Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Sinirbilim ve Beyin - 10: Diensefalon (Ara Beyin) - Hipofiz Bezi ve Diğer Diensefalik Yapılar

Sinirbilim ve Beyin - 10: Diensefalon (Ara Beyin) - Hipofiz Bezi ve Diğer Diensefalik Yapılar Getty Images
10 dakika
39,403
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)
Evrim Ağacı Akademi: Sinirbilim ve Beyin Yazı Dizisi

Bu yazı, Sinirbilim ve Beyin yazı dizisinin 10. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Sinir Sisteminin Evrimsel Tarihi: Beyin ve Sinir Sistemi Nasıl Evrimleşti?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Artık ara beyin olarak Türkçeleştirdiğimiz diensefalon yapısının son birkaç önemli kısmına daha bakıp bu kısmı noktalandıracağız. Ancak bu kısımlar, gerçekten çok önemli, zira vücudumuzun bir bütün halinde işleyebilmesinin tek şartı, sinir sistemi tarafından dikte edilen endokrin (hormonal) salgıların düzenli işleyebilmesidir. Burada meydana gelen en ufak hatalar, bir bireyin cinsiyetini değiştirebilir, bir bireyn duygularını değiştirebilir, bir bireyin karakterini baştan yaratabilir, bir bireyi ömür boyu yatağa bağlayabilir ve hatta bir bireyi tamamen öldürebilir. Bu sebeple, sinir sistemi ile salgı sistemi arasındaki ilişki çok iyi bilinmelidir.

Hatırlayacak olursanız diensefalonu talamus, hipotalamus ve hipofiz bezi ile diğer kısımlar olarak üç parçaya ayırmıştık. Şimdi hep birlikte, bu kısımları inceleyelim.

Tüm Reklamları Kapat

Hipofiz Bezi

Bu bezin ismi, tarih boyunca farklı şekillerde anılmıştır, ancak en yaygın bilinenleri pitüiter bez (pituitary gland) ve hipofiz bezi (hypophysis) isimleridir. Çok ilginç bir şekilde, aslında beynin bir parçası değildir ve anatomik olarak salgı sistemine dahil edilmektedir. Hipotalamusun ön alt kısmının evrimsel süreçte farklılaşmasıyla, sinir dokusunu yitirerek salgı dokusuna dönüşmüştür. Bu da, evrimsel sürecin en güzel örneklerinden biridir. Ancak buna rağmen, beynin tam ortasında yer almasından ötürü, sinir sistemi ile çok yakından ilişkisi vardır. Bu sebeple beyni işlerken hipofiz bezini incelemek büyük önem arz eder.

Aşağıda, hipofiz bezinin yeri gösterilmektedir:

Tüm Reklamları Kapat

Bu görselde, turuncu, ufak bir çıkıntı olarak gösterilmiştir. Yanal kesidi alınmış gerçek bir beyinde ise şu şekilde görülür:

Hipofiz bezi, 0.5 gramlık bir kütleye sahiptir ve bu kütlesiyle beynin sadece %0.035'lik bir kısmını kaplar. Buna rağmen, bütün salgı sisteminin belkemiği ve "beyni", hipofiz bezidir.

İşlevsel olarak hipotalamusa bağlıdır ve onun tarafından yönlendirilmeden pek bir işlev göremez. Bu da, evrimsel süreçte birbiriyle karşılıklı olarak evrimleşen yapıların, birbirlerine bağımlı olma durumlarını güzel bir şekilde örneklendirmektedir. Dahası, buradan da görebileceğimiz üzere beyin kusursuz bir yapı değildir ve gereksiz bağlantılara sahiptir. Normalde, mantıklı olan, eğer illa bir salgı kontrolü gerekiyorsa, bunun doğrudan tek bir merkezden yapılmasının yeterli olacağıdır. Ancak ne yazık ki evrim kusursuz işlemez ve elde olanı değiştirip, yeniden kullanmaya yönelik gelişir. Bu sebeple hipotalamus ve hipofiz bezi gibi iki birbirine bağımlı merkez bulunmaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Hipofiz bezinin 3 ana bölgesi bulunmaktadır:

  • Ön Hipofiz (Anterior Hypophysis veya Adenohypophysis)
  • Arka Hipofiz (Posterior Hypophysis veya Neurohypophysis)
  • Orta Hipofiz (Intermediate Hypophysis)

Bu kısımların işlevlerine az sonra geleceğiz, ancak öncelikle söylememiz gerekiyor ki, hipofiz bütün işlevlerini farklı bölgelerden üretip salgıladığı kimyasal hormonlarla yapmaktadır. Dolayısıyla bu salgıyı kontrol eden hipotalamus ile sürekli ilişki halindedir. Hipotalamusa infundibulum denen bir yapıyla bağlı olan hipofiz, hipotalamusun beyinden aldığı verileri değerlendirmesi sonucu ürettiği kararları uygulamaktadır. 

