Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Sporcu Beyni: Refleksler, Sağlık ve Çalışma Prensipleri Açısından Bir İnceleme...

Sporcu Beyni: Refleksler, Sağlık ve Çalışma Prensipleri Açısından Bir İnceleme...
11 dakika
12,701
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)
Evrim Ağacı Akademi: Sinirbilim ve Beyin Yazı Dizisi

Bu yazı, Sinirbilim ve Beyin yazı dizisinin 17. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Sinir Sisteminin Evrimsel Tarihi: Beyin ve Sinir Sistemi Nasıl Evrimleşti?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Ortalama bir futbol takipçisi iseniz, bir akşam televizyon karşısına geçerek Barcelona’nın göze hoş gelen futbolunu izlemişsinizdir ya da ortalama bir tenis takipçisi iseniz Roger Federer’in backhand vuruşundaki ustalığını ve ya Serena Williams’ın ne kadar etkili servis kullandığını bilirsiniz. Ülkemizde yaygın popüler olmasa da, bir beysbol takipçisi iseniz yedek atıcılardan (relief pitcher) bitiricilerin (closer) maçın en stresli anlarında atış yaptıklarını bilirsiniz. Bunları izlemesi eğlenceli, oynaması ise ayrı bir eğlencelidir. Fakat acaba izlediklerimiz perde arkasında neler var? Bir futbolcu nasıl hızlı karar verir? Bir kaleci oldukça yakın mesafeden yapılan vuruşları nasıl kurtarır? Bir tenisçi gelecek topu önceden tahmin etmek zorundadır ama bunu nasıl yapar? Bitirici stres anında etkilenmeden nasıl etkili atış yapabilir. İşte bu yazımızda bunları ve daha fazlalarını, tahmin edebileceğiniz gibi, biyolojik açıdan inceleyeceğiz. 

Konuya girmeden önce “beyin”den bahsetmek istiyoruz. Çünkü yazımızın temelini oluşturacak olan odur. 

Tüm Reklamları Kapat

Beynin kısa bir evriminden başlayacak olursak: Homo cinsine ait bir türü olarak bizler bundan yaklaşık 300.000 yıl önce dünya üzerinde var olmaya başladık. Ve diğer Homo türlerine nazaran daha fazla yayılabildik ve son olarak da bir tek biz kaldık. Peki bizi diğer türlere göre özel kılan neydi? Güç ve dayanıklılık açısından diğer Homo türleriyle kıyaslandığımızda, daha güçlü değiliz. Günümüz şartlarında güçlü olmak çok da önemli olmasa da bundan on binlerce yıl önce gayet önemliydi. Çünkü o zamanlar hayatta olan türler doğayla iç içe yaşamakta ve sürekli bir savaş vermek zorundaydılar. İşte bu ve bir kaç önemli sebepten ötürü güçlü ve dayanıklı olan kazanmalıydı bu yaşam kavgasını. Fakat bizler, Homo sapiensler, bunu kırmayı başaran belki de tek türüz. Ve bunu başarmamızı da beynimizi diğer Homo türlerine göre daha iyi kullanıyor olmamızdan kaynaklanıyor. 

 

Tüm Reklamları Kapat

Tabloda da gördüğünüz üzere, beyin hacminin en fazla olabildiği tür Homo sapiens'tir. Beyin hacmi ile vücudu oranladığımızda ise yine en yüksek orana sahip türün Homo sapiens olduğunu görüyoruz. Bu oran ise bize zeka konusunda ip uçları vermektedir.

Zekayı kısaca şeyler ve olaylar arasında sebep sonuç ilişkisi kurabilmek ve bu ilişkiye bağlı olarak farklı sonuçları, durumları öğrenme ve hatırlama diyebiliriz. İşte biz bunu daha iyi yaptığımız için, diğer türlere göre daha başarılı olarak neslimizi devam ettirebildik. Bir diğer önemli ve neslimizi devam ettirmeye yarayan durum ise, konumuz için daha önemli olduğunu düşündüğümüz ve avcılara ve avlara karşı kullanılacak silah yapımını sağladığı için el-göz koordinasyonudur. El-göz koordinasyonunun gelişmiş olması sayesinde avlar/avcılarla direk fiziki mücadelelerden kaçınabildik, kaçınamasak bile elimizde diğer türlerin aksine kullanabileceğimiz bir silah mevcut oldu. 

