Selenyum

Selenyum Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Selenyum
Selenyum örneği
Wikimedia Commons
Dilan Emektar Editör Dilan Emektar
3 dakika
873 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 35. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Selenyum
  • İngilizce İsim Selenium
  • Sembol Se
  • Atom Numarası 34
  • Grup 16
  • Periyot 4
  • Oda Sıcaklığında Faz Katı
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p4
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [Ar] 3d10 4s2 4p4
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 78.9718 Da (0.00800000 Da)
  • Blok p
  • Kategori Reaktif ametal
  • Görünüm Siyah, kırmızı, gri allotroplu
  • Atomik Yarıçap 115 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 958 K
  • Erime Sıcaklığı 494 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 4.81 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 5×10−8 kg/kg
  • Şehir Toprağında 0.0000 kg/kg
  • Meteoritlerde 0.0013 %
  • Deniz Suyunda 2×10−10 kg/L
  • İnsan Vücudunda 0.000015 %
  • Güneş'te silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 6.3×10−5 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü 3.7 GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü 8.3 GPa
  • Poisson Oranı 0.33
  • Young Modülü 10 GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke İsveç
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı J. Berzelius ve G. Gahn, 1817
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı J. Berzelius ve G. Gahn, 1817
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Selenyum, kimyasal sembolü "Se" ve atom numarası 34 olan kimyasal bir elementtir. Periyodik cetvelin dördüncü periyodunda, 6A grubunda yer alır ve "komşusu" Kükürt (S) ile benzer kimyasal davranış ve reaksiyonlara sahiptir.

Fiziksel Özellikleri

Selenyum, farklı allotropik formlarda bulunabilir. Bunların en popülerleri, kırmızı amorf bir toz, kırmızı kristalli bir materyal ve "metalik selenyum" adı verilen gri kristalin metal benzeri bir formdur. Bu son form, ışıkta karanlıkta olduğundan daha iyi elektrik iletir ve fotosellerde kullanılır.

Selenyum havada yanar ve sudan etkilenmez ve yalnızca konsantre nitrik asit ve alkalilerde çözünür. Kristal selenyumun 0,001 saniye boyunca aydınlatılması iletkenliğini 10 ila 15 kat arttırır. Kırmızı ışık, daha kısa dalga boylu ışıktan daha etkilidir.

Kimyasal Özellikleri

Selenyum birçok kimyasal reaksiyonda katalizör olarak kullanılır. Selenyum, bileşiklerinde -2, +4 ve +6 oksidasyon durumlarında bulunur. Elementin kendisi zehirli olmamasına karşın bileşiklerinin çoğu son derece zararlıdır.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Yer kabuğundaki Selenyum oranı yaklaşık %5 ila %6 oranındadır. Bakır ve nikelin elektrolitik rafinasyonunda esas olarak anot şimşeklerinden elde edilmiştir. Diğer kaynaklar, bakır ve kurşun üretimindeki baca tozu ve piritlerin kavurulmasında oluşan gazlardır. Selenyum, bu metalin rafine edilmesinde bakıra eşlik etmektedir.

Orijinal cevherde bulunan selenyumun yaklaşık %40'ı, elektrolitik işlemlerde biriken bakırda yoğunlaşabilir. Bir ton eritilmiş bakırdan yaklaşık 1.5 kilogram selenyum elde edilebilir Selenyum iyileştirmeye yönelik çalışmalar en yoğun biçimde Almanya, Japonya, Belçika ve Rusya'da yapılmaktadır. Selenyumun küresel endüstriyel üretimi yılda yaklaşık 1500 tondur ve yaklaşık 150 ton selenyum endüstriyel atıklardan ve eski fotokopi makinelerinden geri dönüştürülmektedir.[3]

Uygulama ve Kullanım Alanları

Selenyum çevrede doğal olarak bulunur. Hem doğal süreçler hem de insan faaliyetleri yoluyla doğaya serbest bırakılır. İyi gübrelenmiş tarım toprağında yaklaşık 400 mg/ton selenyum bulunmaktadır. Bu element, doğal olarak fosfatlı gübrelerde bulunur ve genellikle bu gübrelere eser besin olarak eklenir.

