Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

COVID-19 Stresi ve Amigdala: "Her Gün 14. Günü Sayıyorum!"

COVID-19 Stresi ve Amigdala: "Her Gün 14. Günü Sayıyorum!"
3 dakika
3,824
Tüm Reklamları Kapat

Başlığı okuyunca aklınıza tanıdık bir düşünce geldi mi? Bu cümle zihninizde bir şeyler çağrıştırdı mı? Yoksa COVID-19'un belirtilerinin ortaya çıkması için hekimlerin dile getirdiği kritik eşik mi aklınıza geldi? Her gün, "En son şuraya gitmiştim, onun 14. günü doldu. Demek ki bulaşmamış hiçbir şey! Sonra da şuraya gitmiştim, onun 14. günü daha dolmadı, demek ki risk hala devam ediyor..." gibi cümleler kuruyor musunuz?

Şöyle bir örnek daha verelim. Karanlık bir yolda gidiyorsunuz. Tam virajı aldıktan sonra sağ şeritte dörtlüleri yakmış, duran bir araba görüyorsunuz. Yan koltukta oturan arkadaşınız öfkeleniyor ve arabanın orada durmaması gerektiğine dair gerekçeler sıralıyor. O sırada sizin aklınızdan geçen ise, arabadakilerin yardıma ihtiyacı olup olmadığı... İkiniz de aynı olayı görmüşken, nasıl oluyor da biriniz öfkeleniyor ama bir diğeriniz yardıma koşmayı düşünüyor? İşte bu noktayı daha iyi anlayabilmek için beynimizde minicik bir yer kaplayan amigdaladan biraz bahsetmemiz gerekiyor... 

Tüm Reklamları Kapat

Amigdala beyinde bir bölgeye verilen isim ve doğumla birlikte gelişimini tamamlamış bir yapı. Amigdala beynimizde "duman detektörü" gibi çalışıyor. Eğer bir tehlike hissederse hemen uyarı veriyor. Nasıl ki bazı detektörler ufacık bir dumanda uyarı verirken, bazı detektörler belirli bir duman yoğunluğundan sonra uyarı veriyorsa, bu amigdala dedektörünün hassasiyeti de kişiden kişiye değişiyor.

Duman dedektörünün hassasiyeti ise, amigdalayı eyleme geçiren iki yoldan hangisinin kullanıldığına göre belirleniyor. Bu yollardan biri çok hızlı ve kısayken diğer yol daha yavaş ve uzun. Hızlı ve kısa yol ile talamustan gelen duyusal bilgi doğrudan amigdalaya iletilirken, uzun ve yavaş yol ile talamustan gelen bilgi öncelikle düşünme, yorumlama, muhakeme etme becerilerinden sorumlu frontal korteksteki ilgili merkezlere gönderiliyor ve girdi orada işlendikten sonra amigdalaya ulaşıyor. Bir diğer deyişle hızlı ve kısa yol düşünmeden hissedilmesine neden olurken uzun ve yavaş yol düşündükten sonra hissedilmesini sağlıyor.

Tüm Reklamları Kapat

Hızlı ve kısa yol duygusal öğrenmeyi de çabuklaştırıyor. Kişinin doğuştan getirdiği biyolojik yapı kadar önceki yaşam deneyimleri de hangi yolun daha çok çalışacağı konusunda etkili olabiliyor. Kısaca, her gün 14. günü sayanlar ve arabanın durduğu yer nedeniyle aniden öfkelenen kişilerde amigdalaya giden hızlı ve kısa yol daha güçlü çalışıyor. 

Atalarımızın bu hızlı yola ihtiyaçları vardı, çünkü karşılarında vahşi bir hayvan gördüklerinde doğrudan harekete geçmeleri gerekirdi. Evrimsel süreçte amigdalanın görevi hep aynıydı; kişiyi tehlikelere karşı mümkün olduğu kadar hızlı uyarmak. Şu an ise vahşi bir hayatta ayakta kalma mücadelesi veren atalarımızın torunları olarak risklerin görece daha az olduğu bir dönemde yaşıyoruz. Sürekli "atak halde" olmak zorunda değiliz, dolayısıyla duman detektörünün çok hassas olmasına gerek olmadığı için evrimsel süreçte oluşan ikinci bir yoldan artık bahsetmemiz gerekiyor.

Bizler frontal korteks sayesinde düşünüyor, planlar yapabiliyor, davranışlarımızın sonuçlarını tahmin edebiliyor ve olayları muhakeme edebiliyoruz. Korkteksin ilgili bölümleri sayesinde amigdalaya giden uzun ve yavaş yolu kullanabiliyoruz. Amigdala doğuştan hazırdır. Frontal korteks ise doğumdan sonra da gelişmeye devam eder ve nasıl gelişeceği biraz da bizim elimizdedir. Çevremizdeki dünyayı anlamamızı ve anlamlandırmamızı sağlayan bu beyin bölgesi dünyayı yorumlama şeklimize göre belli bir yorum kalıbına daha yatkın hale gelebilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Kısaca, güzel düşündükçe beynimizi de güzel düşünmeye yatkın olur. "Her gün 14. günü sayıyorum." ya da "O arabanın orada ne işi var?" gibi bize çok da faydası olmayan düşünce öbeklerinin yerine "Elimden gelen tüm önlemleri alıp, şu ana odaklanabilirim." ya da "Belki de arabanın orada durmaktan başka bir şansı yoktu." gibi ifadeleri kullanarak yorum kalıplarımızı daha olumlu hale getirebiliriz.

Amigdala ve sempatik sinir sisteminin, yani beynimizin ve vücudumuzun stres yanıtı yaratan kısımlarının genel aktivasyonunu azaltmak için bazı önerilerle yazıyı sonlandıralım. Nefes egzersizleri ve düzenli fiziksel etkinlikler, yaşamı düzenleme konusunda aktif rol almak, değiştirme ya da müdahale etme şansının olmadığı ilgi alanına odaklanmaktansa doğrudan kontrol etme şansının olduğu etki alanına odaklanmak gibi seçenekler uzun ve yavaş yolun daha çok eyleme geçmesini sağlayabilir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
22
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 13
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Muhteşem! 3
  • İnanılmaz 3
  • Bilim Budur! 2
  • Umut Verici! 2
  • Grrr... *@$# 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • B. J. Arden. (2019). Brain 2 Brain Nörobilimin Psikoterapi Üzerindeki Dönüştürücü Etkisi. Yayınevi: Solo Yayınları.
  • J. Ward. (2017). The Student’s Guide To Social Neuroscience. Yayınevi: Routledge.
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 03/03/2024 15:58:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8771

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Madde
Görüş
Toplumsal Cinsiyet
Uzay Görevleri
Argüman
Plastik
Element
Akademi
Boyut
Çeviri
Video
Ağız
Moleküler Biyoloji
Elektron
Uzaylı
Hasta
Diş Hekimi
Kertenkele
Anksiyete
Meteor
Normal Doğum
Beslenme Davranışı
Ateş
Hastalık
Fotoğraf
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
"Domates Gribi" Hastalığı Neyin Nesi?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
B. K. Uzel, et al. COVID-19 Stresi ve Amigdala: "Her Gün 14. Günü Sayıyorum!". (25 Mayıs 2020). Alındığı Tarih: 3 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8771
Uzel, B. K., Göçmen, A. (2020, May 25). COVID-19 Stresi ve Amigdala: "Her Gün 14. Günü Sayıyorum!". Evrim Ağacı. Retrieved March 03, 2024. from https://evrimagaci.org/s/8771
B. K. Uzel, et al. “COVID-19 Stresi ve Amigdala: "Her Gün 14. Günü Sayıyorum!".” Edited by Aylin Göçmen. Evrim Ağacı, 25 May. 2020, https://evrimagaci.org/s/8771.
Uzel, Bingül Kemiksiz. Göçmen, Aylin. “COVID-19 Stresi ve Amigdala: "Her Gün 14. Günü Sayıyorum!".” Edited by Aylin Göçmen. Evrim Ağacı, May 25, 2020. https://evrimagaci.org/s/8771.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close