Bunlar beynimizin bize getirileri, peki ya beynimiz nasıl gelişti? Bu konuya girmek işimizi uzatacak elbette çok geniş bir konu olmasından ötürü. Fakat biraz bahsetmek gerekirse, homo türlerinin sosyal türler olması, yani iş bölümü yapıyor olmaları beyindeki serebral korteksin (düşünme, dil ve algı gibi işlevlerden sorumlu olan, beynin bir bölgesi) gelişmesine ortam sağladı. Bunun haricinde 4 ayaklılıktan 2 ayaklılığa geçiş (ki bu el-göz koordinasyonu için çok önemlidir), yenilen besinin çeşidi, cinsel seçilim de yine beynin gelişmesine katkıda bulundu. 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İşte beynimizin evriminin özeti de böyle. Eğer tüm bu genel girişle ilgili daha fazla bilgi almak istiyorsanız, "İnsan Zekasının Evrimi: Neden Sadece İnsanın Beyni Bu Kadar Evrimleşmiştir?" makalemizi ve Sinirbilim yazı dizimizi okuyabilirsiniz. 

Algıları Oluşturmak: Beynin Temel Fonksiyonu

Bir de beynimizin fonksiyonlarından bahsedelim. 

Fotoğrafta gördüğünüz gibi beyin 4 ana lobdan oluşur. Ve bu loblar birçok farklı görevler üstlenir. Beynimiz, kraniyal sinirler ve omurilik sayesinde merkezi sinir sistemini kontrol eder, çevresel sinir sistemini yönetir, yani kısaca hemen hemen insanın tüm yaşamsal ve davranışsal işlevlerini kontrol eder. 

Bahsedeceğimiz ilk mekanizma algı mekanizması. Algı mekanizması, duyu organlarından, özelleşmiş reseptör hücreleri sayesinde aldığı sinyalleri anlamamızı sağlayan mekanizmadır. Alınan sinyaller serebral kortekse iletilirken filtrelenirler, eskiden alınan ve depolanmış olan sinyallerle karşılaştırılırlar ve algıya dönüştürülürler. 

Bunun ardından gelen aşamada devreye motor kontrol sistemi girer. Algıya dönüştürülen bu sinyaller motor kontrol sistemi yardımı ile tepkiye dönüştürülür. En basitinden yemek yemek için, arkadaşınızla konuşmak için bile çoklu kas hareketleri gereklidir. İşte bunlar motor kontrol sistemi ile gerçekleştirilir. Beynin farklı bölgelerinde bulunabilen bu sistemim bulunduğu bölgeye göre seviyesi de değişir. Örneğin, yürüme, nefes alma gibi davranışları kontrol eden pons ve medulla bölgelerinde az bulunmasına rağmen, orta beyinde bulunan, kol ve bacakları hareketinden sorumlu "kırmızı çekirdek" isimli bölgede ise gayet fazla miktarda bulunur. 

Tüm Reklamları Kapat

Algıya dönüştürülen bazı durumlarda ise hareket edilmeden önce karar verme mekanizması işin içine girer. Yapılan araştırmalarda karar verme süreci boyunca beynin farklı bölgelerinin etkileşim halinde olduğunu, sol posterior dorsolateral prefrontal corteks ise bu mekanizmada önemli bir yere sahip olduğu öne sürülmektedir. Ayrıca beynin bu bölgesi, insan beyninin en gelişmiş bölgesidir ve olgunlaşma çağından yetişme çağına kadar aşırı derecede uzar. 

Konumuzla yakından önemli olan başka bir mekanizma ise öğrenme ve hafıza mekanizmasıdır. Öğrenme, en basit anlatımıyla, nöronlar arasındaki sinaptik bağlanmaların değişimidir. Yapılan son araştırmalarda ise serebral korteks, hipokampüs, bazal gangliya gibi bölgelerde çok değişik türde etkinlik odaklı değişimler elde edildi. 

Nasıl Öğreniyoruz? 

Tabii ki, sporcu beynini anlayabilmek için, insanların spor faaliyetleri gibi sonradan öğrencikleri şeyleri nasıl hatırladıklarını da anlamamız gerekiyor. Hafıza ve öğrenme çeşitlerine de şöyle bir bakacak olursak:

Çalışma Hafızası: Bilgilerin parçalar halinde beynin farklı yerlerinde, nerede işlendilerse orada, geçici olarak saklanmasıdır. Kısa süreli hafıza olarak da kullanılır. Bu depolanmanın da, sinir hücrelerinin birbirlerini sürekli uyararak aktif halde tutmaları sayesinde olduğu düşünülmektedir. 

Tüm Reklamları Kapat

Aralıklı Hafıza: Kişiyi etkileyen bir olayın tüm detaylarıyla hatırlanmasını sağlayan hafızadır. Bu hafıza ömür boyu devam edebilir. 

Anlamsal Hafıza: Bu hafıza ise kurallar ve ilişkileri öğrenme yeteneğidir. Bu hafıza, farklı bilgiler içeren hücreler arasındaki bağlantıların değişmesi sayesinde, büyük ihtimalle serebral kortekste depolanmaktadır.

Enstrümantal Öğrenme: Belli bir davranışa ödül ve cezaya göre davranışı değiştirme yeteneğidir. Bazal gangliyadaki ağlar ve süreçler sayesinde oluşur. 

Motor Öğrenme: Belirli bir işi gerçekleştirmek için uyumlu hareketi sağlayan davranışları öğrenme durumudur. Premotor korteks, bazal gangliya ve özellikle de serebral korteks bu beceri için önemlidir.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Esinetta’nın Canavar Kitabı

2020 BOLOGNARAGAZZI ÖDÜLÜ

MILDRED L. BATCHELDER ÖDÜLÜ

SCHOOL LIBRARY JOURNAL “YILIN ÇOCUK KİTABI” SEÇKİSİNDE

KİTAP OKUMAK ÇOK MU EĞLENCELİ!? SEN BİR DE KENDİ KİTABINI YAZMAYI DENE!

Esinetta, yanında kedisi Fellini ve önünde rengarenk boya kalemleri, ilk kitabını yazıp resimlemeye hazır. Cesur bir kız ile üç başlı, iki şapkalı bir canavar gizemli bir dolapta neler yaşayacaklar? Tüyler ürperten bir öykü mü yoksa bol patırtılı, heyecan dolu bir macera mı bekliyor bizleri? Esinetta çizdikçe biz de onunla birlikte bir hikâyenin doğuşuna tanıklık edeceğiz.

Her şey mümkün ama bir şey kesin: Esinetta’nın Canavar Kitabı ile boya kalemlerin kutularından çıkacak, hayal gücün kanatlanacak.

Eisner Ödüllü çizer Liniers’ten, çocukları –ve hatta yetişkinleri– kendi resimli kitaplarını yazmaya heveslendirecek, eğlenceli ve ilham verici bir çizgi roman.

“Yaratıcılığın ışığıyla parlıyor.” Publishers Weekly

Devamını Göster
₺66.00
Esinetta’nın Canavar Kitabı

Bu kadar ön bilginin yettiğini ve yeterli temeli attığımızı düşünerek yazımızın görece daha eğlenceli olan kısmına geçiyoruz.

Spor ve Beyin

Olimpiyatlar, Yaz-Kış Oyunları, Dünya Kupaları gibi büyük spor etkinlikleri, dil, din, ırk gözetmeksizin (bazı istisnai olaylar dışında) dünyayı bir araya getiren ve aynı hisleri yaşatan nadir etkinliklerdendir. Tabii sadece izleyenler için değil, sporcular için de öyle. Çoğu atlet Olimpiyat oyunlarının gelmesini iple çekerken öte yandan futbolcular ise Dünya Kupası’nı iple çekerler. Ama bu iple çekme esnasında da bu oyunlara hazırlanmaya devam ederler. İyi bir sporcu olmak her ne kadar yetenek gerektirse de antrenmansız bir spor düşünülemez. Peki nedir antrenmanın önemi? En başta sporcuyu zinde tutması gelirken, öte yandan da sporcunun maç esnasında karşılaşılabilecek durumları önceden yaşatıp sporcunun çözüm bulmasını ve beyninde nöronlar arası bağlantı kurup çözümleri kaydederek bu çözümleri maç sırasında da hatırlamasını sağlar. Yani devreye motor öğrenme mekanizması girer. Gördüğünüz gibi, sadece fiziki açıdan değil zihinsel açıdan da antrenmanların önemi çok büyüktür. 

Öte yandan, tecrübeli sporcuların tecrübesizlere nazaran daha başarılı olması da yine nöronlar arası sıkı bağların kurulmuş olmasından ve tecrübesiz sporculara nazaran daha fazla durumla karşılaşılmasından kaynaklanmaktadır. Fakat belli bir yaştan sonra kişinin fiziksel açıdan yetersizleşmesi, bazı spor dallarında (özellikle fiziksel mücadele ve kondisyon gerektiren sporlar: futbol, basketbol, tenis gibi) sporu bırakmasına veya performansın düşmesine sebep olmaktadır.

Antrenman karşılaşma esnasında karşılaşılabilecek pozisyonları “önceden” öğretir, fakat önceden öğrenmek de bazı durumlarda yetmez. Birebir mücadele gerektiren sporlarda hız ve tahmin de çok önemlidir. Yani, rakibinin yapacağı hamleyi önceden tahmin etmek ve ona göre kendi hamleni en kısa sürede yapmak. Bu bağlamda karşımıza 2 tane başlık daha çıkıyor. Hızlı karar alma ve tahmin yeteneği. 

Karar alma süreci beynin medial frontal korteks ve basal ganglia bölgelerinin, karşılaşılan durumu ve yapılacak hareket seçeneklerini değerlendirip aralarından en iyisini seçip motor kontrol sistemine göndermesi ile gerçekleşmektedir. Yapılan araştırmalarda profesyonel sporcuların amatör sporculara göre efor sarfedilen deneylerde 0.04 (1.61sn - 1.65sn) saniye daha erken karar verdikleri ve verilen kararların amatör sporculara göre daha fazla doğruluk yüzdesine sahip olduğu bulunmuştur. Eforsun testte ise aralarında sadece 0.01 saniye varken, karar verme süreleri de daha uzun sürmektedir (1.94sn - 1.95sn). Anlatmak istediğimiz, karar verme sürecinin hem çok kısa bir sürede olduğu hem de profesyonel sporcuların daha hızlı kara verebildikleridir. Bunu sebebinin ise profesyonellerin karar verme mekanizmasının daha eğitimli olması olduğu düşünülmektedir.  

Ayrıca bu deneyden çıkarılabilecek bir başka şey ise değişen şartların karar verme hızını etkilemesidir. 

Tahmin yeteneği ise, sporcunun rakibinin hareketlerine ve duruşuna bakarak, ve pozisyon tecrübelerini kullanarak yapacağı hamleyi tahmin etmekten öteye gidemez. Yani ne kadar çok karşılaşmaya ve ya yarışa çıkıldıysa daha fazla pozisyonla karşılaşılmış, sinir hücreleri arasında daha sıkı ve daha çok bağ kurulmuş, kısaca tecrübe edinilmiştir (veya pozisyon öğrenilmiştir). Bu yüzdendir ki, tecrübeli sporcular, tecrübesizlere nazaran, rakibinin hamlesini daha doğru tahmin edebilmektedir. 

Şimdiye kadar anlattıklarımız ikili mücadele gerektiren sporlar için daha fazla geçerliydi. Fakat iş reflekslere gelince takım oyunu ve topu hareket ettiren rakipten ziyade olay genellikle top ve sporcu arasındaki ilişkiye bağlanıyor. 

Refleks hareketleri en genel tanımıyla bir duyu siniri girdisi ile bir motor siniri çıktısı arasında bağlantı kuran sinirsel bir devredir. Biraz daha açacak olursak da, bir tenis sporcusu, rakibinin attığı topu (ki topun hızı zaman zaman saatte 200 km’nin üzerine dahi çıkabilmektedir) görür görmez, gözde oluşan sinyaller sinyal kanalları ile omuriliğe yönelendirilir, buradan alınan sinyaller sinapslar (sinir hücrelerinin sinyalleri taşıması için özelleşmiş olan bağlantı noktaları) yardımı ile motor sinirlerine gönderilir ve burada değerlendirilen sinyaller gerekli organa gönderilir. Ve sporcumuz son derece hızlı gelen bu topu da böylece karşılayabilir ve ya raketini boşa sallayarak rakibinin sayı bulmasına yardımcı olur. Boşa sallamasının da birçok sebebi olabilir, fakat ona burada girmeyeceğiz. 

Yapılan çoğu işte gerektirdiği gibi, sporculukta da konsantre olmak çok önemlidir. Yukarıda da anlattığımız gibi çok kısa zaman aralıklarında yaşanan bazı pozisyonlar için konsantrenin son derece yüksek olması gerekir ki tepkinizi ve antrenmanlarda öğrenilenleri uygulayabilesiniz. Bu konsantrasyonun sağlanabilmesi için de gerek futbolda, gerek teniste ve gerekse atletizm de yarışma ve maçlardan önce sporcular antrenörleri tarafından kampa alınır. Bu kamplarda sporcular duygusal açıdan ve psikolojik açıdan rahatlatarak, seyirci karşısında sadece yarışmasına odaklanmasına yardımcı olur. 

