Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Bonobolar, Taş Devri İnsanlarınkine Benzer Şekilde Aletler Yapıyorlar!

Yakın Kuzenlerimiz, Odun Mızraklar, Hançerler ve Taştan Kürekler Yaparken Gözlendi!

Bonobolar, Taş Devri İnsanlarınkine Benzer Şekilde Aletler Yapıyorlar!
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Daily Mail isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu haber 4 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Hayvanlar Alemi’ndeki en yakın akrabamız olan bonoboların insanlara olan benzerlikleri düşündüğümüzden de fazla olabilir. Şempanzelerin kuzeni olan büyük kuyruksuz maymunların, ilk insan atalarımız gibi aletler yapıp, kullanabildikleri gözlemlendi. Araştırmacılar, bonoboların dallardan mızrak yaptıklarına, taşları ve boynuzları ise hançer, spatula, kürek ve çekiç olarak kullandıklarına tanık oldular.

Görselde, bonoboların gömülü haldeki yemeği çıkarmaya çalışırlarken bir ağaç dalını bir kaldıraç gibi kullanarak engel teşkil eden taşlardan kurtulduklarını görüyoruz. Bilim insanları, bonoboların alet kullanımının ilk insanlar tarafından kullanılmış Eski Taş Çağı teknolojisi ile benzerlik gösterdiğini ve bu durumun, ilk insanların alet kullanımına ilk olarak nasıl başladıklarına açıklık getirebileceğini söylüyorlar.

Bonoboların alet kullanma yeteneklerinin, 2.6 ile 1.7 milyon yıl önce ortaya çıkan Oldovan taş alet kültürüne ait tekniklere benzediği iddia ediliyor. Bonobolar üzerine yapılacak olan çalışmaların, ilk insanların alet kullanmaya ilk olarak nasıl başladığını ve tekniklerini nasıl geliştirdiklerini anlamaları için antropologlara yardımcı olabileceği belirtiliyor. Bu araştırma, primatlardaki alet kullanımının düşündüğümüzden daha eskiye, belki de şempanze, bonobo ve insanların beş milyon yıl önceki ortak atasına kadar geriye gittiği anlamına gelebilir. Araştırmayı yürüten İsrail’in Haifa Üniversitesi’ndeki International Graduate Centre of Evolution biriminde araştırma görevlisi olarak çalışan Itai Roffman şöyle diyor:

Bonobolar taşların altını ve toprağı kazarak ve de kemikleri kırarak yiyeceklerine ulaşmak için ağaç dalları, boynuz ve taş kullandılar. Boynuzlar çapa, kısa sopalar hançer, uzun sopalar kaldıraç ve taşlar da kürek olarak kullanıldı. Bonobolardan bir tanesi köşeli çekiç taşını uzunlamasına iki eşit bölgeye ayırarak uzun bir kemiğe çakmayı başardı. Başka bir bonobo ise ağaç dallarından mızrak yaparak onları silah ve bariyer olarak kullandı. Bonoboların yiyecek arama teknikleri Oldovan homininlerine atfedilen bazı tekniklere benziyor. Bu, bonoboların bir başvuru modeli (referans model) olarak kullanılabilecekleri anlamına geliyor.

American Journal of Physical Anthropology dergisinde çalışmaları yayımlanan araştırmacılar, Almanya’da bir hayvanat bahçesindeki ve Iowa’da bir barınaktaki bonobolara taş altlarına yiyecek gömme gibi alet gerektiren bir dizi problemler vererek onları incelediler. Daha sonra yakınlardaki taşlar, boynuzlar ve sopalar gibi bir çanta dolusu aleti kullanım için bonobolara bıraktılar.

Hayvanat bahçesindeki sekiz hayvandan ikisi ve koruma alanındaki yedi hayvandan dördü aletlerden faydalandı. Boynuz, taş ve sopaları toprağı kazmak için kullanırlarken; daha uzun sopaları ise taşları yoldan kaldırmak için kullandılar. Araştırmacıların belirttiğine göre bonobolar, yiyeceğe ulaşmak için bazı durumlarda farklı aletleri sırasıyla kullandılar. Tıpkı bir “takım çantası” gibi. (Video)

Görselde yaptığı gibi, bir erkek bonobonun, bir dişi bonoboyla beraber kütükleri kesmede ve kazımada kullandıkları keskin aletleri yapmak için taşları kırdığı gözlemlendi. Taş aletler, ilk insanlar tarafından yapıldığı düşünülen aletlere şaşılacak derecede benzer. Bu, alet yapımının düşünülenden daha eskiye uzandığı anlamına gelebilir.
Görselde yaptığı gibi, bir erkek bonobonun, bir dişi bonoboyla beraber kütükleri kesmede ve kazımada kullandıkları keskin aletleri yapmak için taşları kırdığı gözlemlendi. Taş aletler, ilk insanlar tarafından yapıldığı düşünülen aletlere şaşılacak derecede benzer. Bu, alet yapımının düşünülenden daha eskiye uzandığı anlamına gelebilir.

Bonobolar ayrıca kemiklerdeki iliği çıkarmak için taşları çekiç olarak kullanırlarken içlerinden birisi ise ilk insanlara özgü olduğu düşünülen bir teknikle kemiği boylu boyunca kırarak açtı. Bir dişi bonobo ise sopayı dişleri ile sivrilterek mızrak benzeri bir silah yaptı ve daha sonra bunu araştırmacılara batırmak için kullandı. Benzer bir alet kullanımı ise vahşi hayattaki şempanzelerin Galagoları (gece maymunu) (bushbabies) avlamak için kullandıkları gözlemlendi.

Diğer bir yandan Bay Roffman, önceki çalışmasında, Kanzi ismindeki bir erkek bonoboyu daha büyük kayalardan keskin taş aletler yaparken ve onlarla tahtaları kırıp parçalarken görüntüledi. Bunun, özellikle zeki bir bonobodan gelen nadir bir örnek olduğu düşünüldü. Kanzi’ye ayrıca işaret dili öğretildi ve hayatının büyük bir çoğunluğunu insanların yanında geçirdi.

Araştırmacılar bonoboları, kendilerine tehdit olarak görmüş olabilecekleri bilim insanlarına batırmak amacıyla mızrak benzeri aletler yapmak için uzun sopaları ısırırlarken gözlemlediler. Yukarıdaki görsel, bir dişi bonobonun nasıl sopayı sivriltmek için ucunu ısırdığını ve sonrasında onu parmaklıklardan dışarı doğru sağa sola salladığını gösteriyor.
Araştırmacılar bonoboları, kendilerine tehdit olarak görmüş olabilecekleri bilim insanlarına batırmak amacıyla mızrak benzeri aletler yapmak için uzun sopaları ısırırlarken gözlemlediler. Yukarıdaki görsel, bir dişi bonobonun nasıl sopayı sivriltmek için ucunu ısırdığını ve sonrasında onu parmaklıklardan dışarı doğru sağa sola salladığını gösteriyor.
Bonobolar doğal alet takımlarının bir parçası olarak boynuzları da kullandılar. Boynuzlar, (yukarıdaki görselde görüldüğü gibi) kazma ya da çapa olarak, daha sonra kürekle atılacak olan toprağı gevşetmek amacıyla kullanıldı.
Bonobolar doğal alet takımlarının bir parçası olarak boynuzları da kullandılar. Boynuzlar, (yukarıdaki görselde görüldüğü gibi) kazma ya da çapa olarak, daha sonra kürekle atılacak olan toprağı gevşetmek amacıyla kullanıldı.

Fakat çalışmaların vardığı ortak kanı; bonoboların, alet kullanımında düşünülenden çok daha usta oldukları. Vahşi hayatta alet kullanımının henüz görülmemesine karşın, benzer aletlerin problemleri çözmek için insanlardan sakınan hayvanlar tarafından da kullanıldığı düşünülüyor.

Kanzi adındaki bu bonobo, önündeki taşı alıp başka bir taşı da kullanarak daha sonra alet olarak kullanmak üzere keskin kırık parçaları oluşturdu. Yeni araştırmaya göre bu davranış düşünülenden daha yaygın olabilir.
Kanzi adındaki bu bonobo, önündeki taşı alıp başka bir taşı da kullanarak daha sonra alet olarak kullanmak üzere keskin kırık parçaları oluşturdu. Yeni araştırmaya göre bu davranış düşünülenden daha yaygın olabilir.
Görselde Kanzi, tahta üzerinde keskinleştirilmiş bir taş parçası ile bonobolarda şu zamana dek gözlemlenen en karışık hareketlerden biri olan doğrama hareketi yaparken görülüyor.
Görselde Kanzi, tahta üzerinde keskinleştirilmiş bir taş parçası ile bonobolarda şu zamana dek gözlemlenen en karışık hareketlerden biri olan doğrama hareketi yaparken görülüyor.

Roffman son olarak şunları söylüyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Koruma alanındaki bonobolar hayvanat bahçesindekilerin aksine bir işlem dizisini gerçekleştirmek için alet takımları kullandılar. Koruma alanındaki bonoboların hayvanat bahçesindekilere kıyasla daha iyi olan performanslarının sebebi büyük ihtimalle maruz kaldıkları kültür ve barınma şartlarındaki farklılıklardan kaynaklanıyor.

Bay Hoffman ayrıca araştırma alanlarının güney tarafında bulunan ve yeterince gözlemlenemeyen bonobolarda alet kullanımının, o bölgede yiyeceklere erişimin daha zor olması sebebiyle daha yaygın olabileceğini belirtti.

Görselde de görülebileceği gibi, Kanzi gibi bonobolar kibrit kullanarak nasıl ateş yakılabileceğini de öğrendiler.
Görselde de görülebileceği gibi, Kanzi gibi bonobolar kibrit kullanarak nasıl ateş yakılabileceğini de öğrendiler.

Ama New Scientist dergisine göre bazı araştırmacılar, vahşi bonoboların esir kuzenleri kadar deneme yapacak zamanları olmadığına inanıyorlar. Fransa’daki Bordeaux Üniversitesi’nden bir antropolog olan Francesco d’Errico ise tutsak hayvanlar ile vahşi hayattaki hayvanların davranışları arasında pek az benzerlik olduğunu, yine de gözlemlenen bu durumun, alet kullanımı potansiyelinin varlığına işaret ettiğini belirtiyor. 

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 7
  • Tebrikler! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Bilim Budur! 3
  • Güldürdü 2
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Daily Mail | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 05/08/2020 18:57:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/4377

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Agora
Okyanus
Diş Hekimi
Canlı Cansız
Bebek
Ses Kaydı
Halk Sağlığı
Zehir
Çiftleşme
Matematik
Evrim
Editör Seçkisi
Grip
Obstetrik
Evrim Kuramı
Deney
Maske Takmak
Kozmoloji
Olasılık
Radyasyon
Adaptasyon
Kemik
Skeptisizm
Ay Ve Dünya
Güve
Türlerin Kökeni
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilimde bir tahminde bulunmak bilim dışı değildir. Ancak bilim dışından olan herkes, bunun bilim dışı olduğuna inanır.”
Richard Feynman
Geri Bildirim Gönder