Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Şempanze, Kapuçin veya Orangutan Gibi Maymun Türleri Taş Devri'ne Girdi mi?

Şempanze, Kapuçin veya Orangutan Gibi Maymun Türleri Taş Devri'ne Girdi mi?
5 dakika
9,281
  • Etoloji
  • Primatoloji

İddia

Maymunlar Taş Devri'ne girdi! Bilim insanları, Asya, Afrika ve Güney Afrika'da yaşayan maymunların ve şempanzelerin taşlardan aletler, ağaç dallarından ise mızraklar yapmaya başladığını gözlemledi.

Gerçek mi?

Karışık
Karışık

Gerçek Taraflar

Şempanzeler, orangutanlar ve kapuçin maymunları gibi çok geniş bir kuyruklu ve kuyruksuz maymun (veya kısaca "maymun" veya simiyen) grubunun alet olarak taş kullandığı bilinmektedir. Hatta şempanzelerin taş alet kullanımına yönelik bulgular 3000 yıllık bir tarihe sahiptir.

Sahte Taraflar

Maymunların "Taş Devri'ne girdiği" iddiası sansasyoneldir; çünkü bu devirler antroposentrik (insan-merkezci) kavramlardır. Diğer maymunların "Taş Devri" gibi insan tarihiyle özdeşleşmiş bir devre girdiğini iddia etmek, insan-harici maymunların kültürel evriminin de insan evrimini takip etmesi gerektiği imâsını barındırmaktadır. Günümüzde maymunların Taş Devri'ne girdiğini fikri, primatoloji ve antropoloji camiasında genel geçer kabul görmediği gibi, dikkate değer miktarda da dillendirilmemektedir.

Bu Reklamı Kapat

İddianın Kökeni

Maymunların (özellikle de şempanzelerin) Taş Devri'ne girdiği iddiası ilk kez 12 Şubat 2007 yılında Science dergisinin blogunda Ann Gibbons tarafından "Şempanze Taş Devri" başlığıyla kaleme alınmıştır.[1] Gibbons'ın başlığı, şempanzelerin taş alet kullanımının tarihini inceleyen araştırmacılardan biri olan, Cambridge Üniversitesi primatologu William McGrew'un şu sözlerinden gelmektedir:

Artık elimizde, şempanzelerin de arkeolojik bir kaydı olduğuna dair kanıtlar var. Yani bir Şempanze Taş Devri...

O gün bugündür bilim kaynakları ve sosyal medya hesapları, gerek bu konu hakkında yapılan ek araştırmaları gündeme taşırken gerekse de sadece popülerlik kazanmak adına bu abartılı başlığa sahip içerikleri sosyal medya üzerinden paylaşmaktadır. Bu paylaşımlar, özellikle de sosyal medyada "Maymunlar bile Taş Devri'ne girdi, biz hala X yapıyoruz." tarzı mesajlara çok açık olduğu için kısa sürede popülerlik kazanmakta ve yayılmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Bilgiler

Maymunlarda alet kullanımı çok iyi bir şekilde gözlenmiş ve raporlanmış bir olgudur.[2], [3], [4] Bir zamanlar insanlara özgü olduğuna inanılan, hatta insanı tanımlamak için "alet yapan hayvan" gibi tanımların bile yaygınlaşmasına sebep olan bu kadar temel bir davranışın, insan-harici maymunlarda da gözlenmesi, doğada insanın eşsizliği argümanına son 1 asırda vurulan çok sayıda darbeden bir diğeri olmuştur.[5]

Maymunlar (ve kuşlar, filler gibi bazı diğer hayvanlar), çeşitli amaçlarla aletler kullanabilirler. Bunların başında, besinlere daha kolay erişim gelmektedir. Örneğin bir karga, uzun bir çöp parçasını mızrak gibi kullanarak bir şişenin içinde olduğu için erişemediği besinlere ulaşabilir veya yüksekten kabuklu hayvanları bırakarak bunların parçalanmasını sağlayabilir.[6], [7], [8] Benzer şekilde kuşlar, ufak çakılları su içerisine atarak, şişe içindeki suyun seviyesinin yükselmesini ve bu sayede yüzeyde asılı duran ekmek kırıntısı gibi yiyeceklere ulaşabilirler. Bazı şempanzeler ve orangutanlar, ağaç dallarını kullanarak karınca ve termitleri yuvalarından çıkarıp adeta "çöp şiş" yaparak yiyebilirler.[9] Bazı kuşlar ekmek kırıntısı gibi besinleri, suda yüzen balıkları üzerlerine çekmek ve böylece daha kolay avlamak için bir yem olarak kullanabilirler.[10] Orangutanlar, uzun ve sivri dalları kullanarak ağaç tepelerinden su birikintilerine sarkarak balık avlayabilirler. Yani Hayvanlar Alemi'nde alet kullanımı çok yaygındır.

Taş Devri İddiası Nereden Geliyor?

Taş Devri'nden kasıt, primatların (özellikle de insanların) bir taşı bir diğerine vurarak taş aletler yapabilmesini ifade eder. İnsanlar, son birkaç bin yıl öncesinde Demir Çağı'na girilene kadar, on binlerce yıl boyunca taş aletler yapmışlar ve bunları kullanarak avlanmışlardır (veya hayatlarını başka şekillerde kolaylaştırmışlardır).