Tüm Reklamları Kapat

Özellikle beysboldaki bitirici (closer) atıcı mevkiinde bulunanlar, oyun boyunca yedek beklerken, son dakikalarda oyuna girerler ve maçın kaderine doğrudan etki ederler. Siz düşünün, bir takımın maçı kazanması belki de sizin iyi bir atışınıza bakıyor, seyirciler sizden bu atışı bekliyor, takım arkadaşlarınız da. Çok büyük bir yük değil mi? Bunu başarabilmek için de çok yüksek konsantrasyon gerekli, ve bu oyuncuların maç boyunca yedek beklediklerini, yani sadece maçı izlediklerini düşünürseniz işleri çok daha zor. Bu sporcular, golfçüler ve diğer spor dallarından bir kaç sporcuların sakinliğini kıyasladığımızda bitirici atıcılar ve golfçüler diğer sporculara nazaran daha sakin beyinlere sahiptirler. Yani bu sporcular dışarıdan gelebilecek psikolojik baskıya çok daha fazla dayanıklıdırlar. 

Bu mekanizmayı da, 2007 yılında Stanford Tıp Okulu’ndan Eric Knudsen’in yaptığı çok genel olan açıklamayı göz önüne alarak, olay esnasında meydana gelen nöral sinyaller yüzlerce milisaniyeden (saniyenin binde biri) çok daha kısa bir sürede çalışma hafızasını etkileyerek, hafızadaki diğer bilgiler arasından o an için gerekli olan bilgiyi seçmesini sağlar. Bunun ardından özel duyarlılık kontrol mekanizması olaya el atar ve bir kaç aşamanın ardından amaç odaklı davranışlar yapılmaya başlanır şeklinde özetleyebiliriz. Bunun ardından da refleks ve ya hızlı karar verme mekanizması işin içine girer. İşte bu şekilde sporcular konsantre olarak, son derece kısa vadeli olan amaçlarına ulaşmayı denerler. Fakat burada da “hızlı olan kazanır” kuralı işlemektedir. 

Çok detaya girip sizi de sıkmadan ve yazıyı daha da uzun hale getirmeden, karşılaşmalar ve yarışlar esnasında beynimizin içinde neler olup bittiğini açıklamaya çalıştık. Görüldüğü üzere antrenman yapmak, yetenekli olmaktan çok daha önemli. Eğer ki hem yetenekli hem de antrenmanınızı düzgün yapıyorsanız, iyi bir sporcu olma yönünde ilerliyorsunuz. Eğer “ben spor yapmıyorum” diyorsanız, bir mücadeleyi izlerken bir de bu açıdan bakmaya çalışın, sporcuların aslında işlerinin hiç de kolay olmadığını anlayacaksınız. Belki de çok yakın mesafeden boş kaleye kaçıran futbolcuyu da, çok basit bir vuruşu yapamayan tenisçiyi de ve yavaş gelen topu karşılayamayan vurucuyu da anlayabilirsiniz. 

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Sinirbilim ve Beyin Yazı Dizisi

Bu yazı, Sinirbilim ve Beyin yazı dizisinin 17. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Sinir Sisteminin Evrimsel Tarihi: Beyin ve Sinir Sistemi Nasıl Evrimleşti?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
7
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Muhteşem! 6
  • Umut Verici! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/01/2023 13:40:31 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/383

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Kategoriler ve Etiketler
Tümünü Göster
Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Savunma
Biyocoğrafya
Bitki
Yüzey
Uzay Aracı
Bitkiler
Yok Oluş
Virüs
Deniz
Covıd-19
Kanat
Eşeyli Üreme
Algı
Seçilim
Astrofotoğrafçılık
Mavi
Beyaz
Küresel
Karbonhidrat
Manyetik Alan
Bilgi Felsefesi
Diş Hekimi
Element
Genel Halk
Plastik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
M. Öztürk, et al. Sporcu Beyni: Refleksler, Sağlık ve Çalışma Prensipleri Açısından Bir İnceleme.... (14 Aralık 2013). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/383
Öztürk, M., Bakırcı, Ç. M. (2013, December 14). Sporcu Beyni: Refleksler, Sağlık ve Çalışma Prensipleri Açısından Bir İnceleme.... Evrim Ağacı. Retrieved January 30, 2023. from https://evrimagaci.org/s/383
M. Öztürk, et al. “Sporcu Beyni: Refleksler, Sağlık ve Çalışma Prensipleri Açısından Bir İnceleme....” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 14 Dec. 2013, https://evrimagaci.org/s/383.
Öztürk, Meriç. Bakırcı, Çağrı Mert. “Sporcu Beyni: Refleksler, Sağlık ve Çalışma Prensipleri Açısından Bir İnceleme....” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, December 14, 2013. https://evrimagaci.org/s/383.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.