Aşağıda, hipofiz bezinin farklı bölgeleri görülmektedir:

Adenohipofiz bölgesi, hipotalamustan aldığı emirler doğrultusunda, aşağıda görevleri verilmiş hormonları üretir:

  • Büyüme Hormonu (GH): Somatotropin olarak da bilinen bu hormon, hipotalamustan salgılanan Büyüme Hormonu Salgılatıcı Hormon (GHRH) tarafından uyarılma sonucunda salgılanır. Adından da anlaşılabileceği gibi, canlının ömrü boyunca olan büyümesini kontrol eder. Hasarı, tahmin edilebileceği gibi cücelik, devlik ve benzeri büyüme anormallikleri ile sonuçlanır.
  • Tiroid Uyarıcı Hormon (TSH): Hipotalamustan salgılanan Tirotropin Salgılatıcı Hormon (TRH) tarafından uyarılma sonucunda üretilir. Yağ bazlı bu hormon tiroit bezinin çalışmasını kontrol eder. Bu sayede organizmanın metabolik faaliyetleri düzenlenir. Hasarı, tahmin edilebileceği gibi, metabolizmanın iflasına kadar gidecek ciddi sorunlar doğurabilir.
  • Adrenokortikotropik Hormon (ACTH): Hipotalamustan salgılanan Kortikotropin Salgılatıcı Hormon (CRH) tarafından uyarılma sonucunda üretilir. Böbrek üstü bezlerini uyararak bu bölgenin kendi salgılarını üretmesini tetikler. Bu sayede kortikosteroidler ve adrenojenik steroidler üretilir ve vücut içi denge sağlanır.
  • Beta-Endorfin (Beta-Adrenalin): Yine CRH etkisi altında salgılanan bir kortikotropin hormondur. Sinirsel iletimde görev gören bir kimyasaldır.
  • Prolaktin Hormonu (PRL): Aynı zamanda Lüteotropik Hormon (LTH) olarak da bilinir. Süt bezlerinden süt üretimini ve salınımını tetikleyen hormondur. Evrimsel süreçte balıklara kadar her omurgalıda bulunur; ancak memeliler haricinde vücudun su ve tuz dengesini ayarlamak için kullanılmaktadır. Dolayısıyla yine bir hormonun evrimsel süreçteki işlevsel değişimini görmekteyiz.
  • Lüteinleştirici Hormon (LH): Lütropin olarak da bilinen bu hormon, dişilerde ovulasyon (yumurta üretimi) olayını ve corpus luteum olarak bilinen yapının aylık üretimini tetikler. Erkeklerde ise testosteron üretimini tetiklemektedir. Folikül Uyarıcı Hormon ile birlikte çalışır. 
  • Folikül Uyarıcı Hormon (FSH): Hipotalamustan salgılanan Gonadotropin Salgılatıcı Hormon (GnRH) tarafından uyarılma sonucu üretilir (LH da bu hormonun uyarısıyla üretilmektedir). Birçok hayvan türünde bulunmaktadır. İki cinsiyette de gamet üretimini tetikler. Erkeklerde üreme hücrelerindeki özel bir bağlantının oluşturulmasını sağlar. Dişilerde ise üreme organlarındaki foliküllerin büyümesini tetikler. LH ile birlikte çalışır.

Nörohipofiz bölgesi ise temel olarak iki hormonu salgılamakla yükümlüdür. Hipotalamusta da bu iki hormonu salgılatıcı ve hatta doğrudan salgılayıcı bölgelerden bolca bahsetmiştik.

Tüm Reklamları Kapat

  • Oksitosin: Esasında büyük oranda hipotalamusun paraventriküler çekirdeği tarafından salgılanan bir hormondur. Ancak hipofiz bezi de halen üretmektedir. Beyin için çok önemli bir düzenleyici olan bu kimyasal, aynı zamanda cinsel üreme ve çocuk doğumu sırasındaki önemli etkileriyle de bilinmektedir.
  • Antidiüretik Hormon (ADH): Bir diğer adı vazopressin olan bu hormon, böbreklerden suyun geri emilimini sağlayan hormondur. Aynı zamanda kan basıncının ayarlanmasında ve iç dengenin sağlanmasında da görev almaktadır.

Orta Hipofiz bölgesi evrimsel süreçte insanda körelmiş organlardan ve yapılardan bir diğeridir. Yani artık giderek işlevini yitirmekte ve yok olmaktadır. Üzerinde yapılan sayısız araştırmaya rağmen, tek bir hormonun salgılanmasından başka hiçbir işlevine rastlanmamıştır ve moleküler olarak incelendiğinde, evrimsel süreçte küçüldüğü görülmektedir. Üstelik var olan tek görevi de, bireylerde giderek artan bir frekansta ön hipofiz bölgesi tarafından üstlenilmekte, var olan tek görevini de yitirmektedir.

  • Melanosit Uyarıcı Hormon (MSH): İntermedin olarak da bilinen bu hormon, hipofiz bezinin orta bölgesinden salgılandığı için bu ismi almaktadır. Derideki, gözlerdeki ve saçlardaki renk verici pigment olan melanin kimyasalının salgılanmasını tetikler. Aynı zamanda bu hormonun iştah ve cinsel uyartılarla da ilgisi vardır. 

Hipofiz Bezinin Kusurları, Hataları, Hastalıkları ve Sorunları 

Hipofiz bezi, yukarıdan da görebileceğiniz gibi çok ciddi görevlere sahiptir; ancak buna rağmen çok sık hasarlandığı görülmektedir. Şimdi sizlere hipofiz bezinin bu kusurlarından bahsetmek istiyoruz. Hipofiz bezinin her salgısındaki hata, daha önce de söylediğimiz gibi, çok kritik hastalıkları ortaya çıkarabilmektedir. Her bir hormonun belli eşik düzeylerinden az veya belli tavan düzeylerinden fazla salgılanması, organizmanın yapısını alt üst edebilmektedir. 

Hipofiz bezinin en önemli salgılarından biri olan büyüme hormonunun fazla salgılanması, akromegali (devlik) dediğimiz sendromu doğurmaktadır. Normalde, GH ergenlik çağının sonunda artık salgılanması minimuma indirilen bir hormondur. Ancak hiçbir yapımız kusursuz olamadığı için, gerek mutasyonların etkisi altında, gerek doğuştan gelen genetik faktörlerin etkisi altında, gerekse de çevrenin etkisi altında bu hormonun salgısı durdurulamayabilir. Kimi zamansa vücudumuzun istemsiz ve kusurlu olarak ürettiği tümörler, GH salgısını aşırı arttırabilir. Bu durumda, deri ve yumuşak doku büyümesi, vücudun büyümesine yetişemeyerek yırtılmaya başlar. Eller ve ayaklar aşırı uzar. Deri kalınlaşır. Aynı zamanda iç organlar bu büyümeye yetişemeyerek zayıf kalmaya başlar. Kalp kasları zayıflar. Kafatası genişler, ancak beyin büyüyemez. Bu da beyin hasarlarına neden olabilir. Alt çene aşırı büyür ve genişler. Dil şişer ve büyür. Alın çıkıntıları uzar. Tüm bunlar sonucunda sert ve uzun süreli baş ağrıları, artirit (eklem şişmesi), kalp genişlemesi ve yetmezliği, hipertansiyon, böbrek islafları ve daha nice durum oluşur. Aşağıda, bu sendroma sahip farklı kişilerden alınan görüntüler bulunmaktadır:

Sol tarafta normal bir el, sağ tarafta ise akromegalili bir el görülmektedir. Aşağıda ise kaş çıkıntısındaki farklılaşma görülmektedir. İlginç bir şekilde bu çıkıntı, atasal formlarınkine benzemektedir:

Tüm Reklamları Kapat

Burada ise çenenin büyümesi görülmektedir, bu sebeple kaslar çeneyi düzgün tutamaz ve ağız yamulur:

Hipofiz beziyle ilişkili bir diğer hastalık ise, akromegalinin tam tersi olarak karşımıza çıkan, büyüme hormonunun az salgılanması sonucu oluşan GH yetmezliği sendromudur. Sanılanın aksine, her zaman cücelik ile sonuçlanmaz. Miktarına ve sorunun başladığı yaşa göre farklı etkiler yaratabilir. Örneğin yenidoğanlarda hipoglisemi, yani düşük kan şekeri veya mikropenis, yani aşırı kısa ve küçük penis ile kendisini gösterebilir. Daha ileri yaşlarda ise büyümeyle ilgili sorunlar çıkararak cücelik ile sonuçlanabilir. Yetişkinlerde düşük vücut kütlesi ve zayıf kemik yoğunluğu ile de görülür. Neyse ki, akromegalinin aksine erken teşhis sayesinde dışarıdan hormon alınarak tedavi edilebilir. Aşağıda, cücelik sendromuna sahip bir çift görülmektedir:

Hipofiz bezinin, adrenokortikotroik hormon (ACTH) salgısında artış olduğunda ise, genellikle Cushing Sendromu denen bir hastalık oluşur. Aslında bu sendrom sadece ACTH salgısındaki artıştan kaynaklanmaz, ancak vakaların %70'inden fazlasında bu durum görülmektedir. Bu sendroma sahip kişiler çok kısa bir sürede aşırı kilo alırlar ve bu kilolar vücutta kitleler ve boğumlar halinde birikir. Bu da kalp damarlarının tıkanmasına ve kalp krizine kadar giden sorunlar doğurur. Genellikle "ay yüz" olarak tanımlanan yüzde aşırı yağlanma durumu görülür. Depresyon ve anksiyete sorunları da sıkça görülmektedir. Aşağıda, buna iki örnek verilmektedir: 

Hipotalamus'u anlatırken vazopressin ile ilgili sorunları anlatmıştık. Bu sebeple burada tekrar girmeyi gerekli bulmuyoruz. Hipotalamus'ta da, hipofiz bezinde de vazopressini salgılayan veya salgılatan bölgeler hasarlanırsa ve ADH (ya da vazopressin) çok az üretilirse diabetes insipidus denen ve aşırı susama, aşırı idrarlama ve böbrek dengesinin değişmesiyle karakterize edilen hastalık ile karşılaşılır. Eğer tam tersi olur da ADH üretimi aşırı artarsa, Aşırı ADH Sendromu olarak bilinen hastalık oluşur.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Gizemli Bir Maske

Geç git, kuş, geç git, bana da geçip gitmeyi öğret! Bir bilinmezlik olmayı seçen, yazma eylemini kendine özgü bir sahne yorumuyla icra eden, Modernizmin geç keşfedilen öncülerinden Fernando Pessoa başyapıtı sayılan Huzursuzluğun Kitabı’nda şöyle yazar: “Yaratmak uğruna kendimi yok ettim; kendi içimde o kadar dışıma attım ki kendimi, kendimin dışında varlık sürüyorum artık. Farklı oyuncuların farklı oyunlar oynadığı boş bir sahneyim ben.” Bu benzersiz günlük, Bernardo Soares imzalıdır. Şiirle yaşamış, yarattığı onlarca kimlik, karakter aracılığıyla modern şiire ve yazına mührünü, hayattayken yayımladığı tek Portekizce şiir kitabı ve üç İngilizce kitabın yanında koca bir bavul elyazmasıyla bırakmıştır Pessoa. Martín López-Vega’nın hazırladığı bu seçki, Pessoa’nın baş aktörleri olarak nitelenen, kendisinin de öyle kurguladığı Alberto Caeiro, Ricardo Reis, Álvaro de Campos’un şiirlerinden bir seçmeyi Adolfo Serra’nın illüstrasyonlarıyla bir araya getiriyor. Bugün, yapıtıyla ördüğü bulmaca hâlâ bütünüyle gün ışığına çıkmamışken, dünyanın başka coğrafyalarında başka “yaşayan karakter”lere kendine özgü bir bilgelikle dokunarak sözünü sürdürüyor Pessoa.

Dünyada ileri gitmek için ne kadar çok şey ödünç aldım!
Ne kadar ödünç şeyi sanki benimmiş gibi kullandım!
Ben kendim de, yazık ki, bana ödünç verilen şeylerden başka bir şey değilim.

Devamını Göster
₺60.00
Gizemli Bir Maske

Hiofiz bezinin hastalıklarından diğerleri ise daha geneldir ve herhangi bir hormonun bozulması bunları tetikleyebilir. Örneğin herhangi bir hormonun aşırı az üretilmesi Sheean Sendromu ve Hipopitüiterizm denen iki farklı hastalığı tetikleyebilir. Sheean Sendromu genelde doğum sonras anneninı aşırı kan kaybından kaynaklanır. Çoğu zaman süt üretememe durumuyla kendini gösterir. Aynı zamanda aşırı yorgunluk, soğuğa dirençsizlik, kabızlık, şişmanlama gibi etkileri de vardır. Hipopitüiterizm ise genel olarak "hormon yetmezliği" sendromudur ve çeşitli sorunlar doğurabilir. 

Prolaktin hormonunda artış, diğerlerinde ise azalma olduğu durumlardaysa Pickardt-Fahlbusch Sendromu denen bir durum oluşur. Bireyin iç dengesinde ciddi bozulmalara neden olan bir sendrom tipidir.

Görülebileceği üzere hipofiz bezi, her anlamda önemli olan, ancak her yapı gibi kusurlarıyla birlikte evrimleşmiş bir bölgedir.

Şimdi, kısaca diğer bölgelere de değinerek bu yazımızı sonlandıracağız.

Epitalamus

Tek başına pek bir görevi olmayan, ancak limbik sistem, yani duygularımıza sebep olan sistem için önem arz eden bir diensefalon (ara beyin) bölgesidir. Melatonin üretiminde görev aldığı bilinmektedir ve bu salgısıyla döngüleri kontrol eder. Aynı zamanda duyguların oluşumunu ve kas-iskelet sisteminin denetiminde görev almaktadır. Aşağıdaki fotoğrafta gösterilen habenula, limbik sistemden gelen uyarıları mezensefalona (orta beyne) taşıyan çekirdek ve yolakları içermektedir, bu yüzden epitalamusu önemli kılmaktadır.

Pineal Bez (Epifiz Bezi)

Diensefalonun, yani ara beynin bir diğer önemli bölgesidir. Hakkında halen çok fazla şey bilinmemekle birlikte, evrimsel sürecin en baş döndürücü yapılarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Şurada, bu konuda detaylı bilgi bulabilirsiniz:

Sirkadyan Döngü ve Üçüncü Göz: O Kadar Da "Mistik" Değil!

Bu yazımızın en üstündeki görselde, epifiz bezinin de yeri belirtilmiştir. Bir diğer görselden de bakacak olursak:

Yine melatonin salgılama görevi bulunmaktadır ve aynı zamanda üreme ile ilgili fizyolojik ve davranışsal döngüleri kontrol eder. 

Tüm bu kısımları ve işlevleriyle, evrimsel süreçte önemli bir yapısı olan diensefalon da böylelikle tamamlanmış oldu. 

Artık çok daha heyecan verici, insanı "insan" yapan yapılara geçebilir ve bunların aslında ne kadar sıradan, bizim de buna bağlı olarak ne kadar normal olduğumuzu anlayabilir ve son zamanlarda giderek artan "üstünlük merakımızın" içinin boş olduğunu görebiliriz. Bu süreçte, bizi "biz" yapan bilincin nasıl ve nerede üretildiğini görebilir ve kendimizi üstün görmek için kullanabileceğimiz son niteliklerden biri olduğunu anlayabiliriz. Bunların hepsinin sırası gelecek.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Sinirbilim ve Beyin Yazı Dizisi

Bu yazı, Sinirbilim ve Beyin yazı dizisinin 10. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Sinir Sisteminin Evrimsel Tarihi: Beyin ve Sinir Sistemi Nasıl Evrimleşti?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
11
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 15
  • Tebrikler! 8
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • Bilim Budur! 6
  • Umut Verici! 5
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Güldürdü 4
  • İnanılmaz 4
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/02/2023 17:10:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/322

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Bilgi
Gezegen
Sağlık Bilimleri
Kuyruk
Toprak
Antibiyotik
Teyit
Algoritma
İklim Değişimi
Balina
Bilinç
Analiz
Deri
Diyabet
Coğrafya
Bilimkurgu
Antikor
Bağırsak
Hidrotermal Baca
Maske
Zehirli Mantar
Kuş
Kadın Doğum
Bakteri
Uyku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Sinirbilim ve Beyin - 10: Diensefalon (Ara Beyin) - Hipofiz Bezi ve Diğer Diensefalik Yapılar. (21 Nisan 2012). Alındığı Tarih: 5 Şubat 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/322
Bakırcı, Ç. M. (2012, April 21). Sinirbilim ve Beyin - 10: Diensefalon (Ara Beyin) - Hipofiz Bezi ve Diğer Diensefalik Yapılar. Evrim Ağacı. Retrieved February 05, 2023. from https://evrimagaci.org/s/322
Ç. M. Bakırcı. “Sinirbilim ve Beyin - 10: Diensefalon (Ara Beyin) - Hipofiz Bezi ve Diğer Diensefalik Yapılar.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 21 Apr. 2012, https://evrimagaci.org/s/322.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Sinirbilim ve Beyin - 10: Diensefalon (Ara Beyin) - Hipofiz Bezi ve Diğer Diensefalik Yapılar.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, April 21, 2012. https://evrimagaci.org/s/322.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Kural İhlali Seç
Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Kural İhlali Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.