Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Sözlüğe Başvurma Safsatası: Sözcükleri Tanımlarken Nasıl Safsata Yaratıyoruz?

Sözlüğe Başvurma Safsatası: Sözcükleri Tanımlarken Nasıl Safsata Yaratıyoruz? Pixabay
14 dakika
1,226
  • Sözcükbilim (Leksis)
  • Sosyal Bilimler Safsataları
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 25. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Sözlüğe başvurma safsatası (veya tanıma başvurma safsatası), bir argümanda kullanılan bir terimin sözlükteki tanımının eğilip bükülerek kullanılmasıyla meydana gelen bir mantık safsatasıdır. Burada en büyük problem, sözlüklerin betimleyici değil, tanımlayıcı olmasıdır. Sonuçta sözlüklerin doğası budur. Sözlükler, insanlara dili nasıl kullanmaları gerektiğini öğretmekten ziyade, toplumun kullandığı dili tanımlamayı amaçlar.

Ancak sözlük tanımları (İng: "dictionary definitions"), toplumun gündelik hayatta kullandığı kelime anlamlarını her zaman doğru yansıtmayabilir. Buna birçok farklı sebep gösterilebilir; mesela bir kelimenin sözlükteki tanımı, o kelimenin bütün anlamlarını kapsamıyor olabilir. Veya son zamanlarda hakaret olarak kullanılmaya başlanan bir kelimenin kazandığı bu yeni anlam, sözlük tanımında yer almıyor olabilir. Sebepler uzar gider.

Bu Reklamı Kapat

Fakat sözlüğe başvurma safsatasının sözlüklerden kaynaklanan bir büyük problemi daha vardır: Farklı sözlükler, aynı terim için, farklı tanımlamalar yapar - en azından yapabilir... Hatta tek bir sözlük bile, bir terim için birden fazla tanım içerebilir. Bu yüzden onca tanımın arasında tek bir tanımın doğru olduğunu iddia etmek yanıltıcıdır. Üstelik çoğu durumda bu iddiaların ardında bir cımbızlama süreci bulunur; insanlar kendi vermek istedikleri anlama en çok uyan tanımı seçer ve geri kalanları görmezden gelir.

Sözlüğe başvurma safsatasını doğru anlamak önemlidir, çünkü bu oldukça sıkıntı yaratan bir süreçtir ve bu safsatalar sık sık çeşitli tartışmalara konu olur. Bu yazıda sözlüğe başvurma safsatasını daha iyi kavrayacak ve sorunlu tanım yapan insanlara nasıl yanıt vermeniz gerektiğini öğreneceksiniz.

Bu Reklamı Kapat

Sözlüğe Başvurma Safsatası Örnekleri

Öncelikle sözlüğe başvurma safsatasının ne olduğunu örnek bir diyalog üzerinden görelim:

  • Ayşe: "Bu restoran donuyor."
  • Furkan: "Sözlükte 'donmak' fiili "suyun buza dönüştüğü sıcaklıkta veya daha aşağısında olmak" anlamına geliyor ve buranın o kadar soğuk olmadığı çok açık."

Burada Furkan, "donmak" fiilinin sözlük tanımını vererek, Ayşe'nin cümlesinin hatalı olduğunu ve bu terimin Ayşe'nin iletmeye çalıştığı anlamı yansıtmadığını iddia ederken sözlüğe başvurma safsatası yapıyor. Bu, aynı zamanda bir cımbızlama örneğidir; birçok sözlük aslında "donmak" fiilinin Ayşe'nin iletmek istediği anlamını da içerir.

TDK'nin sözlüğünde Ayşe'nin kullandığı anlam da bulunuyor.
TDK'nin sözlüğünde Ayşe'nin kullandığı anlam da bulunuyor.
TDK

Bir başka örnek:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Evrim teorisini kabul etmiyorum çünkü sözlük tanımına göre teori, kanıtlanamayan bir hipotezden ibarettir.

Bu cümlenin sahibi, evrim teorisine karşı bir argüman sunmak için "teori" kelimesinin sözlükteki spesifik bir tanımını baz almaktadır. Bu argüman bir safsatadan ibarettir çünkü "teori" kelimesinin diğer anlamlarını yok sayar - ki bu anlamlar, bilimsel içeriklerde iletilen mesajı çok daha iyi ifade eden anlamlardır.

Mesela Merriam-Webster Sözlüğü, "teori" kelimesini, diğer anlamlarının yanı sıra, "olguları açıklamak için sunulan mantığa uygun ya da bilimsel olarak kabul edilebilir bir genel ilke veya ilkeler bütünü" olarak tanımlıyor. Ya da Türkçe bir kaynak olarak Türk Dil Kurumu’nun tanımlarına bakalım: TDK, "teori" kelimesi için üçüncü bir tanım olarak "sistemli bir biçimde düzenlenmiş birçok olayı açıklayan ve bir bilime temel olan kurallar, yasalar bütünü" diyor.

Sözlüğe Başvurma Safsatasına Nasıl Yanıt Verilir?

Sorunlu bir tanıma karşılık verirken, bir tanımın her kullanımının illaki yanıltıcı olmayacağını hatırlamak gerekir. Aksine, tanımın kullanımı düzgün bir şekilde gerekçelendirildiği sürece tanım kullanımı, genellikle yanıltıcı değildir.

Bir argümanda sözlük tanımı veya herhangi bir tanım kullanmak, şu koşullardan en az biri mevcut olduğunda yanıltıcı olur:

  1. Tanım kullanmak için hiçbir geçerli sebep olmadığında. Örneğin bir terimin sözlük tanımının o terimin bütün yan anlamlarını kapsamasının beklenmemesi bir sebeptir.
  2. Tanım kusurlu olduğunda veya güvenilir olmayan bir şekilde seçildiğinde. Örneğin mevcut tanımlar içinde kişinin yalnızca kendi istediği tanımı cımbızlaması bir sebeptir.

Şayet, bu koşullara bağlı olarak, bir argümanda yanıltıcı bir sözlüğe başvurma safsatası olduğunu düşünüyorsanız, o zaman şu iki temel yaklaşımı sergileyebilirsiniz:

Bu Reklamı Kapat

  • Mevcut durumda tanım kullanımının neden uygunsuz olduğunu açıklayın. Mesela bir sözlük tanımının bir kelimenin tüm anlamlarını kapsamasını neden beklemememiz gerektiğini anlatabilirsiniz.
  • Sunulan tanımın neden hatalı olduğunu açıklayın. Örneğin diğer sözlüklerin, karşınızdaki kişinin argümanında kullanmak üzere seçtiği tanımdan farklı tanımlamalar yaptığını gösterebilirsiniz.

Ek olarak bazen konuyla ilgili bazı spesifik örneklerden faydalanarak böyle bir argümanın neden sorunlu olduğunu açıklayabilirsiniz. Hatta safsatayı öne süren kişiden eleştirileriniz ışığında tanımını mantıklı bir şekilde gerekçelendirmesini isteyebilirsiniz. Bu, bazen onların argümanlarındaki mantık hatalarını fark etmelerini sağlar.

Son olarak bazı durumlarda insanların, onlara kullandıkları tanımın yanıltıcı olduğunu gösterdiğinizde bile kendi seçtikleri tanımı kullanmakta ısrarcı olabileceğini unutmayın. Böyle durumlarda sonucu aynı olan iki seçeneğiniz vardır: Birincisi, tanımın kullanımı o kadar sorunludur ki üzerine iki çift laf etmeyi bile imkansız kılar, uzlaşmaya giden tüm yollar kapanmıştır. İkincisi, tartışmanın uzamaması için karşı tarafın safsatalı argümanını duymazdan gelir ve konuyu kapatırsınız. Ne çare...

Her şeyi şöyle bir toparlarsak, bir sözlüğe başvurma safsatasına düzgünce cevap vermek için, önce söz konusu tanım kullanımının hatalı olduğundan emin olmanız gerekir. Sonrasında da ya bu durumdaki tanım kullanımının uygunsuzluğunun sebebini açıklarsınız ya da öne sürülen tanımın neden hatalı olduğunu anlatırsınız. Elbette başka yöntemler de kullanabilirsiniz; örneğin bu tür bir argümandaki problemi göstermek için ilgili birtakım örneklerden faydalanabilirsiniz.

Sözlüğe başvurma safsatasına yanıt verirken, hepimizin ilkokulda öğrendiği şu iki terimi aklınızın bir köşesinde tutun: gerçek anlam ve mecaz anlam. Biliyorsunuzdur ama da yine de ufak bir hatırlatma olsun: Gerçek anlam, bir kelimenin en temel ve akla ilk gelen anlamıdır. Mecaz anlam ise gerçek anlamın ötesinde bir fikir veya duygu uyandıran çağrışımdır.

Bu Reklamı Kapat

Sözlükte Bulunmayan Tanımlar ve Sözlüğe Başvurma Safsatası

Genellikle sözlüğe başvurma safsatası, sözlükteki tanımın doğrudan alınmasını içerir. Fakat durum her zaman böyle değildir. Aksine, insanlar kullandıkları terimin o alanda önde gelen bir kaynakta benzer bir şekilde tanımlandığını iddia ettiklerinde bu yanılgıya düşebiliyor. Böyle durumlarda safsatanın sahibi, muğlak bir dil kullanıp, söz konusu terimin aslında böyle tanımlandığını iddia edebilir; fakat açık bir kaynak göstermez, "Bu kelimenin şu anlama geldiği söyleniyor..." gibi içi boş cümleler kullanır.

Ancak unutmamak gerekir ki insanlar argümanlarında sözlük tanımlarının yanı sıra sözlük-dışı tanımları da gayet mantıklı bir şekilde kullanabilir. Bu bakımdan bir insanın argümanında sözlükte bulunmayan bir tanım kullanması, o argümanın hatalı olduğu anlamına gelmez.

Modern Sözlükler ve Sözlüğe Başvurma Safsatası

Teknolojinin gelişmesiyle beraber sözlüklerin yapısı ve kullanım şekli değişti. Bu durum, sözlüğe başvurma safsatasının nasıl ortaya çıktığını ve onlara nasıl cevap verebileceğiniz hakkında ipuçları içeriyor.

Öncelikle, geçmiştekine kıyasla artık sözlük tanımlarını bulmak bir hayli daha kolay, çünkü artık her an elimizin altında olan online sözlükler var. Bu durum hem sözlük tanımlarını argümanlarımızda kullanmamızı kolaylaştırıyor hem de karşımıza çıkan onlarca tanım arasından işimize geleni cımbızlamamıza olanak sağlıyor. Öte yandan bu sözlüğe başvurma safsatalarına yanıt vermek de artık çok daha kolay; örneğin artık bir argümanda kullanılan tanımdaki sorunlar kolayca saptanabilir ve söz konusu tanımın diğer sözlüklerdeki tanımlarla çeliştiği ortaya konabilir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Pangea Bilimkurgu Seti-1: Istrancalı Abdülharis Paşa, Yedikuleli Mansur, 137 Efsun Sokağı, Ottomania, Hiçbir Şey Göründüğü Gibi Değil

Bu seti edinerek elde edeceğiniz kitaplar şunlardır:

  1. Istrancalı Abdülharis Paşa, Mehmet Berk Yaltırık
  2. Yedikuleli Mansur
  3. 137 Efsun Sokağı, Şeref Atak
  4. Ottomania, Erim Şişman
  5. Hiçbir Şey Göründüğü Gibi Değil, Bülent Ayyıldız

Bu ürün, Evrim Ağacı okurlarına İthaki Yayınları tarafından sunulan bir fırsattır.

Devamını Göster
₺165.00
Pangea Bilimkurgu Seti-1: Istrancalı Abdülharis Paşa, Yedikuleli Mansur, 137 Efsun Sokağı, Ottomania, Hiçbir Şey Göründüğü Gibi Değil

Tüm bunların yanı sıra teknolojik gelişmeler sayesinde artık sözlükler çabucak güncellenebiliyor, yeni kelimeler ve yeni anlamlar sözlüklere kolaylıkla eklenebiliyor. Üstelik online sözlükler, geleneksel sözlüklerdeki kağıt sınırı problemini de ortadan kaldırdı. Artık kelimeler ve tanımlamalar birkaç sayfaya sığdırılmak zorunda değil, ki bu da sözlüklerin bol bol tanıma yer vermesini mümkün kılıyor. Yani sözlükler kullanılan dili artık kat kat daha iyi tanımlayabiliyor, bu sayede gittikçe daha güvenilir kaynaklar haline geliyorlar.

Sözlüğe Başvurma Safsatasından Nasıl Kaçınılır?

Yukarıda da belirtildiği üzere, bazen argümanlarda sözlük tanımlarına yer vermek mantıklıdır. Diyelim ki bir kişi evrim teorisine "yalnızca bir teori" olduğu gerekçesiyle saldırıyorsa, bilimsel bağlamda "teori" kelimesinin daha farklı bir anlamının olduğunu, gündelik dildekinden farklı bir şey ifade ettiğini açıklayabilir ve bu argümanınızı desteklemek için kelimenin sözlük tanımını kullanabilirsiniz. Şayet argümanınızın bir parçası olarak sözlük tanımı kullanmaya karar verirseniz, kullandığınız tanımda safsataya yol açmadığınızdan emin olmanız gerekir. Bunun için de şunları kesinleştirmelisiniz:

  • Argümanınızda tanıma yer vermeniz için geçerli bir sebep var mı?
  • Tanımınızı mantık süzgecinden geçirerek mi seçtiniz yoksa cımbızlama mı yaptınız?

Genel olarak, argümanınızda neden bu tanımı kullandığınızı ve onu nasıl seçtiğinizi açık bir şekilde belirtmeniz beklenir. Bu hem sizin tanımınızı makul bir şekilde kullandığınızdan emin olmanıza, hem de konu üzerine fikir tartışması yaptığınız insanların kullandığınız tanımın arkasındaki mantığı kavramasına yardımcı olur.

Tanım Türleri

Kullanabileceğiniz farklı türlerde tanımlar vardır. Her ne kadar bu türleri bilmek hayati bir önem arz etmese de, konu hakkında daha çok fikir edinmenizi ve insanların argümanlarında kullandığı tanımlardaki safsataları daha kolay görmenizi sağlar.

Safsatayla İlişkilendirilebilecek Başlıca Tanım Örnekleri

Özellikle tanım başvurusunu daha iyi anlamanızı sağlayacak birkaç tanım türü vardır.

Sözlük Tanımları

İlk olarak, sözlük tanımları vardır. Sözlük tanımı, bir terimin en genel kullanımdaki anlamını doğru ve net bir şekilde ifade etmeyi amaçlayan tanımdır. Örneğin "buzluk" kelimesinin sözlük tanımı, "yiyecekleri çok düşük sıcaklıklarda korumak için kullanılan soğuk dolap" olabilir. Sözlük tanımları genellikle terimlerin gerçek anlamlarına odaklanır ve yan anlam ya da mecazi anlamları es geçer.

Kesinleştirici Tanımlar

İkinci olarak, kesinleştirici tanımlar vardır. Kesinleştirici tanımlar, sözlüksel tanımları spesifik bir amaç doğrultusunda daha kesin kılmak için konuyla ilgili bir kriterin tanıma eklenmesiyle oluşturulur. Örneğin "yerli" kelimesinin sözlük tanımı "bir bölgede ikamet eden kimse" şeklinde yapılıyorsa, hukuki amaçlar için kullanılan kesinleştirici tanımı "senenin en az 180 gününü belli bir bölgede geçiren kimse" şeklinde olabilir.

Koşullu Tanımlar

Üçüncü olarak, koşullu tanımlar vardır. Koşullu tanım, kişinin özel bir amaç doğrultusunda oluşturduğu tanımdır. Örneğin şöyle oluşturulabilir: "mevcut belgenin amacı gereği, 'sözleşme' kelimesi burada şu anlamda kullanılacaktır..."

Ancak koşullu tanımların varlığı, kişinin var olan terimler için herhangi bir durumda canının istediği yeni bir anlam uydurabileceği anlamına gelmez. Alice Harikalar Diyarı'ndaki Yumurta Adam isimli karaktere ithafen buna Yumurta Adam Teorisi de denir. Hikayede sözcükler, Yumurta Adam'ın hangi anlama gelmesini istiyorsa o anlama gelir - ki iletişimde ciddi sıkıntılara yol açabileceği için bu, çok problemli bir durumdur.

Bu yaklaşım özellikle de insanların argümanlarını destekleyen koşullu tanımlar kullanarak tartışmayı kazanma girişiminde bulunduklarında sorun olur. Bu gibi durumlarda hiçbir mantık ve kanıt olmadan "tanımdan gelen zafer" diye bilinen safsatalı bir teknik kullanılır.

Bu Reklamı Kapat

İkna Edici Tanımlar

Son olarak, ikna edici tanımlar vardır. İkna edici tanım, koşullu tanımın bir kişinin bir terim için 'tercih edilen' tanımı sanki 'kabul edilen' bir gerçekmiş gibi göstermek amacıyla sözlük tanımı olarak gizlediği tanımdır.

İkna edici tanımlar genellikle duygu yüklü sözler söz konusu olduğunda kullanılır. Bu tanımların kullanımı sırasında sıklıkla bir kelimenin esas anlamı değiştirilirken duygusal çağrışımları elde tutulur. Ayrıca ikna edici tanımlar genelde "gerçek" veya "doğru" gibi sıfatlarla öne sürülür; tıpkı "gerçek sosyalizm şu anlama gelir..." cümlesinde olduğu gibi. İkna edici tanım kullanımı bazen "kandırıcı tanım safsatası", "tanımcı safsata" veya "yeniden tanımlama" olarak da ifade edilir.

Küçük bir not: Çeşitli tanım türleri üzerine genel bir değerlendirme, filozof Trudy Govier'in "Argümanın Pratik Çalışması" isimli kitabında mevcut. Özelinde ikna edici tanım kavramı, filozof Charles Stevenson'ın 1938'de bu konu üzerine yazdığı makalesinden gelir.[1]

Diğer Tanım Türleri

Yukarıda açıklanan, sözlüğe başvurma safsatasında başlıca rolü oynayan tanım türlerinin haricinde hem sözlüğe başvurma safsatasıyla alakalı hem de genel başka tanım türleri de vardır. Bunlar, en belirgin halleriyle, şunlardan oluşur:

Bu Reklamı Kapat

Gösterimsel Tanımlar

Gösterimsel tanım, kullanılan kelimenin örneklerine dayanan tanımdır. Örneğin "sıvı" kelimesinin gösterimsel tanımı "su ve yağ gibi şeyler" şeklinde olabilir. Gerçekte bu tanımdaki örneklerin işaret edildiği durumlarda buna, işaret ederek tanımlama da denebilir. Bu türde bir tanım, koşullu tanımdaki gibi safsatalı bir şekilde kullanılabilir.

Yanıltıcı Tanımlar

Yanıltıcı tanım, yanlış kullanılan dile dayanır; kişinin o kelimeyi kullanarak iletmek istediği anlam, çoğu insanın o kelimeye yükleyeceği anlamdan farklıdır. Örneğin bir satış sunumunda, insanların söz konusu kelimeyi duyunca akıllarına tek bir şey gelmesini amaçlayarak, gerçekte farklı bir şey ifade etmesine rağmen yanıltıcı bir tanım kullanılabilir. Bile isteye yanıltıcı tanımlar kullanılabilir yani, amaca göre.

Operasyonel Tanımlar

Operasyonel tanım, "sıcaklık" veya "zeka" gibi belli bir ölçüyü genellikle özel bir bağlamda onu belirlemek için kullanılan prosedüre dayalı olarak tanımlamak için kullanılan tanımdır. Operasyonel tanımlar koşullu tanımların bir alt türüdür ve çoğunlukla kesin, tekrarlanabilir tanımlara gerek duyulduğunda kullanılır: bilimsel araştırmalarda olduğu gibi. Fakat söz konusu işlemin ölçmesi gereken şeyi doğru bir şekilde ölçmemesi gibi durumlarda, bu tür tanımların hatalı olabileceğini de unutmamak gerekir.

Kelimelerle Oynama Kavramı

Mantıksal açıdan bakıldığında kelimelerle oynama, kişinin karşısındakinin argümanında kullanırken aslında ifade etmek istenilen anlamdan başka bir anlama dayanarak ona saldırmasıyla gerçekleşir. Beardsley'in 2013 tarihli Thinking Straight kitabında bu durum çok güzel açıklanmıştır:

Bu Reklamı Kapat

İki insan arasındaki çekişme, birinin argümanı savunarak, diğerinin ise argümanı çürüterek ulaşmak istediği bir sonuç için yaptıkları sohbettir. Varsayalım ki A kişisi, bir beyana sebep göstermek için belli bir terimi bir anlamda kullanıyor; B kişisi de aynı terimi farklı anlamda kullanarak söz konusu beyana karşıt bir sebep gösteriyor. Bu durumda B kişisi kelimelerle oynuyor.

Kelime oyunu genelde sözlüğe başvurma safsatasıyla bağlantılıdır, kişiler rakiplerinin argümanındaki bir terimle ilgili kelime oyunu yaparken sözlüğe başvurma safsatasını ortaya çıkar.

Özet ve Sonuç

Sözlüğe başvurma safsatası, kişinin argümanını bir terimin sözlükteki veya benzer bir kaynaktaki tanımına problemli bir şekilde dayandırmasıyla ortaya çıkar.

Sözgelimi eğer bir insan "Bu restoran donuyor." derse ve bir başkası da bunu "Sözlükte 'donmak' fiili 'suyun buza dönüştüğü sıcaklıkta veya daha aşağısında olmak' olarak tanımlanıyor, buranın o kadar soğuk olmadığını biliyoruz." diye cevaplarsa, bu kişi tanımlama sorunu yapmış olur. Bu gibi argümanların başlıca problemi, sözlüklerin ille de günlük dildeki kullanımları yansıtma amacının olmamasıdır. Toplumun gerçekte konuştuğu dil ile sözlükteki tanımlar birbirinden farklı olabilir; sözlük tanımlarının kelimelere ait tüm yan/mecaz anlamları içermiyor olması bunun bir kanıtıdır.

Diğer bir problem ise bir terimin birden çok tanımının yapılabilmesidir, dolayısıyla bu tanımlardan herhangi birinin tek doğru tanım olduğunu varsaymak safsataya yol açar. Bu tarz argümanlarda genelde yanıltıcı bir cımbızlama vardır.

Bir sözlüğe başvurma safsatasına yanıt verirken öncelikle söz konusu tanım kullanımının hatalı olduğundan emin olun. Sonra tanım kullanımın neden uygunsuz olduğunu veya verilen tanımın neden kusurlu olduğunu açıklayın. Argümandaki sorunu göstermek için benzer örneklerden faydalanabilir, rakibinizin tanım kullanımlarını mantıklı bir şekilde gerekçelendirmesini isteyebilirsiniz.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Muhteşem! 1
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Bilim Budur! 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ C. L. Stevenson. (1938). Persuasive Definitions. Mind, sf: 331-350. doi: 10.1093/mind/XLVII.187.331. | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar Yazı Dizisi

Bu yazı, Mantık Hataları, Bilişsel Önyargılar ve Safsatalar yazı dizisinin 25. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Tartışma Nedir? Münazara Yapmanın Önemi Nedir? Tartışmalarda Bilimsel Argümanlar Nasıl Üretilir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2022 01:59:24 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10864

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
İklim Değişikliği
Temel
Viroloji
Karanlık Enerji
Çocuklar İçin Bilim
Deri
Tür
Oyun Teorisi
Şehir Hastanesi
Teori
Ses
Vücut
Hastalık Yayılımı
Diyet
Kuşlar
Vejetaryen
Göç
Bilimsel
Duygu
Hayvanlar Alemi
Göğüs
Bitkiler
Sosyal
Yakınsak Evrim
Yağ
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.