Bir element olarak doğal formunda selenyum sentetik olarak şimdilik yaratılamaz veya yok edilemez; ancak selenyumun başka bir forma dönüşebilme özelliği mevcuttur. Selenyum dâhili kullanımlarına ek olarak imalatta da kullanılmaktadır. Camı renklendirme amacıyla da kullanılan bu element, cam ve emayelerde kullanıldığında koyu kırmızı renk oluşturabilir. Ayrıca fotoğraf tonerleri, foto hücreleri, elektrikli gözler ve kameralar için ışık ölçerler yapmak için de bu elementten yararlanılır ve paslanmaz çeliğe de eklenebilir.[1]

Tarihi

Selenyum, 1817'de Stockholm'de Jöns Jacob Berzelius tarafından keşfedildi. Berzeleus, sülfürik asit üzerindeki çalışmalarına devam ederken asidin yapıldığı odaların köşelerinde toplanan kırmızı-kahverengi bir tortu ilgisini çekti. Önceleri bu tortunun tellür elementi olduğunu düşündü çünkü ısıtıldığında turp benzeri güçlü bir koku yayıyordu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Berzelius, daha sonraları bu kokunun aslında yeni bir kimyasala ait olduğunu anladı. Bu "kokulu" keşfin, sülfür ile benzerlik göstermesi ve sülfür ile tellür arasında ara özelliklere sahip olması da Berzelius'un ilgisini çekmişti.

Son olarak Berzelius, çalışmaları sırasında bu kimyasal kokudan etkilendi ve ayrıca bu element üzerinde çalışanlar da bu kokudan dolayı solunum yollarında problem yaşadılar.[2]

Etimolojisi

Selenyum elementinin adı, Ay'ın Yunanca adı olan "selene"den türemiştir.

Reklamı Kapat

Önlem ve Güven

Selenyuma farklı şekillerde maruz kalınabilir. Selenyum maruz kalma esas olarak gıda yoluyla olur çünkü selenyum doğal olarak tahıllarda ve ette bulunur. Bunun yanı sıra yiyecek, su yoluyla veya yüksek konsantrasyonlarda selenyum içeren toprak veya hava ile temas edildiğinde de maruz kalınılabilir. Bu bilgi pek de şaşırtıcı değildir çünkü selenyum doğal olarak çevrede yaygın olarak bulunmaktadır. İnsanların sağlığı korumak için günlük olarak belirli miktarlarda selenyum alması gerekir. Gıda yoluyla selenyum alımı çoğu durumda normalden daha yüksek olabilir çünkü geçmişte tarım arazilerine selenyum açısından zengin birçok gübre uygulanmıştır.[3]

Tehlikeli atık sahalarının yakınında yaşayan insanlar, selenyuma toprak ve hava yoluyla daha fazla maruz kalma olasılığı daha yüksektir. Selenyum, bu ve benzeri alanlar aracılığıyla sulama yoluyla yeraltı sularına veya yüzey sularına karışabilir. Bu durum selenyumun yerel içme suyuna karışmasına neden olur ve su yoluyla selenyum teması geçici olarak artabilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Grrr... *@$# 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 35. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/09/2021 05:15:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9907

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Ekoloji
Uygulama
Primatlar
Çocuklar
Komplo
Oksijen
Kamuflaj
Neandertal
Güneş Sistemi
Nörobiyoloji
Hastalık Dağılımı
Teyit
Homeostasis
Deizm
Müzik
Epigenetik
Bilinç
İhtiyoloji
Homo Sapiens
Yayılım
Sars Mers
Botanik
Eczacılık
Kuyruksuz Maymun
Tardigrad
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın