Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Reçeteli Ağrı Kesicilerden Bağımlılığa: Opioidler Neden Bağımlılığa Neden Oluyor?

Reçeteli Ağrı Kesicilerden Bağımlılığa: Opioidler Neden Bağımlılığa Neden Oluyor? Pixabay
İlaçlar
6 dakika
1,227
  • Biyoloji
  • Hücre Biyolojisi

Opioidler, gelincikgiller familyasındaki Papaver somniferum bitkisinden elde edilir.[1] Bu bitki aynı zamanda "haşhaş" olarak da adlandırılır. İngilizcede "opiate" kelimesi haşhaş bitkisinden doğal olarak elde edilen ilaçlar için kullanılırken, "opioid" kelimesi sentetik ya da yarı sentetik olanlar için kullanılır; ancak bu iki kelime bazen birbirleri yerine kullanılabilmektedir. Bu yazıda karışıklık olmaması açısından yalnızca afyon türevi ilaçların yaygın adı olan "opioid" kelimesi kullanılmıştır.

Tarih boyunca çeşitli nedenlerle tüketilen bu bitkinin günümüzdeki ana kullanım alanı ağrı kesicilerdir. Opioidler, aynı zamanda "narkotik analjezikler" olarak da adlandırılır. "Analjezik" kelimesi, "ağrı kesici" anlamına gelir. Opioidler, çok güçlü ağrı kesici etkiye sahiptir; bu nedenle orta ve yüksek şiddetteki ağrı sıkıntısı ile başvuran hastalara reçete edilir. Reçeteli kullanımı dışında, yarattığı "rahatlatıcı" ve "mutluluk verici" etkiler nedeniyle uyuşturucu madde olarak sıklıkla kullanılmaktadır. Özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde "opioid epidemisi" olarak tanımlanan bu yüksek miktardaki yasadışı kullanım, doz aşımıyla beraber ölüme kadar gidebilen ciddi sıkıntılara sebebiyet vermektedir.

Bu Reklamı Kapat

Opioid sınıfındaki ağrı kesiciler, reçetesiz satılan (İng: "over-the-counter") ağrı kesicilerle karıştırılmamalıdır. Yaygın olarak bilinen opioidlere örnek olarak morfin, eroin, fentanil, kodein, oksikodon, tramadol ve methadon verilebilir. Methadon ayrıca morfin ve eroin gibi daha ağır ilaçlara bağımlılığın tedavisinde de kullanılmaktadır. ABD ve Kanada başta olmak üzere bazı ülkelerde, daha ekonomik olduğu için son zamanlarda kullanımı oldukça artan fentanil, oldukça tehlikeli olmalarıyla bilinen morfin ve eroin gibi uyuşturucu maddelerden onlarca kat daha güçlüdür. Fentanilin ölümcüllüğü, son yıllardaki raporlarda da kendini göstermektedir. Fentanil kullanımının yarattığı etkiler, opioidlerin kontrolsüz tüketiminin neden olduğu sorunlara ışık tutmaktadır.

Narkotik Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı 2020 yılı analiz raporunda, Türkiye'de en çok kullanılan opioid sınıfı uyuşturucu eroindir.[2]

Bu Reklamı Kapat

Flickr

Opioidlerin Hücresel Reseptörlerle İlişkisi

1970 dolaylarında opioid reseptörleri keşfedildi ve bunları kodlayan genler klonlandı. Bu reseptörler "mu", "delta" ve "kappa" olarak bilinirler.

Bünyemizde, opioid reseptörleri ile etkileşen bazı peptitler (protein yapılı maddeler) vardır. Vücudun kendi hücrelerinde ürettiği maddeler "endojen" olarak adlandırılır. Opioid reseptörlere bağlanan endojenlere endorfin, dinorfin, enkefalin örnek verilebilir. Opioid içeren ilaçlar opioid reseptörlerinde agonist olarak davranırlar; yani asıl bağlanması gereken endojenlerin yerine geçer, bağlanmalarını engellerler.

