Türk Dil Kurumu ve "Primat" Sözcüğünün Hatalı Tanımı Hakkında

Türk Dil Kurumu ve "Primat" Sözcüğünün Hatalı Tanımı Hakkında
3 dakika
9,958 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 9 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Türk Dil Kurumu tarafından hazırlanan Güncel Türkçe Sözlük'te primat sözcüğü şu şekilde tanımlanmaktadır: "Maymun."

Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük'e göre
Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük'e göre "primat" sözcüğünün tanımı
TDK

Kısa, basit, net... ve bir o kadar da hatalı! Primat ile maymun eş anlamlı değildir! Primatlar, maymunları kapsayan bir taksonomik gruptur. Basitçe ifade etmek gerekirse: Her maymun bir primattır; ancak her primat bir maymun olmak zorunda değildir. Örneğin, Oxford Sözlüğü tarafından aynı sözcük şu şekilde tanımlanmaktadır:

Lemurları, çalıbebeklerini, tersiyerleri, marmosetleri, maymunları, kuyruksuz maymunları ve insanları kapsayan takımdan olan bir memeli. Elleri, ayaklara benzeyen elleri, öne bakan yüzleri ve insanlar hariç genelde ağaçlarda yaşamalarıyla ayırt edilirler.

Hoş, bu tanım da hatalı; çünkü kuyruksuz maymunlar ile insanlar ayrı canlı grupları değiller; insanlar (Hominidae) da bir kuyruksuz maymun ailesi. Bunun detaylarını aşağıdaki videomuzda anlatmıştık:

Biz modern insanlar (Homo sapiens) de bir kuyruksuz maymun türüyüz. Bunların detaylarını ise aşağıdaki videomuzda anlatmıştık:

Reklamı Kapat

Ama yine de Oxford Sözlüğü'nün tanımı çok daha isabetli! Dictionary.com, primat sözcüğünü şöyle tanımlamakta:

Anthropoidea (insanlar, büyük kuyruksuz maymunlar, gibonlar, Eski Dünya Maymunları ve Yeni Dünya Maymunları), Prosimii (lemurlar, lorisler ve benzerleri) ve Tarsioidea (tarsiyeler) olmak üzere üç alt takımı barındıran Primates takımı altında olan herhangi bir hepçil tür. Bunlar, özellikle ellerin kullanımı, geniş hareket becerileri ve yüksek sosyal etkileşimler ile kültürel uyumlanabilirliği içeren karmaşık ve esnek davranışlarla ayırt edilirler.

Her ne kadar insanlar da bir büyük kuyruksuz maymun ailesi olsa da ve Tarsioidea artık ayrı bir alt takım olarak görülmese de, bu tanım gerçeğe daha da yakın!

%100 isabetli ve doğru tanımı, en güncel içerikleri ve birçok sözlükten çok daha güvenilir olan Wikipedia'da bulabilmekteyiz:

Primates taksonomik takımına ait, plasentalı memelilerin genel adıdır. (...) İki ayrı alt takımı barındırır. İlki strepsirhiniler (Yunancada "ıslak-burunlu" demektir), yani lemurlar, galagolar, lorisidler. İkincisi ise haplorhiniler (Yunancada "basit-burunlu" veya "kuru-burunlu"), yani tarsiyerler, maymunlar ve kuyruksuz maymunlar; ki bunlardan sonuncusu insanları da kapsar.

TDK'ye Gönderdiğimiz E-posta

Evrim Ağacı olarak 7 Ağustos 2011 tarihinde Türk Dil Kurumu'na şu e-postayı gönderdik:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sayın ilgili,

TDK'nin çevirimiçi sözlüğünde "primat" kelimesinin "maymun" olarak çevrildiğini gördük. Bu, bilimsel olarak çok ciddi bir hatadır. Primat, "maymun" demek değildir, çünkü biyolojik bir terim olarak maymun ayrı bir canlı grubunu işaret eder. Her maymun bir primattır ama her primat bir maymun olmak zorunda değildir. 

Primat'ın tam kelime karşılığı "İri Beyinli Yüksek Memeliler" demektir. Ancak her ne isim verirseniz verin, "maymun" olarak tanımlamak doğru olmayacaktır.

Konuyla ilgili buradaki yazımızı okuyabilirsiniz.

Reklamı Kapat

En içten saygılarımızla.

TDK'den Gelen E-posta

Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Şükrü Haluk Akalın tarafından şu cevabı aldık:

Türk Dil Kurumu'ndan, Evrim Ağacı'na Yanıt
Türk Dil Kurumu'ndan, Evrim Ağacı'na Yanıt

29 Mayıs 2019, yani aradan geçen 8 sene itibariyle TDK Güncel Sözlük çerçevesinde "primat" sözcüğü halen hatalı bir şekilde "maymun" olarak tanımlanmaktadır.

Katkıya Hazırız!

Bu konuya ek olarak, 4 Kasım 2011 tarihinde ODTÜ Biyoloji ve Genetik Topluluğu (ve o zaman itibariyle, dolayısıyla Evrim Ağacı) olarak, Türk Dil Kurumu arasında bu tarz temel bilimsel kavramların isabetli ve gerçekçi bir şekilde tanımlanabilmesine yönelik tamamen gönüllü, hiçbir maddi çıkar amacı gütmeyen öğrenciler olarak, ODTÜ-TDK işbirliğine yönelik destek sunma talebimizle ilgili de bir e-posta gönderdik.

Reklamı Kapat

29 Mayıs 2019 itibariyle henüz Türk Dil Kurumu'ndan bu konuyla ilgili herhangi bir haber alamadık.

Bizim teklifimiz halen geçerlidir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 10
  • Bilim Budur! 2
  • Güldürdü 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Üzücü! 2
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Korkutucu! 1
  • İğrenç! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/07/2021 19:48:01 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/696

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Doğa Gözlemleri
Köpekgil
Bakteriler
Hayatta Kalma
Hasta
Cansız
Dünya Dışı Yaşam
Bilim Tarihi
Elektromanyetizma
Bakteri
Zooloji
Ağız
Endokrin Sistemi
Kara Delik
Astrofotoğrafçılık
Hava
Uzay Aracı
Sivrisinek
Tümör
Su Ayısı
Genom
Karanlık Madde
Kuşlar
Carl Sagan
Malzeme
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın