Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Zebra Balığı Alzheimer ile Nasıl Savaşıyor? Bu Savaş, Bize Ne Öğretebilir?

Alzheimer Durumunda Sinirlerin Yenilenebilmesinin Altında Yatan Mekanizmayı, "Mutluluk Hormonu" da Denen Serotonin Düzenliyor!

Zebra Balığı Alzheimer ile Nasıl Savaşıyor? Bu Savaş, Bize Ne Öğretebilir?
Zebra balığı beynindeki serotonin üreten sinir hücreleri
5 dakika
6,929
Tüm Reklamları Kapat

Birçok insanın korkulu rüyası olan Alzheimer, dünya üzerinde 40 milyonu aşkın insanda görülen amansız bir hastalıktır. 2050 yılında Alzheimer hastalarının 150 milyona yükselmesi beklenirken maalesef henüz tedavisi bulunmayan bu hastalıkla ilgili yapılan çalışmalar da doğal olarak hız kazanıyor.

Hastalığın varlığı 1907 yılından beri biliniyor. 1980’lerden itibaren de Alzheimer’a yol açtığı düşünülen moleküler etkenler keşfedilmeye başlandı. Örneğin sinir hücrelerinin ölmesine yol açan amiloid proteini, hücrelerin şekillerini kaybetmelerini sağlayan TAU proteini, bu hastalığa yatkınlığı sağlayan apoE4 geni ve bağışıklık sisteminin etkisini bozan Trem2 mutasyonu gibi birçok faktörün Alzheimer’da etkili olduğunu artık biliyoruz.

Tüm Reklamları Kapat

Fakat yine de yüzlerce klinik deneme ve ilaç geliştirme çalışması başarısızlıkla sonuçlanıyor. Halihazırda üzerine 600’den fazla klinik deneme yapılan Alzheimer için klasik yollar başarılı olamadığından, farklı ve denenmemiş bilimsel metotlar ve bilgi üretim sistemleri geliştirmek her gün bir öncekinden daha fazla önem taşıyor.

needpix.com

Alman Nörodejeneratif Hastalıklar Merkezi (DZNE)’de bulunan ve yedi farklı ülkeden araştırmacılardan oluşan araştırma grubumuz da Alzheimer konusuna farklı bir yerden bakan laboratuvarlardan birisi. Alışılmadık bir model ile çalışıyoruz: zebra balığı. Bu balığın oldukça yüksek derecede doku yenileme kapasitesi var. Herhangi bir dokusu zedelendiğinde yerine yenisini yapabiliyor. Bunu yaparken de kök hücre denen özelleşmiş hücreleri kullanarak gerekli dokuyu yeniden yaratıyor.

Tüm Reklamları Kapat

Yıllar içindeki çalışmalarımızda balık beyninin kendisini yenileyebildiğini ve bu özelliğini Alzheimer durumunda da sinir sistemi kök hücrelerini etkin hale getirerek gösterdiğini açığa çıkartmıştık. Bu önemli bir bilgi çünkü Alzheimer durumunda beynimizde sinir hücrelerimiz ortadan kalkıyor ve yerine yenileri gelmiyor. Bu süreç uzun yıllar devam ettikçe hastalığın artık önlenemez aşamalarına geliyoruz.

Peki eğer beynimizi yenileyebilseydik ne olurdu? Ya da biz beynimizi neden yenileyemiyoruz? İşte bu iki sorunun yanıtını bulmak için zebra balığı eşsiz bir fırsat sunuyor. Eğer balık beyninin kendisini nasıl yenilediğini bulabilirsek, belki insan sinir hücrelerini de yenilemenin yollarını bulabiliriz diye düşünüyoruz. Alzheimer alanına başka bir yerden, evrimsel bir pencereden bakıyoruz.

Zebra Balığı
Zebra Balığı
GoodFreePhotos

Balık beyni Alzheimer durumunda kendini yenileyebiliyordu ancak bunun mekanizmalarını bilmiyorduk. Bu hafta PLoS Biology dergisinde yayımlanan ve araştırma grubumuzun üyesi Prabesh Bhattarai’nin birinci yazarı olduğu çalışmamızda bu bilinmezliği biraz aydınlattık. Sonuçlarımıza göre, Alzheimer patolojisini yaratan amiloid molekülü, balık beyninde karmaşık bir hücresel etkileşiminin sonucunda, çeşitli moleküler programları değiştirerek yeni sinir hücresi üretimini sağlıyor. Yetişkin balığın beyninde oluşturduğumuz Alzheimer patolojisinden sonra her bir beyin hücresinin içinde aktif olan genleri bulduğumuz bir te hücre dizilemesi (İng: "single cell sequencing") çalışması yaptık. Yapay zeka ve moleküler teknikleri birleştirerek, hangi hücrelerin birbirleriyle etkileştiğini inceledik. Bu etkileşimlerden hangilerinin Alzheimer durumunda değiştiğini ve bu değişimin de yeni hücre yapımıyla ilişkili olup olmadığını araştırdık. Elde ettiğimiz sonuçlar oldukça ilginç.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sinir hücrelerinin birbirleriyle iletişim için kullandığı birçok madde var ve bu maddeler nörotransmitter olarak adlandırılır. Bunlardan bir tanesi mutluluk hormonu olarak da bilinen serotonin. Bu maddeyi üreten sinirlere ise serotonerjik hücreler deniyor. Alzheimer durumunda balık beyninde sinirlerin serotonin üretimini durdurduğunu gördük. Bunun da Alzheimer patolojisine tepki olarak ortaya çıkan bir bağışıklık sistemi maddesinin (Interleukin-4 adlı proteinin) etkinliği sonucunda gerçekleştiğini keşfettik. Interleukin-4, serotonerjik hücrelerde bu maddeyi üreten enzimleri baskılayarak ortamdaki serotonin seviyesini düşürüyor. Sağlıklı balık beyinlerinde, serotoninin başka bir hücre tipini doğrudan etkilediğini gözlemledik.

Bu hücrelerin yüzeyinde serotonin için almaçlar bulunuyor ve hücreler özel bazı moleküler mekanizmaları başlatıyorlar. Balık beyninde, serotonin azaldığında, BDNF denen bir proteinin arttığını ve salgılandığını gördük. Bu protein, sinir hücrelerinin gelişmesi ve ortama adapte olması için gereken çok önemli bir madde. Ancak sinir hücresi üretilmesi için gerektiği daha önce gösterilmemişti. Çalışmalarımız sonucunda balık beynindeki kök hücrelerin BDNF molekülü ile etkin hale geldiğini ve yeni sinir hücresi yapmaya başladıklarını bulduk. Balık beynine serotonin enjekte ettiğimizde ise sinir hücresi yapımının azaldığını gözlemledik. Yani Alzheimer durumunda serotonin seviyesinin düşmesi ve BDNF seviyesinin artması yeni sinir hücresi üretimini tetiklemekteydi.

Serotoninin zebra balığı beyninde kök hücreleri etkileme mekanizması
Serotoninin zebra balığı beyninde kök hücreleri etkileme mekanizması

Bir sonraki sorumuz elbette memeli beyinlerinde bu mekanizmanın olup olmadığıydı. Fare beyinlerindeki Alzheimer modelini incelediğimizde BDNF’nin memeli beyinlerinde kök hücre çoğalmasına yol açmadığı, yeni sinir hücresi üretimine yardımcı olmadığını bulduk. Daha önceki başka yayınlarda da bunu destekleyen sonuçlar mevcuttu ve bu bize şunu söyledi: Evrimsel olarak serotonin ve BDNF zebra balığında sinir sistemi yenilenmesine yol açarken memelilerde bunu gerçekleştiremiyor. Bu belki de evrimsel olarak yaşanan değişimlerin, moleküler düzeyde sinir hücreleri ve kök hücrelerin etkileşim mekanizmalarını değiştirdiği ve bu değişimin de bir şekilde rejeneratif kapasitenin azalmasına yol açtığı anlamına gelebilir.

Alzheimer durumunda ise kendini yenileyemeyen bir beyin yaratan evrimsel süreçler, belki de hastalığın bu denli çözülemez olmasını da beraberinde getirmiştir. Evrimsel sürecin neden böyle işlediği ve belli müdahalelerle insan beyninin de sinir hücresi üretip üretemeyeceği sorularının yanıtları şu anda gizemini korusa da ileride hem bizim hem de diğer araştırma gruplarının çalışmalarıyla bu soruları yanıtlayabileceğimizi düşünüyoruz.

Sonuç olarak, zebra balığı bize öğretebilir! Alzheimer tedavisi için bulunamayan çözüm, belki de hiç beklemediğimiz bir canlıdan, zebra balığından bize gelecek. Beynimizi yenilemenin yollarını bize öğretme şansı olan bu küçük omurgalı canlı, büyük bir araştırma alanı açmış durumda. Zamanla bu canlının gizemleri ve bize sağlayacağı tıbbi bilgiler hızla ortaya çıkacak.

Not: Laboratuvarımızı web sitelerimizden (KızılLab ve DZNE) ve sosyal medyadan (Twitter ve Facebook) takip edebilirsiniz.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
72
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 14
  • Bilim Budur! 11
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 7
  • Merak Uyandırıcı! 7
  • Muhteşem! 5
  • Umut Verici! 4
  • İnanılmaz 2
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/03/2024 14:35:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8187

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Çocuklar İçin Bilim
Araştırma
Böcek Bilimi
Kemik
Diş Sorunları
Teknoloji
İlişki
Goril
Manyetik
Kromozom
Biyocoğrafya
Ateş
Antropoloji
Yemek
Yaşlanma
Avcı
Beyaz
Ergen
Grip
Parçacık
Albert Einstein
Doğa Gözlemleri
Uçma
Enzim
Eşey
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Bir Beyin Cerrahının Gözünden BEYNİN İÇİ! | Mehmet Çağlar Berk (Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi)
Ötanazi: Ölüm Hakkımız Var mı? | Taner Beyter (Öncül Analitik Felsefe)
Ötanazi: Ölüm Hakkımız Var mı? | Taner Beyter (Öncül Analitik Felsefe)
Kediniz Sizi Nasıl Seks Makinasına Çeviriyor?
Kediniz Sizi Nasıl Seks Makinasına Çeviriyor?
Siz Ne Kadar Ortalama İnsansınız? | Galton Panosu!
Siz Ne Kadar Ortalama İnsansınız? | Galton Panosu!
Bu Motor, Nasıl Havada Asılı Durabiliyor?
Bu Motor, Nasıl Havada Asılı Durabiliyor?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. Kızıl, et al. Zebra Balığı Alzheimer ile Nasıl Savaşıyor? Bu Savaş, Bize Ne Öğretebilir?. (8 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 1 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8187
Kızıl, Ç., Ateş, A. (2020, January 08). Zebra Balığı Alzheimer ile Nasıl Savaşıyor? Bu Savaş, Bize Ne Öğretebilir?. Evrim Ağacı. Retrieved March 01, 2024. from https://evrimagaci.org/s/8187
Ç. Kızıl, et al. “Zebra Balığı Alzheimer ile Nasıl Savaşıyor? Bu Savaş, Bize Ne Öğretebilir?.” Edited by Arda Ateş. Evrim Ağacı, 08 Jan. 2020, https://evrimagaci.org/s/8187.
Kızıl, Çağhan. Ateş, Arda. “Zebra Balığı Alzheimer ile Nasıl Savaşıyor? Bu Savaş, Bize Ne Öğretebilir?.” Edited by Arda Ateş. Evrim Ağacı, January 08, 2020. https://evrimagaci.org/s/8187.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close