Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Nörobilim, Ceza Hukukunun Çözülemeyen Davalarına Işık Tutabilir mi?

Nörobilim, Ceza Hukukunun Çözülemeyen Davalarına Işık Tutabilir mi? Thrillist
8 dakika
2,107
  • Zihin Felsefesi
  • Hukuk Felsefesi

Fransız İhtilali sonrası temelleri atılan 1810 tarihli Fransız Ceza Kanunu, akıl hastalarının yargılanma prosedürü konusunda düzenlemelerde bulunulan ilk dokümanlardan biri olma özelliğine sahiptir. Ceza kanunun 64. maddesi, "sanık, eylem anında cinnet geçirirse herhangi bir suç işlemiş sayılmayacağını" beyan etmektedir. Bu önerme, uygulanacak yargıların usulüne yönelik bir revizyon yapmaya çağırmaktadır. Akıl hastası damgasını yapıştırarak suçluları aklama düşüncesi ise pek çok çevrede büyük tepki toplamış ve etik alanı başta olmak üzere çeşitli sorunlar doğurmuştur. Bu bağlamda, 18. yüzyılın sonu ve 19. yüzyılın başlarını kapsayan periyot boyunca hukuk, tıp ve adalet dalları disiplinler arası köprüler kurarak bu problemleri ele almışlardır.

Suçluluğa Yatkınlık Üzerine Birtakım Teoriler

Frenoloji: Beyin Yapısı, Kişisel Özellikleri Yansıtabilir mi?

F. Joseph Gall tarafından geliştirilen fizyolojik bir hipotez olan "frenoloji", beynin birçok bölümden oluştuğunu ve her bir bölümünün belirli bir içgüdüye, yetkiye hizmet ettiğini varsaymaktadır. Alman nörolog, beynin yapısı ve formunu incelemiş, öte yandan kriminolojinin doğuşuna zemin hazırlamıştır. Frenoloji, bireyin psikolojik kapasitesinin, fiziksel özellikleri ve beyin yapısına bağlı olduğunu öngörmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Bir frenoloji şeması
Bir frenoloji şeması
Pixabay

Çok geçmeden, beynin yapısı ve kişisel özellikleri doğrudan ilişkilendiren ilk teorilerden biri olan bu görüşün, farklı alanlarda uygulanabilirliği tartışılmaya başlanmıştır. İki yüzyılı aşkın bir süredir frenoloji ve psikiyatri, beyin yapısından yola çıkarak suça yatkınlığı olan bireyleri tanımlayabilmek adına birlikte çalışmaktadırlar. Analiz ettikleri bireyler belirli bir entelektüel kapasiteye sahip olmalarına rağmen doktorlara göre “katillik saplantısı” yahut “ahlaki delilik” olarak adlandırılan vakalarla eşleştirilmişlerdir. Nitekim, zanlıların uzman kurumlarda tedavi edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'da frenoloji, ceza hukuku üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Avukatlar, bir ceza yargılaması sırasında sanığın zihinsel durumunu belirlemek ve kişinin iç benliğini okumak amacıyla frenolojiyi bir araç olarak kullanmıştır. Bunun yanı sıra, ceza hukuku reformu sırasında, frenologlar mahkemelerde uzman tanıklık görevinde bulunmuşlardır.

Bu Reklamı Kapat

İlerleyen dönemlerde “sözdebilim” statüsüne indirgenmesine rağmen frenoloji, akıl hastalıkları için ilk bilimsel açıklamayı teşkil etmiş ve mevcut nöropsikolojinin bazı temel hipotezlerini (örneğin, beyin lokalizasyonu) kurmuştur. Günümüzdeyse frenoloji geçerli bir bilgi türü olarak görülmemektedir ve bilimden tamamen dışlanmış haldedir.

Lombroso Teorisi: Kalıtsal Özelliklerden Yola Çıkarak Bir Suçlu Tipolojisi Yaratmak Mümkün mü?