Mu Reseptörleri

Mu reseptörlerinin aktivasyonu sonucu:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

  • Adenil siklaz enzimi baskılanır. Adenil siklaz enzimi, enerji kaynağı olan ATP molekülünden siklik AMP (cAMP) üretir. Siklik AMP'ler hücre içi iletişimde rol alırlar.
  • Voltaja duyarlı kalsiyum kanalları kapanır.
  • Potasyum kanalları açılır, hücre zarında hiperpolarizasyon görülür. Hiperpolarizasyon durumunda hücre zarı aşırı miktarda negatif yüklenir.

Bütün bu hücresel olayların sonucu nöronlar arası iletişim aksar ve nörotransmitter madde (nöronlar arası kimyasal iletişimi sağlayan kimyasal maddeler) salınımı baskılanır.

Mu reseptörlerinin aktivasyonu, dokulardan beyne giden ağrı yolaklarını baskılamış olur. Opioidlerin mu reseptörlerindeki agonist davranışları, tüketimden sonra gelen neşe ve haz hissini açıklamaktadır. Mu reseptörü uyarılmasının ayrıca sedasyon, solunum güçlüğü ve konstipasyon (kabızlık) gibi başka etkileri de vardır.

Pixabay

Delta ve Kappa Opioid Reseptörleri

Delta ve kappa reseptörleri de mu reseptörleri gibi ağrı yolaklarında bulunur. Bu reseptörlerin uyarılması analjezik etki yaratır. Ayrıca opioidlerin yan etkileri de delta ve kappa reseptörleriyle ilişkilendirilmiştir.

Örneğin oksikodon adlı opioid ilacın analjezik etkileri, kappa reseptöründen kaynaklanmaktadır.

Diğer Reseptörler ve Opioidler

Vücudumuzda, opioid reseptörleri dışında birçok başka reseptör bulunur. Bazı opioid analjezikleri, opioid reseptörleri dışındaki reseptörlere de bağlanır. Bu durum bazen tedavi edici etkiye sahip olur ama bazen de istenmeyen sonuçlar doğurur.

Bu Reklamı Kapat

Örneğin tramadol adlı madde, serotonin ve noradrenalin geri emilimini baskılar ve böylece ağrıyı engeller; ancak serotonin miktarını arttıran başka ilaçlarla beraber alındığında, serotonin sendromu (beyinde normal değerden fazla serotonin bulunması) ya da doz aşımı gerçekleşebilir.

Pixabay

Opioidlerin İnsan Vücudundaki Etkileri

Tolerans ve Yokluk Sendromu

Opioidler bireyde toleransa sebep olabilir ve sürekli kullanım sonrası aniden bırakıldığında ciddi bir yoksunluk sendromu görülebilir. Tolerans ve yoksunluk, mu reseptörüne bağlanan ilaçları kullanan her bireyde beklenen yanıtlardır.

Bununla birlikte tedavi bitiminde ilaçtan kontrollü bir biçimde uzaklaşmak yoksunluk yanıtını kontrol edebilmeyi sağlar.

Opioid Metabolizması

Opioidler genellikle karaciğerde metabolize olur. Karaciğerde gerçekleşen yıkım sonrası inaktif ve aktif metabolitler (metabolik aktivite sonrası ortaya çıkan maddeler) oluşur.

Bu Reklamı Kapat

Asıl madde kimyasal yıkıma uğradıktan sonra ortaya çıkan maddelerin farmasötik (ilaç nitelikli) etkileri bulunuyorsa, bu maddeler aktif metabolit olarak adlandırılır. Eğer yıkım sonucu ortaya çıkan maddeler farmasötik etki göstermiyorsa inaktif metabolit olarak adlandırılır ve genellikle böbrekler tarafından atılır.

Örnek olarak methadon ve fentanil inaktiftir, yani metabolizma bu maddeleri tamamen yıkabilir. Karaciğer bozukluğu olan bireylerde fentanil ve methadon gibi maddeler metabolize edilemez ve bu maddeler vücutta stabil bir miktarda kalır. Ağır derecede böbrek yetmezliği olan bireylerde boşaltım sıkıntısı bulunur ve bu nedenle tamamen inaktif birimlere ayrıldığı için, ağrı kesici olarak fentanil tercih edilir.

Kodein, morfin ve tramadol aktif metabolitlerdir. Tramadolün metabolitlerinden bazıları asıl maddeden daha etkindir.