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Son 15-20 yılda yapılan bazı gözlemler, bazı maymun gruplarında da Taş Devri insanlarınınkine benzer aletler yapıldığını göstermektedir. Örneğin Batı Afrika'daki yağmur ormanlarında yaşayan şempanzeler, taş parçaları kullanarak sert kabuklu yemişleri açabilmektedirler ve bitkilerin depo organlarındaki besinlere ulaşabilmektedirler.[11] Savana şempanzeleri, aletler kullanarak avlanabilmektedir.[12] Beyaz suratlı kapuçin maymunları taş aletler kullanarak yemişlerin ve deniz kabuklularının kabuklarını kırıp avlarına ulaşabilmektedir.[13], [14] Hatta Brezilya'daki kapuçinlerin 700 yıldır taş aletler kullandığı bile tespit edilmiştir.[15] Daha önceden bizim de duyurduğumuz üzere, bonoboların da insanların Taş Devri'nde yaptıklarına benzer aletler kullandığına yönelik bulgular da bulunmaktadır.[16]

Tüm bunlardan yola çıkan araştırmacılar, 2009 yılında Nature dergisinde "Primat Arkeolojisi" başlığıyla yayınladıkları bir makalede, maymunların yeni yeni değil, en azından yüzlerce ve potansiyel olarak binlerce yıldır taş aletler kullandığını gösteren kanıtları ileri sürerek, insan-harici maymunlarda da insandaki gibi kültür olduğunu ileri sürmüştür.[1], [17]

"Taş Devri" İddiası Muhtemelen Abartılı!

Bu perspektiften bakınca, maymunların Taş Devri'ne girdiği fikri makul gözükmektedir. Ancak bir hayvanın bir "devir"den söz edecek kadar büyük bir kültürel değişimden geçmesi için, bu kültürün küçük gruplarda değil, türün tüm popülasyonları genelinde ve sürekli olarak gözlenmesi gerekmektedir. Bu kadar yaygın ve uzun soluklu gözlemler henüz yapılamamıştır.

Dahası, yapılan bazı çalışmalar şempanzelerde genel geçer bir taş alet yapımı algısı olmadığını göstermektedir. Örneğin Open Research Europe'da yayınlanan bir çalışmada araştırmacılar, şempanzelere taş aletler yapmaları için ihtiyaç duyacakları bütün malzemeleri vermiş olmalarına rağmen ve hatta onları bir müddet aç bıraktıktan sonra, taş aletler kullanarak açabilecekleri engellerin arkasına çok sevdikleri yiyecekleri koyarak teşvikler yaratmalarına rağmen, şempanzeler bunları kullanarak taş aletler yapamamış ve yiyeceklere ulaşamamıştır.[18]

Bu araştırmada dikkat çekilen önemli bir detay, laboratuvar şartlarında insan-harici maymunların alet kullanımıyla ilgili olarak yapılan deneylerde, neredeyse her zaman insanların alet yapışını tekrar tekrar izleyen maymunlar kullanılmasıdır.[19] Bu maymunlar, gözlem yoluyla insanlardan alet yapmayı öğrenmekte ve bazı şartlarda bunu tekrar edebilmektedir. Ancak insanlar tarafından eğitilmeyen şempanzelerde taş yapmaya yönelik bir bilgi ve eğilim gözlenmemiştir. Dolayısıyla şempanzelerin kendi kültürüründe evrensel olarak taş alet yapmaya yönelik bir eğilim olmadığı söylenebilir; bir diğer deyişle, normalde şempanzeler ebeveynden yavruya aktarılan bir şekilde taş alet yapımını öğrenmemektedirler. Bu da "şempanzelerin Taş Devri'nde oldukları" iddiasını zayıflatmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Sonuç

Elbette sunulmak istenen mesaja bağlı olarak burada verilen detaylar eğilip bükülerek potansiyel bir hikayeye güç kazandırılabilir. Örneğin "Taş Devri'ne girmek" derken kastedilenin, zaten yeni yeni taş aletler kullanmaya başladıkları olduğu, dolayısıyla genel geçer bir taş alet kullanımı görmek için birkaç bin yıl daha geçmesi gerektiği iddia edilebilir. Bu, makul bir iddia olabilir; fakat kültürel ve biyolojik evrimin gerçekten de o yönde ilerleyeceğini gösteren güçlü bir kanıt olmadıktan sonra, bu iddia bilimsel bir çeşit inanç olarak kalacaktır.

Dahası, hayvanların kendilerine has kültürleri olduğu konusunda artık dikkate değer hiçbir şüphe kalmamış olsa da muhtemelen bizimkinden oldukça farklı bir kültürel evrim rotası izleyecek olan şempanze kültürünü insansı terimlerle tanımlamak doğru değildir ve hatta yanıltıcı olabilir.

Tüm bu bulgular ışığında, birçok maymunun kısıtlı olarak da olsa taş alet kullanabildiklerini ama bunların genel geçer bir taş alet kültüründen söz etmek için yeterli olmadığı gerçeğini gözeterek, maymunların (veya spesifik bir türün) Taş Devri'ne girdiği iddiasının doğru olmaya yakın ama "Karışık" bir iddia olduğunu ve doğrularla yanlışları bir arada sunmasından ötürü yanıltıcı olabileceğini söylemek mümkündür.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Güldürdü 30
  • Muhteşem! 14
  • İnanılmaz 12
  • Merak Uyandırıcı! 12
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 10
  • Bilim Budur! 6
  • Umut Verici! 6
  • Tebrikler! 3
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/08/2022 07:12:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12091

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Eşeyli Üreme
Kuyruksuz Maymun
Factchecking
Hücre
Sıvı
Depresyon
Nükleotit
Dilbilim
Ateş
Kadın Doğum
Kemik
Renk
Kan
Viral
Canlı Cansız
Klinik Mikrobiyoloji
Astrofotoğrafçılık
Dil
Balık
Dağılım
Sağlık Bakanlığı
Entropi
Yeşil
Periyodik Tablo
Uzay
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.