19. yüzyılın sonlarına doğru, pozitivist okulun takipçisi birtakım İtalyan hukukçu kriminologlar (Cesare Lombroso, Rafael Garofalo ve Enrico Ferri), Fransız filozof ve pozitivizmin babası Auguste Comte'un açtığı yoldan giderek ceza hukukuna dair fikirler geliştirmişlerdir. Zanlının suça yatkınlığının iç ve dış nedenlerden kaynaklandığını iddia ettiklerinden, her suçluyu bireysel olarak ele alıp özelliklerini değerlendirmeyi önermektedirler. Böylelikle de toplum içi düzeni sağlamak ve suç tehlikesini ortadan kaldırmayı hedeflemektedirler.

Lombroso, Garofalo ve Ferri beraber "İtalyan Pozitivist Okulu"nu oluşturarak suçluların kişilik özellikleriyle bağlantılı bir determinizm temelinde, suç içerikli bu davranışları açıklamaya uğraşmışlardır. Ferri, suç olgusunu istatistiksel bir bakış açısıyla incelerken; Lombroso, suça eğilimin varlığını ortaya çıkarabilecek bir faktör olarak sosyal ortamın önemini vurgulamıştır. Cesare Lombroso, suçluların ayırt edici özelliklerini belirlemek amacıyla, dünyaya doğuştan suçlu gelen bireylerde bulunduğunu iddia ettiği kalıtsal morfolojik işaretler belirlemiştir. "Stigmat" olarak adlandırdığı bu fizyolojik işaretlerin ışığında bir antropoloji kurmuştur.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu suç antropolojisi, Lombroso’nun zamanında iflah olmaz olarak gördüğü "doğuştan suçlu bireyler" hakkındaki modası geçmiş teorilerle kurulmuştur. Kriminologa göre deli suçlular, ahlaki doğalarını tamamen altüst eden "beyin değişmesi" durumu yüzünden suçlu haline gelmekte ve bu yolla da doğuştan suçlu kimselerden ayırt edilmektedirler. Lombroso, beyin değişmesi sonucu özgür iradenin önünün kesileceğinden, suçluların eylemlerinden sorumlu tutulamayacakları sonucuna varmıştır.

Lombroso Teorisi ve İtalyan pozitivist okulu savunucuları, bilimi inkar ettikleri gerekçesiyle tıp ve hukuk dünyası tarafından eleştirilmiştir. Lombroso’nun bir yazısında, geliştirdiği teorinin yalnızca %30 oranında kesinlik içerdiğini beyan etmesi ise itirazları körüklemiştir. Zira, yürütülen bu çalışmalar, akıl hastaları ve zanlıları ayırt eden bir suçlu tipolojisi yaratmaya yönelik ilginç bir girişim olarak tarih sayfalarındaki yerini almıştır.

Nörobilimin Kapsamına Giren Bazı Problemler

Nörobilim, başta beyin olmak üzere sinir sistemlerini inceleyen, düşünce ve kimlik konseptleriyle ilintili bir bilim dalıdır. Beyindeki birtakım yapısal ve işlevsel disfonksiyonlardan kaynaklanan davranış bozuklukları, nörobilimin, ceza hukuku ve adli psikiyatrinin kapsamına girmesine yol açmıştır.

Adli Sorumluluk

Nörobilimin etik yanını ilgilendiren "adli sorumluluk" kavramı, birey bilinç halinde değilken yapılan birtakım uygulamaları sorgulamaktadır. Bu bağlamda, doktorlar tarafından hasta namına verilecek suçsuz yargısının koşullandırılması öngörülmüştür. Nörobilimin ceza hukukundaki pratikleri üzerine düşünceler, iki ana cephede kutuplandırılmışlardır.

Bu kümülatif düşüncelerden ilki, "sorumluluk" nosyonunu intikamcı ve ceza yanlısı bir kavram olarak algılamaktadır. Hukuk sistemini, adli sorumluluk meselesine cezalandırıcı değil pragmatik bir perspektiften bakmaya çağırmışlardır. Suçlulara ceza verilmesi yerine, rehabilitasyona yönlendirmeyi önermişlerdir.