Genetik Etmenler

Vücudumuzun ilaçlara olan tepkileri, genlerimizle yakından ilişkilidir. Bunun sebebi ilaçları ve içlerindeki kimyasalları işleyen ve metabolize eden çoğu molekülün protein yapıda olmasıdır. Bildiğimiz üzere, hücrelerimizde sentezlediğimiz neredeyse her proteinin kaynağı genetik materyaldir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
A Clergyman'S Daughter (George Orwell)

A Clergyman’s Daughter is a 1935 novel by English author George Orwell. It tells the story of Dorothy Hare, the clergyman’s daughter of the title, whose life is turned upside down when she suffers an attack of amnesia. It is Orwell’s most formally experimental novel, featuring a chapter written entirely in dramatic form, but he was never satisfied with it and he left instructions that after his death it was not to be reprinted. Despite these instructions, Orwell did consent to the printing of cheap editions “of any book which may bring in a few pounds for my heirs” following his death.

Intimidated by her father, the rector of Knype Hill, Dorothy performs her submissive roles of dutiful daughter and bullied housekeeper. Her thoughts are taken up with the costumes she is making for the church school play, by the hopelessness of preaching to the poor and by debts she cannot pay in 1930s Depression England. Suddenly her routine shatters and Dorothy finds herself down and out in London. She is wearing silk stockings, has money in her pocket and cannot remember her name. Orwell leads us through a landscape of unemployment, poverty and hunger, where Dorothy’s faith is challenged by a social reality that changes her life.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺82.00
A Clergyman'S Daughter (George Orwell)

Genetik materyal, bireylerin kullandığı ilaçlara verdikleri tepkileri açıklayabilecek yegane kaynaktır. Araştırmalar sonucu, bazı bireylerin kodeini morfine iyi metabolize edemedikleri ve ilaçtan yeterince verim alamadıkları ortaya çıkmıştır. Bu durum bireylerdeki genetik değişiklerden kaynaklanmaktadır. Ayrıca bazı bireyler de kodeini o kadar çok metabolize ederler ki zehirlenme yaşayabilirler. ABD'de, çocuklarda bademcik ameliyatı sonrası kodein kaynaklı ölümler, bu aşırı çalışan kodein metabolizması ile ilişkilendirilmektedir.

Flickr

Sonuç

Ağrı kesiciler, birçok insanın kronik ağrılardan kurtulmak için tek çaresidir. Onlarca analjezik madde bulunmakla beraber, ağır derecedeki ağrılar için belki de en çok opioidlere başvurulur. Bu ilaçlar hem çok büyük faydalar sağlarlar, hem de bağımlılık yapabilirler.

Günümüzün en büyük sıkıntılarından biri uyuşturucu bağımlılığıdır. Kimileri için bağımlılık reçeteli kullanım sonrası başlar, kimileri için ise yasal olmayan yollardan elde edilen narkotik maddeler bağımlılık kapısını açar. Her ne yoldan elde edilirse edilsinler, opioidler yani afyon türevi ilaçlar bağımlılık probleminin başrollerinden belki de en önemlileridir.

Getirileri fazla olmakla beraber, opioidlerin zararlı etkileri de göz ardı edilemez. Bu yazıda incelediğimiz hücreye bağlanma mekanizmaları ve vücudumuzdaki etkileri bize afyon türevi ilaçların bünyemizi ve hayatımızı nasıl etkilediğini gösterir. Bu mekanizmaları bilmek ve kullandığımız ilaçları tanımak bizi bağımlılıkla mücadelede bir adım öne geçirir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • İnanılmaz 4
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Muhteşem! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Sıkça Sorulan Sorular

Opioidler haşhaş bitkisinden elde edilen, ağrı kesici nitelikleri bulunan narkotik ilaçlardır.

Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 23/05/2022 17:41:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11503

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kanser
Ay Görevleri
Sağlık Örgütü
Kök Hücre
Hastalık
Depresyon
Karbonhidrat
Okyanus
Skeptisizm
Paleontoloji
Nobel Ödülü
İnsan
Felsefe
Viral Enfeksiyon
Kromozom
Dalga
Kuvvet
Yıl
Yılan
Doğum
Şempanze
Örümcek
Biyocoğrafya
Amerika
Test
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Alıntı Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et