Arsenik

Arsenik Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Arsenik
Arsenik örneği
Flickr Public Domain
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
632 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 34. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Arsenik
  • İngilizce İsim Arsenic
  • Sembol As
  • Atom Numarası 33
  • Grup 15
  • Periyot 4
  • Oda Sıcaklığında Faz Katı
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p3
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [Ar] 3d10 4s2 4p3
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 74.9215956 Da (0.00000600 Da)
  • Blok p
  • Kategori Metalsi
  • Görünüm Metalik gri
  • Atomik Yarıçap 115 pm
  • Kaynama Sıcaklığı K
  • Erime Sıcaklığı K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 5.727 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 1.8×10−6 kg/kg
  • Şehir Toprağında 0.0159 kg/kg
  • Meteoritlerde 0.00018 %
  • Deniz Suyunda 3.7×10−9 kg/L
  • İnsan Vücudunda 0.000007 %
  • Güneş'te silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 6.6×10−6 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü 22 GPa
  • Poisson Oranı
  • Young Modülü 8 GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı Ortadoğulu simyacılar, MS 815'ten önce
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı Ortadoğu, MS 815'ten önce
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Kimyasal sembolü "As" olan arsenik elementi, periyodik cetvelin dördüncü periyodunun 5A grubunda yer alır. Atom numarası 33 ve atom ağırlığı ise 74.921595'tir. Bir arsenik atomu 33 elektrona, 33 protona ve dış kabukta 5 değerlikli elektrona sahiptir. Elementin erime noktası 1090K (817°C veya 1503°F) ve kaynama noktası ise 887K (614°C veya 1137°F) olarak ölçülmüştür. Yoğunluğu ise 5.776 gram/cm3'tür. Oda sıcaklığında katı fazda bulunmaktadır.[1]

Arsenik, sarı, siyah ve gri olmak üzere üç allotropik biçimde görünür; kararlı biçimi ise gümüş grisi ve kırılgan kristal bir katıdır. Havada hızla kararır ve yüksek sıcaklıklarda yanarak beyaz bir arsenik trioksit bulutu oluşturur. Metalik formda kırılgandır, sararır ve ısıtıldığında hızla, sarımsak kokusu olan arsenik trioksite oksitlenir. Metalik olmayan biçimi daha az reaktiftir ancak güçlü oksitleyici asitler ve alkaliler ile ısıtıldığında çözülür. Arsenik, doğada arsenik-75 olan kararlı bir izotop olarak bulunmaktadır.

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Dünya'da oksit biçiminde arsenik üretimi yılda yaklaşık 50.000 tondur. İhracatında ise başı çeken ülke Çin'dir ve onu Şili ve Meksika izlemektedir. Dünyada bulunan bakır ve kurşun cevherlerindeki arsenik kaynakları 10 milyon tonu aşmaktadır.

Uygulama ve Kullanım Alanları

Arsenik bronzlaşmada, piroteknikte ve atış küresinin sertleştirilmesi ve iyileştirilmesinde kullanılır. En önemli bileşikleri beyaz arsenik, sülfit, Paris yeşili, kalsiyum arsenat ve kurşun arsenattır. Bu bileşiklerden Paris yeşili, kalsiyum ve kurşun arsenatı ise tarımsal böcek ilacı ve zehir olarak kullanılmıştır.

Arsenik, transistörler gibi katı hal cihazlarında bir depolama temsilcisi olarak yaygın kullanım alanları bulunmuştur. Galyum arsenit, elektriği ışığa dönüştürmek için bir lazer malzemesi olarak kullanılır. Arsenik geçmişte hem böcek ilacı hem de ahşap koruyucu olarak kullanılmıştır. Sebep olabileceği çevre sorunları nedeniyle artık böcek ilacı olarak kullanılmamaktadır.

Tarihi

Arsenik eski Mısırlılar tarafından biliniyordu. Yine eski Mısırlılara ait bir papirüste, metalleri yaldızlamanın bir yolu olarak bahsedilmektedir. Yunan filozof Theophrastus ise iki arsenik sülfid mineraline dair bilgi sahibidir: Orpiment (As2S3) ve realgar (As4S4).