Bu Reklamı Kapat

İkinci görüş ise nörobilimciler tarafından geliştirilmiş olup nörobilimin uygulama alanını ilgilendirmektedir. Nörobilimi, mevcut ceza hukukunun prensiplerini geliştirici bir unsur olarak değerlendirmiş ve sanıkların yargılanması sürecinde başvurulacak bir kaynak statüsünde kabul etmişlerdir.

Suçun Tekrarlanması Problemi Bağlamında Tıbbi Uygulamalar

Ceza hukuku kapsamında, işlenen suçun tekrarlanma ihtimali yargı uzmanlarınca endişe edilen konulardan biridir. Bu hususta, suç içerikli davranışları, beyinde uyardıkları bölgeler ve harekete geçirdikleri nöronları izleyerek analiz eden görüntüleme cihazlarına başvurulmuştur. Nitekim, beyin görüntüleme cihazları aracılığıyla elde edilen bu görüntülerin kontrolsüz dağıtımı yahut karşı tarafa sızdırılması durumlarında, mahkemelerin haksız hükümler verebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Görüntülerin işin ehli nörobilimcilerden bağımsız, yargıçların hipotezlerinden yola çıkarak değerlendirilmesi sonucunda kamu güvenliği büyük ölçüde sarsılacaktır.

Beyin görüntüleme cihazlarından elde edilen örnek bir veri
Beyin görüntüleme cihazlarından elde edilen örnek bir veri
Pixabay

Bunun yanı sıra nörobilim, ceza politikalarının, suçun tekrarı tehlikesi üzerinde yoğunlaşma eğilimini artırıcı bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Nörobilim, suç karşısında tıbbi yaklaşımlara sıcak bakmakta ve terapötik müdahalelere teşvik etmektedir. Bu yaklaşım, suçun tekrarını engellemek yolunda akılcı bir çözüm olarak görülse de ilaç ve sakinleştiricilerin farklı maddeler olduğu göz ardı edilmemelidir. Tedavi edici etkilere sahip ilaçtan farklı olarak sakinleştiriciler, insan vücudunda hali hazırda bulunan fonksiyonları iyileştirmeye yaramaktadırlar.

Günümüzde, psikofarmakoloji, beyne etki eden maddelerle de ilgilenen bir disiplindir. 20. yüzyıl başlarında, afyon, kenevir ve alkol gibi kimi bitkisel bazlı geleneksel ilaçlar, psikiyatrik bileşenler olarak kullanılmaya başlanmıştır. 20. yüzyılın ilk yarısında piyasaya sürülen ve bireylerin ruh halini iyileştirmeyi amaçlayan psikofarmakolojik ürünleri, sakinleştiriciler ve antidepresanlar izlemiştir. 1950’li yıllardan sonra ise oldukça kısa bir dönemde geliştirilen maddeler doğrultusunda psikofarmakoloji alanında bir patlama yaşandığı söylenebilir. Amerikan psikiyatrist Peter Kramer, Listening to Prozac adlı kitabında, antidepresanları "yardımcı ilaç" sıfatıyla tanıtan ilk kişi olmuştur. Büyük yankı uyandıran bu kitap, birçok insanı antidepresan kullanmaya teşvik etmiş ve depresif yönelimlere kaynaklık etmiştir.

Bu Reklamı Kapat

Terapötik müdahaleler
Terapötik müdahaleler
Pixabay

Psikofarmakolojik maddelere, beyin aktivitelerini iyileştirmek tarzı amaçlar için de başvurulabilinmesine karşın, sağlıklı bir bireye bu maddelerin verilmesinin yerinde bir karar olup olmadığı tıp dünyasında halen daha tartışılmaktadır. İşin ahlaki boyutunda, bireyin bu maddeleri kullanmayı özgür iradesiyle seçmiş olması birincil koşuldur. Nitekim içinde bulunduğumuz neoliberal çağda, ticarileştirme faaliyetleri giderek yaygınlaşmaktadır. Bu kapsamda, psikofarmakolojik ürünler de piyasadaki birçok diğer ürünle aynı kaderi paylaşmakta ve sürümleri bilinçsizce hızlandırılmaktadır. Bahsi geçen bu maddelerin akıl hastaları üzerinde kullanımı ise özgür irade hususundaki çekincelerden ötürü henüz tam anlamıyla aydınlatılamamış bir konudur.

Nörohukukun Doğuşu

Bir terim olarak “nörohukuk”, ilk kez Av. J. Sherrod Taylor tarafından, sivil hukuk için nöroloji dalında yapılması gereken gelişmeleri kaleme aldığı bir makalede kullanılmıştır. Makale, 1990’ların başında çıkan “The Neurolaw Letter” adlı Amerikan bir ceza hukuku avukatları dergisinde yer almaktaydı. Multidisipliner bir düşünüşün ürünü olan nörohukuk, nörobilimin hukuki uygulamalarıyla ilgilenmektedir. Özellikle felsefe, sosyal psikoloji, kognitif nörobilimler ve kriminoloji alanlarıyla yakından ilişkili bu araştırma dalı, bilimsel gelişmeler ışığında kendini geliştirmektedir.

Frenoloji ve Lombroso teorilerinin öncelediği tıp ve hukuk branşları arasında bir köprü kurma düşüncesi, nörohukuk dalının oluşturulmasıyla somutlaşmıştır. Hukukun nörobilimle bağlantı içinde bulunduğu bu dalın, insan davranışlarının nörobiyolojik kökenlerini incelemesi sayesinde, ceza hukukunun iyileştirilmesinde rol oynayacağı düşünülmektedir. Zira, nörobiyolojik bilgi birikimi arttıkça suçluluk nosyonuna bakış açısı karmaşıklaşmakta ve hukuk sisteminin ilerlemesinin önü açılmaktadır.

Nörobilim profesörü ve popüler Incognito - Beynin Gizli Hayatı kitabının yazarı David M. Eaglemann da bu önermeyi desteklemekte ve nörobilimin eşitlik yanlısı bir adalet kavramına katkıda bulunacağını dile getirmektedir. Ceza hukukunda sanığın ve şahitin ruh halini analiz etmek, sanığın davranışları üzerindeki otokontrolünü denetlemek adına kriterler belirlenmelidir. Eaglemann, bu kriterlerin denetlenmesi ve uzmanlarca riayet edilip edilmediğinin takip edilmesi gerektiğini belirtmektedir. Nörohukuk, bir beyin biliminin ötesinde; insan davranışları, etkileşimleri ve zihinsel yaşamını kapsamaktadır.

Nörohukuk
Nörohukuk
Pixabay

Sonuç olarak, nörobilim, ceza hukukunda suçun işlenmesini önlemek bağlamında başvurulan tedbirlerden biridir. Olayın bilimsel ve ahlaki boyutu, henüz her toplumun bu uygulamalara hazır olmadığını gün yüzüne çıkarmaktadır. Ancak gerekli bilimsel altyapıya sahip ve bireyin özgür iradesi ile kişisel rızası hususlarına dikkat eden toplumlarda, ceza hukukunda, nörobilime ehemmiyet veren pragmatik bir reforma gidilmesi uygun olacaktır.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 2
  • İnanılmaz 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 12/08/2022 03:31:52 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10953

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Dinozor
Tüyler
Salgın
Film
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Temel
Bilim
Cinsiyet
Transkripsiyon
Türlerin Kökeni
Genel Görelilik
Yayılım
Fosil
Vücut
Gerçek
Video
Teyit
Evrenin Genişlemesi
Nötron
Bilimkurgu
Su Ayısı
Spor
Evrim Ağacı Duyurusu
Yeme
Bilgisayar
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.