Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Sodyum

Sodyum Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Sodyum
Sodyum Metali örneği
Wikipedia Commons
Damla Şahin Editör Damla Şahin
3 dakika
303 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 12. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Sodyum
  • İngilizce İsim Sodium
  • Alternatif İsim Natrium
  • Sembol Na
  • Atom Numarası 11
  • Grup 1
  • Periyot 3
  • Oda Sıcaklığında Faz Katı
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p6 3s1
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [Ne] 3s1
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 22.98976928 Da (2.00E-08)
  • Blok s
  • Kategori Alkali metal
  • Görünüm Gümüşümsü beyaz metalik
  • Atomik Yarıçap 180 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 1156.09 K
  • Erime Sıcaklığı 370.944 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 0.968 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 2.36×10−2 kg/kg
  • Şehir Toprağında 5800 mg/kg (ppm)
  • Meteoritlerde 5.50E-03
  • Deniz Suyunda 1.08×10−2 kg/L
  • İnsan Vücudunda 0.15 %
  • Güneş'te 6.0×10−2 silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 5.7×10−2 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü 3.3 GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü 6.3 GPa
  • Poisson Oranı N/A
  • Young Modülü 10 GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke England
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı H. Davy, 1807
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı H. Davy, 1807
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Sodyum, "Na" sembolü ile gösterilen ve atom numarası 11 olan kimyasal bir elementtir. Yumuşak, gümüş-beyaz renkli ve oldukça reaktif bir metaldir. Periyodik tablonun birinci grubunda yer alır ve bir alkali metal olarak tanımlanır. Bilinen tek kararlı izotopu 23Na'dır. Serbest metal hali doğada oluşmaz, bileşikler ile ayrıştırılması gerekir.

Sodyum, yerkabuğunda en sık bulunan altıncı elementtir. Sodalit ve kaya tuzu (NaCl) gibi çok sayıda mineralde bulunur. Pek çok sodyum tuzu suda kolayca çözünür. Saf hali, suda kendiliğinden alev alabildiği için yağ veya gazyağı içinde depolanır. Sodyum metali su üzerinde yüzer. Oda sıcaklığında sodyum metali, bir bıçakla kesebileceğiniz kadar yumuşaktır.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Sodyum yeryüzünde bol miktarda bulunan bir elementtir. Yer kabuğu %2,27 sodyum içerir.[1] Aynı zamanda güneşte ve diğer birçok yıldızda bulunur. Sodyumun okyanusta tahmini bulunma oranı litre başına 1.08 × 104 miligramdır.[2] Bu nedenle, sodyumun en çok bulunan alkali metal olduğunu söylemek mümkündür. Yüksek reaktivitesinden dolayı asla saf bir element olarak bulunmaz.

Sodyum pek çok mineralde bulunur. En yaygın sodyum minerali halit veya sodyum klorür tuzudur. Saf sodyum, erimiş sodyum klorürün elektrolizi ile elde edilebilir.[3] Yıllık üretimi yaklaşık 100.000 ton olan metalik sodyum, yalnızca özel uygulamalarda kullanılmaktadır.[4]

Reklamı Kapat

Uygulama ve Kullanım Alanları

Sodyum ve bileşikleri; gıda muhafazası, nükleer reaktörlerin soğutulması ve sodyum buharlı lambaların üretiminde aktif olarak rol alır. Aynı zamanda diğer elementleri ve bileşikleri saflaştırmak ya da rafine etmek için kullanılır. Sodyum içeren bileşiklerin başlıca uygulamaları; sodyum klorür, hidroksit ve karbonat üretimidir. Bu bileşiklerden her yıl milyonlarca ton üretilmektedir.

Sodyum klorürün; buzlanmayı önleme, buz çözme, ve gıdalarda bozulmayı önlemek amaçlı koruyucu madde olarak kullanımları bir hayli yaygındır. Sodyum bikarbonat ise fırında pişen yiyecekler için kabartma maddesi olarak kullanılır. Birçok önemli ilaca biyolojik kullanılabilirliklerini artırmak için sodyum eklenmiştir. Çoğu durumda potasyum daha iyi özellik gösteren bir iyon olarak gösterilse de, düşük fiyatı ve atom ağırlığı nedeniyle sodyum seçilir.[5], [6] Sıvı sodyum, bazı nükleer reaktör türlerinde ısı transfer sıvısı olarak kullanılır.[7], [8]

İnsan bedeninde sodyum; kan hacmini, kan basıncını, ozmotik dengeyi ve pH (asit-baz) dengesini düzenleyen minerallerden biridir. Yeni doğanlar için günde yaklaşık 120 miligram sodyum ihtiyacı bulunurken, 10 yaşın üzerindeki kişiler günde yaklaşık 500 miligram sodyum almalıdır.[9]

Tarihi

Orta Çağ Avrupası'nda baş ağrısının çaresi olarak Latince adı "sodanum" olan bir sodyum bileşiği kullanılırdı.[10] Bazen soda olarak adlandırılan sodyum, bileşiklerde uzun süredir tanınmasına rağmen, 1807'de Sir Humphry Davy tarafından sodyum hidroksitin elektrolizi yoluyla ayrıştırıldı.[11] [12]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Etimolojisi

Sodyumun kimyasal kısaltması ilk olarak 1814'te Jöns Jakob Berzelius tarafından atomik semboller sisteminde yayınlandı. "Na" sembolü, elementin yeni Latince adı olan "natrium"un kısaltmasıdır. Natrium, hidratlanmış sodyum karbonattan oluşan ve mineral forma sahip bir tuz olan Mısır natronunu ifade eder.[13] Sodyum kelimesi, İngiliz sodasından ve Latince'de "baş ağrısına çare" anlamında kullanılan "sodanum" kelimesinden gelmektedir.

Önlem ve Güven

Yutulması ve teması (gözlerde, deride veya burunda) ciddi yanıklara neden olabilir.[14], [15] Sodyum, su ile temas ettiğinde hidrojen (yüksek derecede patlayıcı) ve sodyum hidroksit (suda çözünerek daha fazla yüzey serbest bırakan) oluşumu nedeniyle kendiliğinden patlar. Bu nedenle, su ile temas etmesi son derece tehlikelidir. Nemli olmayan ve nispeten kuru bir ortamda muhafaza edilmelidir.

İlginç Bilgiler ve Diğer

  • Sir Humphry Davy, potasyumu keşfettikten sadece birkaç gün sonra sodyumu keşfetti.
  • Sodyum, vücut hücrelerindeki uygun sıvı dengesini korumaya ve yiyeceklerimizi sindirmemize yardımcı olur.
  • Vücudumuz, terlediğinde sodyum kaybeder. Bununla birlikte, çoğu insan vücutlarının ihtiyaç duyduğundan daha fazla sodyum tüketir.
  • Vücuttaki sodyum seviyesi kritik seviyede azaldığında, kaslara kramp girme riski yükselir.
  • Sodyum elementinin zehirli olmadığı kabul edilir ancak sodyum içerikli besinlerin fazla tüketilmesi yüksek tansiyona neden olabilir.[17]
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ N. N. Greenwood, et al. (1997). Chemistry Of The Elements. ISBN: 9780750633659. Yayınevi: Butterworth-Heinemann. sf: 69.
  • ^ D. R. Lide. (2003). Crc Handbook Of Chemistry And Physics, 84Th Edition. ISBN: 9780849304842. Yayınevi: CRC Press.
  • ^ T. Eggeman, et al. (2007). Sodium And Sodium Alloys. American Cancer Society. doi: 10.1002/0471238961.1915040912051311.a01.pub3. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. Klemm, et al. (2000). Sodium And Sodium Alloys. American Cancer Society. doi: 10.1002/14356007.a24_277. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. P. Remington, et al. (2005). Remington: The Science And Practice Of Pharmacy. ISBN: 9780781746731. Yayınevi: LWW. sf: 365-366.
  • ^ A. F. Holleman, et al. (2001). Inorganic Chemistry. ISBN: 9780123526519. Yayınevi: Academic Press. sf: 1103-1104.
  • ^ T. H. Fanning. Sodium As A Fast Reactor Coolant. (04 Mart 2007). Alındığı Tarih: 06 Ocak 2021. Alındığı Yer: web.archive.org | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Nuclear Regulatory Commission. Sodium-Cooled Fast Reactor (Sfr) Technology And Safety Overview. (04 Mart 2015). Alındığı Tarih: 06 Ocak 2021. Alındığı Yer: Nuclear Regulatory Commission | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Nu Info. Sodium. Alındığı Tarih: 06 Ocak 2021. Alındığı Yer: Nu Info | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. W. Baker, et al. (1999). Chemical Elements : From Carbon To Krypton. ISBN: 978-0-7876-2847-5. Yayınevi: U·X·L.
  • ^ The Royal Society. (1808). I. The Bakerian Lecture, On Some New Phenomena Of Chemical Changes Produced By Electricity, Particularly The Decomposition Of The Fixed Alkalies, And The Exhibition Of The New Substances Which Constitute Their Bases; And On The General Nature Of Alkaline Bodies. Philosophical Transactions of the Royal Society of London, sf: 1-44. doi: 10.1098/rstl.1808.0001. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ M. E. Weeks. (1932). The Discovery Of The Elements. Ix. Three Alkali Metals: Potassium, Sodium, And Lithium. American Chemical Society (ACS), sf: 1035. doi: 10.1021/ed009p1035. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ P. V. D. Krogt. 11. Natrium (Sodium) - Elementymology & Elements Multidict. Alındığı Tarih: 06 Ocak 2021. Alındığı Yer: elements.vanderkrogt.net | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. G. Routley. (1993). Sodium Explosion Critically Burns Firefighters. www.usfa.fema.gov. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ W. S. Clough, et al. Behaviour In The Atmosphere Of The Aerosol From A Sodium Fire. (04 Mart 1970). Alındığı Tarih: 06 Ocak 2021. Alındığı Yer: www.osti.gov | Arşiv Bağlantısı
  • A. M. Helmenstine. Get 10 Interesting Facts About The Element Sodium And Its Benefits. Alındığı Tarih: 06 Ocak 2021. Alındığı Yer: ThoughtCo | Arşiv Bağlantısı
  • ^ Ducksters. Chemistry For Kids: Elements - Sodium. Alındığı Tarih: 06 Ocak 2021. Alındığı Yer: Ducksters | Arşiv Bağlantısı
  • R. J. Angelici. (1999). Synthesis And Technique In Inorganic Chemistry (Revised). ISBN: 9780935702484. Yayınevi: University Science Books.
  • A. Earnshaw, et al. (1997). Chemistry Of The Elements. ISBN: School of Chemistry. Yayınevi: Butterworth-Heinemann. sf: 69.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/03/2021 15:38:27 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9879

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Evrimsel Süreç
Işık Hızı
Balıklar
Depresyon
Hayvanlar
Etik
Bağışıklık Sistemi
Şempanze
Protein
Evrim Ağacı
Nükleotit
Diş Gelişimi
Teknoloji
Hamilelik
Carl Sagan
Mistisizm
Klinik Mikrobiyoloji
Dünya
Ağaç
Enzim
Çekirdek
Amerika Birleşik Devletleri
Evrimsel Psikoloji
Sanat
Ara Geçiş Türleri
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Reklamı Kapat
Soru Sor
Not Ekle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eğer sıfırdan bir elma yaratmak isterseniz, Evren'i baştan yaratmanız gerekir!”
Carl Sagan
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Takipçi UP İçerik Soru Cevap

Devamını Oku