Çinliler de arseniği, Pen Ts'ao Kan-Mu'nun yazıları aracılığıyla tanımıştır. Ming Hanedanlığı döneminde (1500'ler) dünyada ki doğal oluşumlar üzerine farklı çalışmalar derlenmiştir. Bu çalışmalarda, arsenik bileşikleri ve bu bileşiklerin neden olduğu zararlara (özellikle de pirinç tarlalarında böcek ilacı olarak kullanımına) dikkat çekilmiştir.

Arsenik elementinin keşfi ise 1200'lerde Albertus Magnus'a atfedilmektedir. Ayrıca beyaz arsenik adı verilen tehlikeli bir arsenik türü de Antik çağlardan beri bilinmektedir. Bu beyaz arsenik (As2O3), bakır rafinenin bir yan ürünüdür. Bu bileşik, zeytinyağı ile karıştırılıp ısıtıldığında arsenik metali vermektedir.[2]

Etimolojisi

Yunanlıların "arsenikon" olarak benimsediği "sarı orpiment" anlamına gelen Farsça "zarnikh" kelimesi karşılığına da gelmektedir. Kelime aynı zamanda "erkeksi" veya "güçlü" anlamına gelen Yunanca "arsenikos" kelimesiyle de ilgilli olduğu belirtilmiştir. Bu kelime daha sonra da "arsenik"e evrilmiştir.[3]

Önlem ve Güven

Arsenik, bilinen en zehirli elementlerden biridir. Zararlı etkilerine rağmen inorganik arsenik bağları yeryüzünde küçük miktarlarda doğal olarak oluşur. Yiyecek, su ve hava yoluyla arseniğe maruz kalınabilir. Gıdalardaki arsenik seviyeleri, kimyasal zararlarından dolayı kaçınıldığı için oldukça düşüktür. Ancak balıklarda ve deniz ürünlerinde arsenik seviyeleri yüksek olabilir; çünkü balıklar yaşadıkları suda bulunan arseniği vücutlarına kolaylıkla alabilirler.

Neyse ki bu, esas olarak oldukça zararsız organik arseniğin bir formudur. Ancak, önemli miktarda inorganik arsenik içeren balıklar insanlar için tehlike oluşturabilir. İnorganik arseniğe çok yüksek oranda maruz kalma, kadınlarda kısırlığa ve bebek düşüklerine neden olabilir. Hem erkeklerde hem de kadınlarda cilt rahatsızlıklarına, enfeksiyonlara karşı direncin azalmasına, kalp rahatsızlıklarına ve beyin hasarına neden olabilir. Son olarak, inorganik arsenik DNA'ya zarar verebilir. Ölümcül bir arsenik oksit dozu genellikle 100 mg olarak kabul edilir.[4]

İlginç Bilgiler ve Diğer

Viktoryen dönemde, beyaz arsenik veya arsenik trioksit yaygın olarak kullanılan ve pazarlarda satılan bir üründü. Kadınlar, tarlalarda çalışabileceklerini göstermek için ciltlerini daha sağlıklı hale getirmeye çalışırken, sirke veya tebeşirle karıştırılmış arseniği ciltlerine bir cilt iyileştirici olarak sürüyorlardı.[5] Arsenik ne kadar zehirli olsa da çok küçük bir miktarının hayvan sağlığı için önemli olduğu düşünülmektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Evrim Ağacı Akademi: Periyodik Cetvel ve Elementler Yazı Dizisi

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 34. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Hidrojen" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/05/2021 03:08:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9905

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Uterus
Ara Tür
Yas
Yapay Seçilim
Uygulama
Homo Sapiens
Aminoasit
Beyin
Şüphecilik
Nasa
Santigrat Derece
Evrimsel Süreç
Sivrisinek
Şehir Hastanesi
Balıklar
Bilim
Beslenme Bilimi
İstatistik
Arı
Eczacılık
Antropoloji
Kamuflaj
Hamile
Sars-Cov-2
Elementler
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın