Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

COVID-19 Stresi ve Amigdala: "Her Gün 14. Günü Sayıyorum!"

COVID-19 Stresi ve Amigdala: "Her Gün 14. Günü Sayıyorum!"
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Başlığı okuyunca aklınıza tanıdık bir düşünce geldi mi? Bu cümle zihninizde bir şeyler çağrıştırdı mı? Yoksa COVID-19'un belirtilerinin ortaya çıkması için hekimlerin dile getirdiği kritik eşik mi aklınıza geldi? Her gün, "En son şuraya gitmiştim, onun 14. günü doldu. Demek ki bulaşmamış hiçbir şey! Sonra da şuraya gitmiştim, onun 14. günü daha dolmadı, demek ki risk hala devam ediyor..." gibi cümleler kuruyor musunuz?

Şöyle bir örnek daha verelim. Karanlık bir yolda gidiyorsunuz. Tam virajı aldıktan sonra sağ şeritte dörtlüleri yakmış, duran bir araba görüyorsunuz. Yan koltukta oturan arkadaşınız öfkeleniyor ve arabanın orada durmaması gerektiğine dair gerekçeler sıralıyor. O sırada sizin aklınızdan geçen ise, arabadakilerin yardıma ihtiyacı olup olmadığı... İkiniz de aynı olayı görmüşken, nasıl oluyor da biriniz öfkeleniyor ama bir diğeriniz yardıma koşmayı düşünüyor? İşte bu noktayı daha iyi anlayabilmek için beynimizde minicik bir yer kaplayan amigdaladan biraz bahsetmemiz gerekiyor... 

Amigdala beyinde bir bölgeye verilen isim ve doğumla birlikte gelişimini tamamlamış bir yapı. Amigdala beynimizde "duman detektörü" gibi çalışıyor. Eğer bir tehlike hissederse hemen uyarı veriyor. Nasıl ki bazı detektörler ufacık bir dumanda uyarı verirken, bazı detektörler belirli bir duman yoğunluğundan sonra uyarı veriyorsa, bu amigdala dedektörünün hassasiyeti de kişiden kişiye değişiyor.

Duman dedektörünün hassasiyeti ise, amigdalayı eyleme geçiren iki yoldan hangisinin kullanıldığına göre belirleniyor. Bu yollardan biri çok hızlı ve kısayken diğer yol daha yavaş ve uzun. Hızlı ve kısa yol ile talamustan gelen duyusal bilgi doğrudan amigdalaya iletilirken, uzun ve yavaş yol ile talamustan gelen bilgi öncelikle düşünme, yorumlama, muhakeme etme becerilerinden sorumlu frontal korteksteki ilgili merkezlere gönderiliyor ve girdi orada işlendikten sonra amigdalaya ulaşıyor. Bir diğer deyişle hızlı ve kısa yol düşünmeden hissedilmesine neden olurken uzun ve yavaş yol düşündükten sonra hissedilmesini sağlıyor.

Hızlı ve kısa yol duygusal öğrenmeyi de çabuklaştırıyor. Kişinin doğuştan getirdiği biyolojik yapı kadar önceki yaşam deneyimleri de hangi yolun daha çok çalışacağı konusunda etkili olabiliyor. Kısaca, her gün 14. günü sayanlar ve arabanın durduğu yer nedeniyle aniden öfkelenen kişilerde amigdalaya giden hızlı ve kısa yol daha güçlü çalışıyor. 

Atalarımızın bu hızlı yola ihtiyaçları vardı, çünkü karşılarında vahşi bir hayvan gördüklerinde doğrudan harekete geçmeleri gerekirdi. Evrimsel süreçte amigdalanın görevi hep aynıydı; kişiyi tehlikelere karşı mümkün olduğu kadar hızlı uyarmak. Şu an ise vahşi bir hayatta ayakta kalma mücadelesi veren atalarımızın torunları olarak risklerin görece daha az olduğu bir dönemde yaşıyoruz. Sürekli "atak halde" olmak zorunda değiliz, dolayısıyla duman detektörünün çok hassas olmasına gerek olmadığı için evrimsel süreçte oluşan ikinci bir yoldan artık bahsetmemiz gerekiyor.

Bizler frontal korteks sayesinde düşünüyor, planlar yapabiliyor, davranışlarımızın sonuçlarını tahmin edebiliyor ve olayları muhakeme edebiliyoruz. Korkteksin ilgili bölümleri sayesinde amigdalaya giden uzun ve yavaş yolu kullanabiliyoruz. Amigdala doğuştan hazırdır. Frontal korteks ise doğumdan sonra da gelişmeye devam eder ve nasıl gelişeceği biraz da bizim elimizdedir. Çevremizdeki dünyayı anlamamızı ve anlamlandırmamızı sağlayan bu beyin bölgesi dünyayı yorumlama şeklimize göre belli bir yorum kalıbına daha yatkın hale gelebilir.

Kısaca, güzel düşündükçe beynimizi de güzel düşünmeye yatkın olur. "Her gün 14. günü sayıyorum." ya da "O arabanın orada ne işi var?" gibi bize çok da faydası olmayan düşünce öbeklerinin yerine "Elimden gelen tüm önlemleri alıp, şu ana odaklanabilirim." ya da "Belki de arabanın orada durmaktan başka bir şansı yoktu." gibi ifadeleri kullanarak yorum kalıplarımızı daha olumlu hale getirebiliriz.

Amigdala ve sempatik sinir sisteminin, yani beynimizin ve vücudumuzun stres yanıtı yaratan kısımlarının genel aktivasyonunu azaltmak için bazı önerilerle yazıyı sonlandıralım. Nefes egzersizleri ve düzenli fiziksel etkinlikler, yaşamı düzenleme konusunda aktif rol almak, değiştirme ya da müdahale etme şansının olmadığı ilgi alanına odaklanmaktansa doğrudan kontrol etme şansının olduğu etki alanına odaklanmak gibi seçenekler uzun ve yavaş yolun daha çok eyleme geçmesini sağlayabilir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • B. J. Arden. (2019). Brain 2 Brain Nörobilimin Psikoterapi Üzerindeki Dönüştürücü Etkisi. Yayınevi: Solo Yayınları.
  • J. Ward. (2017). The Student’s Guide To Social Neuroscience. Yayınevi: Routledge.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/11/2020 11:55:06 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8771

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Kozmoloji
Cinsel Yönelim
Maymun
Nörobiyoloji
Şempanzeler
Hafıza
Canlılık Ve Cansızlık Arasındaki Farklar
Charles Darwin
Primatlar
Robot
Teyit
Anatomi
Yıldız
Stres
Epistemik
Bilimkurgu
Analiz
Acı
Genel Halk
Avrupa
Nobel Ödülü
Astronot
Kimyasal Evrim
Çağ
Hormon
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Haklı olan tek bir kişi, er ya da geç çoğunluk olacaktır.”
R. G. Ingersoll
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol