Neon

Özellikler

Neon, sembolü "Ne" ve atom numarası 10 olan kimyasal bir elementtir. Asal bir gaz olan neon; standart koşullar altında renksiz, kokusuz ve tek atomlu bir gazdır. Hava ile kıyaslandığında daha az yoğun olduğu görülmektedir (yaklaşık %60). 1898 yılında yapılan bir deneyde, havadan oksijen, argon ve karbondioksitin ayrıştırılmasıyla keşfedilen üç elementten biri olarak (kripton ve zenon ile birlikte) ortaya çıkmıştır.

Neon, keşfedilen bu üç asal gazdan ikincisiydi. Parlak kırmızı bir emisyon spektrumuna sahip olması sebebiyle bilim insanlarının çok dikkatini çekti ve incelemeler sonucunda hemen yeni bir element olarak kabul edildi. Neon, -248.59 °C erime noktasına ve -246.08 °C kaynama noktasına sahiptir. Kararlı bir soygaz olması nedeniyle, elektronegatifliği ve elektron ilgisi neredeyse sıfırdır.

Neon tek atomlu bir elementtir. Bu özelliği, onu Dünya atmosferinin büyük bir kısmını oluşturan diatomik nitrojen ve oksijen moleküllerinden daha hafif yapar. Yani, neonla dolu bir balon, tıpkı helyum dolu bir balon gibi havada yükselebilir. Yine de helyumdan daha yoğun bir gaz olduğu için, balonun hızı nispeten yavaş olur.^[1]

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Neon; hidrojen, helyum, oksijen ve karbondan sonra kütle itibariyle evrende en bol miktarda bulunan beşinci kimyasal elementtir.^[2] Neonun evrendeki bolluğu, bir diğer deyiş ile "750 parçada 1" olarak ifade edilebilir.

Neon, endüstriyel uygulamalar ile sıvılaştırılmış havanın, fraksiyonel kriyojenik yöntemle damıtılması sonucu üretilir.^[3] 17 Ağustos 2015'te, "LADEE" isimli uzay aracı ile yapılan araştırmalar sonucunda, NASA yetkilileri tarafından ayın ekzosferinde neon elementinin yer aldığı tespit edilmiştir.^[4]

Uygulama ve Kullanım Alanları

Neon, oldukça parlak ve kırmızı renge yakın bir yapıya sahip olduğundan dolayı, genellikle reklam tabelalarında kullanılır. Renkleri farklı olmasına rağmen parlak yapıya sahip ışıkların bir çoğu "neon" olarak adlandırılsa da, farklı asal gazların da benzer kullanımları oldukça yaygındır. Neon; vakum tüplerinde, yüksek voltaj göstergelerinde, yıldırım önleyici özelliğe sahip tüplerde, dalga ölçer olarak kullanılan tüplerde, televizyon tüplerinde ve helyum-neon içerikli lazerlerde kullanılır.

Neon, sıvı veya gaz olarak helyuma nazaran daha maliyetlidir. Özellikle sıvı neonun fiyatı, sıvı helyumunkinden 55 kat daha fazla olabilir. Neonun fiyatının yüksek olmasının ana sebebi; helyumdan farklı olarak yalnızca havanın ayrıştırılması ile elde edilebilmesi ve nadir bulunan bir element olmasıdır.^[5]

Tarihi

Neon, 1898'de İngiliz kimyager Sir William Ramsay (1852–1916) ve Morris W. Travers (1872–1961) tarafından Londra'da keşfedilmiştir.^[6]

Etimolojisi

Bu elemente, Ramsay'in oğlu tarafından önerilen ve Latince "novum" (yeni) kelimesinin Yunanca karşılığı olan "neon" adı verilmiştir.^[7]

Önlem ve Güven

• Doğru şekilde muhafaza edilememesi halinde, sıvı formdaki neon çok hızlı bir şekilde buharlaşarak havanın aşırı doygunluğuna neden olur ve kapalı alanlarda ciddi derecede boğulma riskini beraberinde getirir.
• Aşırı miktarda solunması; baş dönmesi, mide bulantısı, kusma, bilinç kaybı ve hatta ölüme neden olabilir.
• Neondan kaynaklanan oksijen yetmezliği durumunda, belirti olmaksızın saniyeler içinde bilinç kaybı ve hayati tehlike durumu söz konusu olabilir.

İlginç Bilgiler ve Diğer

İyonize formda bulunan neondan yayılan ışık, su buharı ve yoğun sis içerisinde kolaylıkla süzülebilir. Bu nedenle soğuk bölgelerde (örneğin Yakutsk / Rusya), uçak ve havalimanlarında neon aydınlatma yaygın şekilde kullanılır.^[8]