şaşırtıcı düzeyde yüksek olan bu genetik benzerlikler, zebra balıklarını, genetik ve tıp araştırmalarında bir cevher haline getiriyor. Birçok organizma belli başlı deneylerde, dar kapsamlı alanlarda kullanılabilmesine rağmen zebra balıklarının sağladıkları bunca kolaylık, aşağıdaki grafikten de görüleceği üzere, onların kullanım yaygınlıklarını gitgide artırıyor.[4]

Tüm Reklamları Kapat

PubMed'de zebra balıklarından faydalanılarak yazılan makale sayıları. Deneylerde zebra balığı kullanımı o kadar artmıştır ki araştırmacılar için zebra balığı bakım kılavuzları vardır.
PubMed'de zebra balıklarından faydalanılarak yazılan makale sayıları. Deneylerde zebra balığı kullanımı o kadar artmıştır ki araştırmacılar için zebra balığı bakım kılavuzları vardır.

Zebra Balığı Deneyleri Ne İşe Yarar?

Aslına bakarsanız zebra balığı kullanılan araştırmalar, belki biz fark etmesek de, modern hayatın her yerindedir. Zebra balıklarının kullanıldığı alanlara gelişim, genetik, bağışıklık, davranış, fizyoloji, ve beslenme gibi örnekler verilebilir. Tıp araştırmaları içinse bir hazinedirler. Sinirsel bozukluklar, kanser, bulaşıcı hastalıklar, kardiyovasküler hastalıklar, böbrek rahatsızlıkları, diyabet, körlük, sağırlık, sindirim rahatsızlıkları, hematopoez ve kas rahatsızlıkları kullanım alanlarına dahildir.[4]

Örneğin, zebra balıklarının kalp hücrelerini bile yenileyebilecek hücre yenileme kabiliyetlerinin insanlara geçirilebilmesi umulmaktadır.[5] Aynı şekilde, Alzheimer hastalığının tedavisi için de zebra balıklarında bulunan birtakım özellikleri insanlara geçirmek mümkün olabilir. Hatta son günlerde zebra balıklarının kış uykusuna girerek radyasyonun fizyolojik etkilerinden korunmaları keşfinin insanları Mars'a, ya da daha ötesine, gönderirken kış uykusuna sokma fikrini gerçekleştirebileceği düşünülmektedir.[6] Zebra balıklarının insanlara faydaları bir yana, evrimsel süreci çözmemize bile yardımcı olmaktadırlar. Mutant zebra balıklarıyla yapılan çalışmalarda yüzgeçten uzva evrimsel geçişte hangi genlerin rol almış olabileceği tespit edildi.[7]

Zebra balığı gibi ufak ve tatlı bir akvaryum balığından bile ne kadar çok öğreneceğimiz şey var!

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
15
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 7
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 2
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ B. Reed, et al. (Bilimsel Rapor, 2011). Guidance On The Housing And Care Of Zebrafish (Danio Rerio). Not: RSPCA tarafından.
  • ^ R. Froese. Danio Rerio. (31 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 31 Mayıs 2021. Alındığı Yer: FishBase | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b R. McKie. How The Diminutive Zebrafish Is Having A Big Impact On Medical Research. (15 Eylül 2013). Alındığı Tarih: 1 Haziran 2021. Alındığı Yer: The Guardian | Arşiv Bağlantısı
  • ^ a b T. Teame, et al. (2019). The Use Of Zebrafish (Danio Rerio) As Biomedical Models. Animal Frontiers, sf: 68-77. doi: 10.1093/af/vfz020. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ R. J. Major, et al. (2007). Zebrafish Heart Regeneration As A Model For Cardiac Tissue Repair. Drug Discovery Today: Disease Models, sf: 219-225. doi: 10.1016/j.ddmod.2007.09.002. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Biswas. Tiny Zebrafish Can Help Humans Reach Mars Someday; Here's How [New Study]. (21 Mayıs 2021). Alındığı Tarih: 2 Haziran 2021. Alındığı Yer: International Business Times | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. B. Hawkins, et al. (2021). Latent Developmental Potential To Form Limb-Like Skeletal Structures In Zebrafish. Cell, sf: 899-911.e13. doi: 10.1016/j.cell.2021.01.003. | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/06/2024 16:42:40 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10532

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Radyoaktif
Böcek
Albert Einstein
Yıldızlar
Sıcaklık
Model
Mavi
Doğum
Eczacılık
Tümör
Obezite
Evrimleşme
Etimoloji
Mers
Endokrin Sistemi
Bebek Doğumu
Kuyrukluyıldız
Eğitim
Ölçüm
Bilimkurgu
Balıklar
Bilim İnsanı
Elektrokimya
Kimyasal Evrim
Nöron
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
M. Tuzla, et al. Suların Deney Faresi: Zebra Balıkları!. (8 Haziran 2021). Alındığı Tarih: 17 Haziran 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10532
Tuzla, M., Bakırcı, Ç. M. (2021, June 08). Suların Deney Faresi: Zebra Balıkları!. Evrim Ağacı. Retrieved June 17, 2024. from https://evrimagaci.org/s/10532
M. Tuzla, et al. “Suların Deney Faresi: Zebra Balıkları!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 08 Jun. 2021, https://evrimagaci.org/s/10532.
Tuzla, Melih. Bakırcı, Çağrı Mert. “Suların Deney Faresi: Zebra Balıkları!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, June 08, 2021. https://evrimagaci.org/s/10532.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close